Osteoporoza nədir? Osteoporoz necə müalicə olunur?

Osteoporoza nədir? Osteoporoz necə müalicə olunur?

Osteoporoz sümüklərin sıxlığı və keyfiyyətinin azaldığı, onların daha kövrək olduğu ümumi sümük xəstəliyidir. Daha çox "səssiz xəstəlik" adlanan osteoporoz heç bir aşkar simptomlar olmadan illərlə inkişaf edir. Xəstəlik zamanı sümüklər o qədər zəifləyir ki adi yıxılmalar və yüngül zərbələrdə ciddi qırıqlar əmələ gəlir. Xüsusilə yaşlı qadınlarda rast gəlinən bu vəziyyət həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sala və ciddi sağlamlıq problemləri yarada bilər.

Osteoporozun səbəbi nədir?

Osteoporozun səbəbi sümük formalaşması və məhv edilməsinin balanssız olmasıdır. Normalda bədənimiz daim köhnə sümük toxumasını parçalayır və yeni sümük toxuması yaradır. Bununla belə, osteoporoz inkişaf etdikdə, sümük parçalanması yeni sümük meydana gəlməsindən daha sürətli baş verir. Bu balanssızlıq sümüklərin sıxlığını və gücünü azaldır, onları daha kövrək edir.

Osteoporozun əsas səbəbləri və risk faktorları bunlardır:

Yaşlanma. Sümük sıxlığı yaşla təbii olaraq azalır. Yaşlanma prosesində sümük əmələ gəlməsi ləngiyir və sümük əriməsi sürətlənir.

Cins. Qadınlar xüsusilə postmenopozal dövrdə osteoporoz inkişaf riski altındadır. Menopoz zamanı estrogen səviyyəsinin düşməsi sümük əriməsini sürətləndirir.

Genetik faktorlar. Ailədə osteoporoz olan insanlarda bu xəstəliyin inkişaf riski daha yüksəkdir.

Hormon səviyyələri. Qadınlarda aşağı estrogen səviyyələri və kişilərdə aşağı testosteron səviyyələri sümük itkisinə səbəb ola bilər. Estrogen çatışmazlığı postmenopozal qadınlarda əsas risk faktorlarından biridir.

Qida çatışmazlıqları. Qeyri-kafi kalsium qəbulu aşağı sümük sıxlığına və sümük itkisinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda vitamin D bağırsaqlardan kalsiumun udulmasını artırır. D vitamini çatışmazlığı sümüklərin zəifləməsinə səbəb olan amildir.

Oturaq həyat tərzi. Daimi fiziki fəaliyyət sümük sağlamlığını dəstəkləyir. Ona görə də uzun müddət hərəkətin olmaması sümük sıxlığının azalmasına səbəb olur.

Siqaret və alkoqol istifadəsi. Siqaret çəkmək sümük əmələ gəlməsinə mənfi təsir edir və sümük sıxlığını azaldır. Həmçinin həddindən artıq spirt istehlakı sümük formalaşmasını poza və sümük qırıqları riskini artıra bilər.

Tibbi şərtlər və dərmanlar. Romatoid artrit, çölyak xəstəliyi, hipertiroidizm kimi bəzi xroniki xəstəliklər sümük sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Həm də kortikosteroidlərin uzun müddətli istifadəsi sümük itkisinə səbəbdir.

Qeyd edilən bu amillər osteoporozun inkişafında mühüm rol oynayır. 

Ostoporozun simptomları nələrdir?

Osteoporoz "səssiz xəstəlik" adlanır, çünki ilkin mərhələdə aşkar simptomlar göstərməyəyən tibbi vəziyyətdir. Ancaq xəstəlik irəlilədikcə və sümük sıxlığı azaldıqca bəzi simptomlar görünə bilər. Osteoporozun görünən simptomları bunlardır:

Sınıqlar. Bura daxildir;
  • Sümük sınıqları. Xüsusilə onurğa, omba, bilək və qabırğa sınıqları osteoporozun ümumi əlamətləridir. Bu sınıqlar adətən yüngül travma və ya yıxılma nəticəsində baş verir.
  • Onurğa sınıqları. Onurğa sınıqları osteoporozun irəli mərhələlərində rastlanılan ümumi simptomdur. Fəqərələrdəki kiçik çatlar və ya çökmələr bel ağrısına və boy qısalmasına səbəb ola bilər.
Kürək və bel ağrısı. Onurğa sınıqlarından qaynaqlanan bel və bel ağrıları osteoporozun ümumi simptomlarıdır. Bu ağrı həm də fəqərələrin çökməsi nəticəsində sinirlərin sıxılması ilə də bağlı ola bilir.

