Qızılca Peyvəndi Nə Vaxt Olunur? Qızılcalı Halda Peyvənd Vurulur?

Qızılca Peyvəndi Nə Vaxt Olunur? Qızılcalı Halda Peyvənd Vurulur?


Qızılca peyvəndi yüksək yoluxuculuğu  və riskli virus infeksiyası olan qızılcanın yayılmasının qarşısını almaqla əhalinin sağlamlığında mühüm rol oynayır. Qızılca virusunun yaratdığı qızılca xəstəliyi yüksək hərarət, öskürək, burun axması və xarakterik qırmızı səpgi kimi simptomlarla özünü göstərir. Əksər insanlar bu virusdan sağalmaq mümkün olsa da, az yaşlı və immun sistemi zəif olan şəxslərdə fəsadlar yarana bilər. Bu ağırlaşmalara pnevmoniya, ensefalit və ağır hallarda ölüm daxil ola bilər.

Qızılcaya qarşı peyvənd infeksiyanın və onunla əlaqəli ağırlaşmaların qarşısının alınmasında yüksək effektivliyə malikdir. Peyvənd immunitet sistemini uzunmüddətli qoruma təmin edən antikorlar istehsal etmək üçün stimullaşdırır. Peyvəndin yaratdığı kollektiv toxunulmazlıq virusun icmalar arasında yayılmasının qarşısını almağa kömək edir, onun yayılma ehtimalını azaldır.

Qızılcaya qarşı peyvənd əhatəsini artırmaq üçün qlobal səylər qızılca ilə bağlı ölüm hallarının əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasında mühüm rol oynamışdır. Bununla belə, yüksək peyvənd nisbətlərinin saxlanması, bu yoluxucu xəstəliyə qarşı davamlı nəzarəti təmin etmək və onun yayılmasının qarşısını almaq üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 

Qızılca peyvəndinin əhəmiyyəti nədir?


Qızılcaya qarşı vaksin yüksək yoluxucu virus infeksiyası olan qızılcanın yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm vasitədir. Bu peyvəndin inkişafı, effektivliyi, növləri və ictimai sağlamlıqda əhəmiyyəti bunlardır:
  • Qızılca peyvəndi növləri
  • Peyvənd cədvəli
  • Effektivlik
  • Sürü immuniteti
  • Təhlükəsizlik
Qızılca peyvəndi növləri. Bu gün istifadə edilən ən çox yayılmış peyvənd MMR peyvəndidir. MMR peyvəndi qızılca, qulaqdibi və məxmərək xəstəliklərinin hamısına qarşı quruyuculuğu olan peyvənddir. Digər peyvənd, MMRV peyvəndi isə həmin xəstəliklərlə bərabər suçiçəyi əleyhinə də qorumanı təmin edir.  

Peyvənd cədvəli. Qızılca peyvəndi üçün tövsiyə olunan peyvənd cədvəli iki dozadan ibarətdir:
  1. İlk doza adətən 12 ilə 15 aylıq yaş arasında verilir.
  2. İkinci doza adətən 4-6 yaş arasında verilir.
İki dozalı cədvəl yüksək səviyyədə immunitet və uzunmüddətli qorunma təmin edir.

Effektivlik. MMR peyvəndi yüksək effektivliyə malikdir. Daha dəqiq desək, birinci doza qızılcanın qarşısının alınmasında təxminən 93%, iki doza isə təxminən 97% effektivdir. Bu yüksək effektivlik qızılca epidemiyalarının qarşısının alınmasına və sürü toxunulmazlığının yaradılmasına kömək edir.

Sürü immuniteti. Sürü toxunulmazlığı qızılcanın qarşısının alınmasında vacib anlayışdır. Əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsi peyvənd və ya əvvəlki infeksiya yolu ilə qızılcaya qarşı immun olduqda, bu, peyvənd oluna bilməyənləri, məsələn, körpələr və müəyyən tibbi vəziyyəti olan şəxsləri qorumağa kömək edir.

Təhlükəsizlik. Qızılca peyvəndi təhlükəsizdir və yaxşı tolere edilir. Hər hansı bir peyvənd kimi, bu peyvəndin də inyeksiya yerində ağrı, qızdırma və ya yüngül səpgi kimi əlamətlər ola bilər. Bu normaldır, əgər əlamətlər şiddətli olarsa və uzun müddət davam edərsə, həkimə məlumat verilməlidir. 

Uşaqlar arasında qızılca xəstəliyinin yayılmasının səbəbləri nələrdir?


