Gastrit, ülser ve reflü üst sindirim sisteminde en sık birbirine karışan üç hastalıktır ve üç hastalığı birbirinden ayıran temel ölçüt hasarın yeri ile derinliğidir. Gastrit mide iç zarında yüzeysel iltihap oluşturur, ülser mide veya onikiparmak bağırsağında derin bir yara açar, reflüde ise mide içeriği yemek borusuna geri kaçar. Ağrının yeri, zamanı ve yemekle ilişkisi hekime ilk ipucunu verir. Kesin ayrımı endoskopi, biyopsi ve Helicobacter pylori testleri sağlar.
Üç hastalık aynı kişide birlikte de yer alabilir. Gastroenteroloji kaynaklarına göre Türkiye'de yetişkinlerin yaklaşık %70 ile %80'i Helicobacter pylori taşır ve bu kişilerin büyük bölümünde sessiz seyirli gastrit yer alır. Yüksek taşıyıcılık oranı nedeniyle reflü şikayetiyle endoskopi yaptıran pek çok kişinin raporunda yalnızca gastrit tanısı görünür.
Gastrit, Ülser ve Reflü Nedir?
Gastrit, ülser ve reflü farklı mekanizmalarla ortaya çıkar ve her biri sindirim kanalının farklı bir bölümünü etkiler.
Gastrit. Gastrit, mide iç yüzeyini kaplayan mukozanın iltihaplanmasıdır. Gastrit ani başlayan (akut) veya yıllara yayılan (kronik) bir seyir izler ve kesin tanısını patoloğun biyopsi incelemesi koyar.
Ülser. Peptik ülser, mide (gastrik ülser) veya onikiparmak bağırsağı (duodenal ülser) duvarında mukozanın altına kadar inen açık yaradır. Ülser, gastritten daha derin bir doku kaybı anlamına gelir.
Reflü. Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH), yemek borusu ile mide arasındaki alt özofagus sfinkterinin gevşemesi sonucu mide asidinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Reflü bir iltihap veya yara değil, öncelikle bir kapak ve hareket bozukluğudur.
Gastrit, Ülser ve Reflü Farkı Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo gastrit, ülser ve reflü arasındaki temel farkları yedi ölçüt üzerinden özetler.
Ölçüt | Gastrit | Ülser | Reflü |
Etkilenen bölge | Mide iç zarı | Mide veya onikiparmak bağırsağı | Yemek borusu, boğaz ve gırtlak |
Doku değişikliği | Yüzeysel iltihap ve aşınma | Derin açık yara | Asit teması, bazen yemek borusunda yara (özofajit) |
En sık neden | Helicobacter pylori, ağrı kesiciler, alkol | Helicobacter pylori, ağrı kesiciler (NSAİİ) | Alt özofagus sfinkteri gevşekliği, mide fıtığı, fazla kilo |
Tipik şikayet | Üst karında hazımsızlık, dolgunluk, bulantı, çoğu zaman şikayetsiz seyir | Üst karında keskin, kemirici, noktasal ağrı | Göğüs kemiği arkasında yanma, ağza acı su gelmesi |
Şikayetin zamanı | Yemekten sonra dolgunluk | Mide ülserinde yemekle artış, onikiparmak ülserinde açlıkta ve gece artış | Yemekten sonra, öne eğilince ve yatınca artış |
Tanı yöntemi | Endoskopi ve biyopsi | Endoskopi ve gerekirse biyopsi | Belirtiler, gerekirse endoskopi ve 24 saatlik pH ölçümü |
Başlıca komplikasyon | Mide iç zarında incelme (atrofi), bağırsak tipi hücre dönüşümü | Kanama, delinme, mide çıkışında darlık | Özofajit, yemek borusunda darlık, Barrett özofagusu |
Belirtilere Göre Gastrit, Ülser ve Reflü Ayrımı
Belirtiler gastrit, ülser ve reflü ayrımında ilk ipucunu verir, ancak tek başına tanı koydurmaz. Hekimler şikayetleri dört temel soru üzerinden değerlendirir.