Boyun qısalması. Onurğa sınıqları zamanla boyun qısalmasına səbəb ola bilər. Qeyd edək ki, oteoporoz xəstələri xəstəlik səbəbindən bir neçə santimetrə qədər boy itirirlər.

Kəsmə (Kifoz). Onurğanın sınıqları və fəqərələrin çökməsi nəticəsində arxanın yuxarı hissəsində büzülmə (kifoz) baş verə bilər. Bu vəziyyət pis duruş və onurğanın normal əyriliyinin itirilməsinə də səbəb olur.

Sümük həssaslığı və kövrəkliyi. Sümüklər daha kövrəkləşdikcə, hətta yüngül zərbələr və ya toxunuşlarda ağrı hiss oluna bilər.
Hərəkət məhdudiyyəti. Onurğa sınıqları və ağrı səbəbiylə hərəkət məhdudiyyəti və gündəlik fəaliyyətlərdə çətinlik ola bilər.

Osteoporozun simptomları sümük sıxlığı azaldıqda daha aydın olur və xəstəlik irəlilədikcə daha da ağırlaşır. Erkən diaqnoz və müalicə osteoporozun təsirlərini azaltmaq və sümük sağlamlığını qorumaq üçün çox vacibdir. Buna görə də risk faktoru olan insanların sümük sıxlığını mütəmadi olaraq ölçmələri və simptomlar aşkar etdikdə həkimə müraciət etmələri tövsiyə olunur.

Osteoporozun qarşısını almaq üçün hansı praktik həllər var?

Osteoporozun qarşısını almaq üçün bir çox praktik həllər var. Bu həllər arasında sümük sağlamlığını qorumaq və sümük sıxlığını artırmaq üçün qidalanma, məşq və həyat tərzi dəyişiklikləri daxildir. Osteoporozun qarşısını almaq üçün edə biləcəyiniz bəzi praktik həllər bunlardır:

Qidalanma ilə bağlı həllər. Sümük sağlamlığını qorumaq üçün qidalanma çox vacibdir. Kalsium və D vitamini ilə zəngin qidaların istehlakı sümük sıxlığının artmasında böyük rol oynayır. Süd, qatıq və pendir kimi süd məhsulları, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər (ispanaq, kələm, brokoli), badam, küncüt və çia toxumu kimi qoz-fındıq kalsiumla zəngindir. Vitamin D təbii yolla günəş işığından əldə edilə bilər və yağlı balıq (somon, skumbriya), yumurta sarısı, D vitamini ilə zənginləşdirilmiş süd və portağal suyu kimi qidalarda olur. Lazım gələrsə, həkim məsləhəti ilə D vitamini əlavələri qəbul edilə bilər.

İdman və fiziki fəaliyyət. Daimi idmanla məşğul olmaq ümumi sağlamlığı, o cümlədən sümük sağlamlığını dəstəkləyir. Xüsusilə gəzinti, qaçış, rəqs etmək və ağırlıq qaldırma, pilates kimi məşqlər sümük sıxlığının artırılmasında təsirlidir. Həftədə ən az 3-4 dəfə 30-45 dəqiqə idman etmək sümük sağlamlığını qorumağın ən yaxşı üsuludur.

Həyat tərzi dəyişiklikləri. Siqaret və alkoqoldan istifadəni azaltmaq və ya tamamilə dayandırmaq sümük sağlamlığına müsbət təsir göstərir. 
Siqaret sümük formalaşmasına mənfi təsir göstərir və sümük sıxlığını azaldır. Həddindən artıq spirt istehlakı sümük itkisinə səbəb ola bilər. Ona görə siqaret cə spirtli içkilərdən istifadəni dayandırmaq osteoporozun qarşısını almağa kömək edir.

Yıxılma riskinin azaldılması. Yıxılma riskini azaltmaq üçün evdə və ətraf mühitdə təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsi vacibdir. Sürüşkən döşəmələr və qeyri-bərabər döşəmələr yıxılmağa səbəb ola bilər. Bu səbəbdən evdə xalçaların bərkidilməsi, pilləkənlərdə tutacaqların qoyulması, yaxşı işıqlandırma kimi ehtiyat tədbirləri görülməlidir ki, yıxılıb sümüyü zədələməyəsiniz.

Bu praktik həlləri tətbiq etməklə osteoporoz riskini azalda və sümük sağlamlığınızı qoruya bilərsiniz. Lakin unutmaq olmaz ki, erkən diaqnoz və müntəzəm müayinələr osteoporozun təsirlərini minimuma endirmək üçün çox vacibdir.

Osteoporozun diaqnozu necə qoyulur?