Qızılca xəstəliyinin uşaqlar arasında yayılması ilk növbədə qızılca virusunun yüksək yoluxucu olması ilə əlaqəlidir. Virus yoluxmuş şəxs öskürən və ya asqıran zaman tənəffüs damcıları ilə ötürülür ki, bu da onun yayılmasına səbəb olur. Gəlin uşaqlar arasında qızılcanın yayılmasının səbəblərilə ətraflı tanış olaq:
  • Peyvəndin olmaması
  • Natamam peyvənd cədvəli
  • Peyvənd tərəddüdləri
  • Yüksək yoluxucu təbiət
  • Ananın immunitetinin azalması
  • Gecikmiş peyvənd
  • Sürü immunitetinin parçalanması
Peyvəndin olmaması. Qızılcanın yayılmasının başlıca səbəblərindən biri MMR peyvəndinin olunmamasıdır. Peyvənd olunmamış uşaqlar qızılcaya çox həssasdırlar. Qızılca peyvəndi virusa qarşı əsas profilaktik tədbirdir və onun vaxtında tətbiqi immunitetin qurulması üçün vacibdir.

Natamam peyvənd cədvəli. Bəzi hallarda uşaqlar qızılca peyvəndinin ilk dozasını alır, lakin tövsiyə olunan iki dozalı cədvəli tamamlamırlar. Bu natamam peyvənd onları infeksiyaya qarşı həssas edir.

Peyvənd tərəddüdləri. Peyvəndin təhlükəsizliyi, yanlış məlumatlılıq və ya şəxsi və real olmayan inanclar səbəbindən uşaqlarını peyvənd etdirməməyi seçən valideynlər peyvənd nisbətlərinin aşağı düşməsinə və qızılca xəstəliyinin yayılmasına səbəb olur.

Yüksək yoluxucu təbiət. Qızılca olduqca yoluxucu olduğuna görə, yoluxmuş şəxs başqaları ilə təmasda olduqda onlara keçməsinə səbəb ola bilər. Bu xüsusilə məktəblərdə, uşaqların bir birlərilə qarşılıqlı təmasda olduğu yerlərdə olur. 

Ananın immunitetinin azalması. Körpələr həyatın ilk aylarında qorunmaq üçün plasenta və ana südü ilə keçən ana antikorlarına ehtiyac duyurlar. Ona görə də ananın immuniteti zəiflədikcə, hələ peyvənd olunmamış körpələr qızılcaya qarşı daha həssas olurlar.

Gecikmiş peyvənd. Bəzi uşaqlar qızılca peyvəndinin ilk dozasını almaqda gecikmələrlə üzləşir. Bu gecikmə bu uşaqların hələ peyvənd olunmadığı dövrdə qızılca infeksiyasına qarşı həssaslığını artırır.

Sürü immunitetinin parçalanması. Əhalinin kifayət qədər yüksək bir hissəsinin xəstəliyə qarşı immuniteti olduqda meydana gələn sürü toxunulmazlığı peyvənd oluna bilməyənləri qorumağa kömək edir. Peyvənd nisbətlərinin azalması sürü toxunulmazlığını zəiflədə bilər və qızılcanın daha asan yayılmasına imkan verir.

Uşaqlar arasında qızılca xəstəliyinin yayılmasının aradan qaldırılması çoxşaxəli yanaşma tələb edir, o cümlədən peyvəndin təşviqi, peyvəndlə bağlı tərəddüdlərin aradan qaldırılması, səhiyyə xidmətlərinə çıxışın yaxşılaşdırılması və əhalinin tibbi maarifləndirilməsi bura daxildir. Hər bir halda valideynlər bilməlidirlər ki, peyvəndlə bağlı əsassız məlumatlar övladlarının gələcək sağlamlıqlarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Ona görə də həkim məsləhətinə uymaq sağlamlığın qorunması üçün faydalıdır.

Qızılcaya qarşı peyvənd olmayan uşaq qızılcaya yoluxduqda nə baş verər?


Qızılcaya qarşı peyvənd olunmayan uşaq bu virusa yoluxduqda simptomları ağır keçirə və rislərlə qarşılaşa bilər. Çünki qızılca yüksək yoluxucu viral infeksiyadır və onun təsiri peyvənd olunmamış şəxslərdə daha ağır olur. MMR peyvəndi olmayan uşaqlar qızılcaya yoluxduqda aşağıdakı hallarla qarşılaşırlar: 
  • Fəsadlar
  • Zəifləmiş immunitet sistemi
  • Xəstəxanaya yerləşdirmə
  • Digər infeksiyalara qarşı həssaslıq
  • Hamiləliyə təsiri
Fəsadlar. Qızılcanın səbəb olduğu ümumi ağırlaşmalara qulaq infeksiyaları və ishal daxildir.vOnun ağır hallarının səbəb olduğu pnevmoniya və daimi nevroloji zədə ilə nəticələnə bilən ensefalit (beynin iltihabı) isə ölümlə nəticələnə bilər.

Zəifləmiş immunitet sistemi. Qızılca immunitet sistemini zəiflədərək uşaqları digər infeksiyalara daha həssas edir. Bu, xəstəliyin daha da ağırlaşmasına səbəb ola biləcək ikincil bakterial infeksiyalara səbəb olur.

Xəstəxanaya yerləşdirmə. Peyvənd olunmamış uşaq qızılcaya yoluxduqda xəstəxanaya yerləşdirilməsi tələb oluna bilər. Bu adətən sətəlcəm və ya ensefalit kimi ağırlaşmaları olan uşaqların xəstəxanaya yerləşdirilməsisə mütləqdir.

Digər infeksiyalara qarşı həssaslıq. Qızılca immunitet sistemini zəiflədir, uşaqları digər infeksiyalara qarşı həssas edir. Bu artan həssaslıq ümumi sağlamlıq üçün uzunmüddətli nəticələrə səbəb olur.

Hamiləliyə təsiri. Qızılcaya yoluxmuş hamilə qadınlar, vaxtından əvvəl doğuş, aşağı çəki və bəzi hallarda dölün ölümü də daxil olmaqla, ağırlaşma riski ilə üzləşə bilər.

Peyvəndlənmənin əhəmiyyəti nələrdir?


Peyvənd yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısının alınmasında, fərdlərin və hətta bütün əhalinin qorunmasında mühüm rol oynayan kritik və yüksək effektiv ictimai səhiyyə müdaxiləsidir. Peyvəndin əhəmiyyətini bilmək insanları düzgün məlumatlandırmaq və virusların yayılmasının qarşısını almaq üçün vacibdir:
  • Xəstəliyin qarşısının alınması
  • Silinmə və nəzarət
  • İnfeksiyaların qarşısının alınması
  • Həssas əhalinin qorunması
  • Qlobal sağlamlıq təhlükəsizliyi
  • Uzunmüddətli ağırlaşmaların qarşısının alınması
Xəstəliyin qarşısının alınması. Peyvəndlər müxtəlif yoluxucu xəstəliklərin yaranmasının qarşısını alır ki, həmin xəstəliklərin əksəriyyəti peyvənd olunmasa, ağır xəstəliyə, əlilliyə və ya ölümə səbəb ola bilər. 

Silinmə və nəzarət. Peyvəndlər bir sıra ölümcül xəstəliklərin məhv edilməsində və ya əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasında mühüm rol oynamışdır. 

İnfeksiyaların qarşısının alınması. Əhali daxilində yüksək peyvənd əhatəsi peyvəndlə qarşısı alına bilən xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almağa kömək edir. Bu, insanların yaxın təmasda olduğu yerlərdə, uşaqların daimi olduqları məkanlarda daha çox önəmlidir.

Həssas əhalinin qorunması. Bəzi fərdlər, məsələn, körpələr, yaşlılar və immun sistemi zəif olanlar müəyyən xəstəliklərin ağır fəsadlarına daha çox həssasdırlar. Peyvənd infeksiyaların yayılmasının qarşısını almaqla bu həssas əhalini qoruyur.

Qlobal sağlamlıq təhlükəsizliyi. Vaksinasiya qlobal sağlamlıq təhlükəsizliyi üçün, xüsusən də yeni yoluxucu xəstəliklər və pandemiyalar kontekstində çox vacibdir. Sürətli və geniş yayılmış peyvənd səyləri yeni və potensial təhlükəli patogenlərin yayılmasının qarşısını almağa və onlara nəzarət etməyə kömək edir.

Uzunmüddətli ağırlaşmaların qarşısının alınması. Peyvəndlə qarşısı alına bilən xəstəliklər var ki, həmin xəstəliklərə qarşı peyvəndin vurulmaması iflic (poliomielit), karlıq (parotit) və ya nevroloji zədələnmə (qızılca ensefaliti) kimi uzunmüddətli ağırlaşmalara səbəb olur. Peyvənd bu ağır və çox vaxt müalicəsi olmayan vəziyyətin qarşısını almağa kömək edir.

Unutmaq olmaz ki, peyvənd olunmaq təkcə şəxsi seçim deyil, həm də sosial məsuliyyətdir. Bu, peyvənd ala bilməyən həssas insanları qorumağa kömək edir və ictimai sağlamlığın daha yaxşı inkişafına töhfə verir.

Peyvənd profilaktik tibbin və ictimai sağlamlığın təməl daşıdır. Bu, bir çox ölümcül xəstəliklərin yayılmasının azaldılmasına böyük təsir göstərmiş və bütün dünyada saysız-hesabsız insanların həyatını xilas etmişdir. Peyvəndi təşviq etmək, peyvəndlə bağlı tərəddüdləri aradan qaldırmaq və peyvəndlərə ədalətli çıxışı təmin etmək üçün davamlı məlumatlanmaq ağırlaşmaların qarşısını alacaq əsas üsullardandır.