Osteoporoz adətən sümük sıxlığını ölçən testlər və xəstənin tibbi anamnezinin qiymətləndirilməsi ilə diaqnoz qoyulur.  Osteoporoz diaqnozunun qoyulma üsulları bunlardır:

Sümük sıxlığının ölçülməsi (DEXA Scan). Osteoporozun diaqnostikasında ən çox istifadə edilən üsul ikili enerjili rentgen absorptiometriya (DEXA) skanıdır. Bu test sümük mineral sıxlığını ölçür və xüsusilə onurğa, omba və bilək kimi osteoporozun ən çox yayıldığı bölgələrdə aparılır. 
DEXA müayinəsi sümük sıxlığını qiymətləndirmək üçün sürətli və ağrısız üsuldur.

Tibbi anamnez və fiziki müayinə.
Həkim xəstənin tibbi tarixiçəsini və ailənin osteoporoz tarixini qiymətləndirir. O, həmçinin xəstənin həyat tərzi, qidalanma vərdişləri və fiziki fəaliyyətləri haqqında məlumat da əldə edir. Fiziki müayinə zamanı həkim xəstənin boyunu ölçür və onurğa, omba və digər sümük nahiyələrində ağrı və ya həssaslıq olub olmadığını yoxlayır.

Laboratoriya testləri. Bəzi hallarda həkim sümük sağlamlığını və mineral mübadiləsini qiymətləndirmək üçün qan və sidik testləri təyin edə bilər. Bu testlər kalsium, D vitamini, paratiroid hormonu və sümüklə əlaqəli digər maddələrin səviyyələrini ölçür.

Rentgen. Sümük qırıqlarının varlığını və sümük sıxlığını qiymətləndirmək üçün rentgen şüaları çəkilə bilər. Bununla birlikdə, rentgen şüaları osteoporozun erkən mərhələlərini aşkar etmək üçün kifayət deyil, çünki sümük itkisi erkən mərhələdə rentgendə görünmür.

Vertebral morfometriya. Bu üsul onurğa sınıqlarını aşkar etmək üçün istifadə edilən xüsusi rentgen üsuludur. Xüsusilə əvvəllər tanınmamış onurğa sınığı olan xəstələrdə istifadə olunur.

Ultrasəs. Ultrasəs cihazları sümük sıxlığını qiymətləndirmək üçün də istifadə edilə bilər. Bununla belə, ultrasəs DEXA taraması qədər geniş istifadə olunmur və adətən ayaq biləyi və ya daban kimi bölgələrdə aparılır.

Bu diaqnostik üsullar osteoporozun mövcudluğunu və şiddətini təyin etmək üçün istifadə olunur. Erkən diaqnoz osteoporozun təsirlərini azaltmaq və uyğun müalicə üsullarını təyin etmək üçün çox vacibdir.

Osteoporoz riski olan şəxslərin sümük sıxlığını mütəmadi olaraq ölçmələri və sümüyün tez-tez qırılmaması üçün lazımi tibbi müayinələri laqeyd etməmələri tövsiyə olunur.

Osteoporozun müalicəsi varmı?

Osteoporozu tamamilə müalicə etmək mümkün deyil, lakin xəstəliyin gedişatını yavaşlatmaq, sümük sıxlığını artırmaq və sınıq riskini azaltmaq mümkündür.

Osteoporoz xroniki xəstəlikdir və sümük sıxlığı azaldıqdan sonra onu tam bərpa etmək çətindir. Bununla belə, müvafiq müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə xəstəliyin təsirləri nəzarət altına alına və həyat keyfiyyəti yaxşılaşdırıla bilər.

Osteoporozu nəzarətdə saxlamaq üçün edilən müalicə yanaşmaları bunlardır:

Dərman müalicəsi. Həkim sümük itkisini yavaşladan və sümük sıxlığını artıran dərmanlar təyin edə bilər.

Qidalanma və əlavələr. Kafi kalsium və D vitamini qəbulu sümük sağlamlığı üçün çox vacibdir. Lazım gələrsə, həkim məsləhəti ilə əlavələrdən istifadə edilə bilər.

Daimi yoxlamalar və təqib. Sümük sıxlığını izləmək və müntəzəm DEXA skanları ilə müalicəyə cavabı qiymətləndirmək vacibdir.

Osteoporozun tamamilə müalicəsi çətin olsa da, yuxarıda göstərilən üsullarla xəstəliyin təsirləri böyük ölçüdə idarə oluna və sümük sağlamlığını qoruna bilər. Buna görə də, osteoporoz diaqnozu qoyulmuş insanların fərdi ehtiyaclarına uyğun bir müalicə planı yaratmaq və həyata keçirmək üçün həkimləri ilə əməkdaşlıq etmələri tövsiyə olunur.

İnteqrativ Tibbin müalicə üsulları ilə osteoparozun inkişişafını ləngitmək və sümüyün keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür. Drenaj detoksikasiya, paravertebral homeosiniatriya, biopunktura üsullarından istifadə olunur.