Yanma veya ağrı nerede? Göğüs kemiğinin arkasında yukarı doğru tırmanan yanma reflüyü, göbeğin üst kısmında kişinin tek noktada hissettiği kemirici ağrı ülseri, üst karında yaygın dolgunluk ve rahatsızlık ise gastriti düşündürür.
Şikayet ne zaman artıyor? Onikiparmak bağırsağı ülseri yemekten 2 ile 3 saat sonra ve gece uykudan uyandıran ağrı yapar, yemek yemek ağrıyı geçici olarak hafifletir. Mide ülseri ağrısı ise yemekle artar. Reflü yakınmaları ağır yemekten sonra, öne eğilince ve yatınca şiddetlenir.
Şikayet mideyle sınırlı mı? Reflü yakınmaları boğaza ve ağıza uzanır. Kronik öksürük, ses kısıklığı, boğazda takılma hissi, diş minesinde aşınma ve ağızda ekşi tat reflünün mide dışı belirtileridir.
Kanama işareti var mı? Kahve telvesi görünümünde kusma veya siyah katran renkli dışkı ülser kanamasına işaret eder. Gastrit ve reflü bu tür kanamaya daha nadir yol açar.
Gastrit belirtileri çoğu kişide hiç ortaya çıkmaz. Mide yanması ve ekşime yaşayan bir kişide şikayetlerin asıl kaynağı bu yüzden sıklıkla gastrit değil reflüdür. Uzun süre aspirin veya ibuprofen gibi ağrı kesici kullanan kişilerde ise ülser hiç ağrı yapmadan ilerleyebilir ve ilk belirti doğrudan kanama olabilir.
Gastrit ve Ülser Farkı
Gastrit ve ülser farkı doku hasarının derinliğinde yatar. Gastrit mukozanın yüzeyinde kızarıklık, şişlik ve yüzeysel aşınmalar (erozyon) oluşturur. Ülser ise mukozayı aşarak alttaki kas katmanına doğru ilerleyen bir kraterdir ve çoğu kaynak 3 ile 5 mm'yi aşan derin doku kaybını ülser olarak tanımlar. İki hastalık aynı nedenleri paylaşır ve Helicobacter pylori gastriti yıllar içinde ülsere zemin hazırlayabilir.
Gastrit ve ülser belirtileri birbirine benzese de şiddet ve zamanlama açısından ayrışır. Ülser ağrısı daha keskin, daha noktasal ve daha düzenli bir zamanlama izler. Ülser kanama, delinme (perforasyon) ve mide çıkışında darlık gibi acil müdahale gerektiren komplikasyonlara yol açabilir. Gastritin uzun vadeli riski ise mide iç zarında incelme (atrofi) ve bağırsak tipi hücre dönüşümüdür (intestinal metaplazi).
Reflü ve Gastrit Farkı
Reflü ve gastrit farkı hastalığın yerinden ve mekanizmasından kaynaklanır. Gastrit midenin kendi duvarındaki iltihaptır, reflü ise mide içeriğinin yanlış yöne, yemek borusuna akmasıdır. Gastritin kesin tanısını biyopsi koyar, reflünün tanısını ise hekimler çoğunlukla belirtilere ve gerektiğinde pH ölçümüne dayanarak koyar. Reflü ve gastrit belirtileri arasında en ayırt edici fark, reflü yanmasının göğse ve boğaza doğru yükselmesidir.
Reflü ve gastrit arasındaki fark tedavi süresine de yansır. Hekimler Helicobacter pylori gastritinde antibiyotik ve asit baskılayıcı içeren tedaviyi genellikle 14 gün uygular. Reflüde asit baskılayıcı kullanımı ise çoğunlukla 4 ile 8 hafta sürer ve bazı hastalarda şikayetler tekrarlar. Kısa süreli gastrit tedavisinden sonra geri dönen yanma, çoğu zaman gastritin değil reflünün tekrarıdır.
Helicobacter pylori kan testleri (antikor testleri) bakteri yok olduktan sonra da yıllarca pozitif kalabilir. Hekimler bu nedenle tedavi sonrası kontrolde dışkıda antijen testini veya üre nefes testini tercih eder.
Reflü ve Ülser Farkı
Reflü ve ülser farkı belirtilerin yönünde belirginleşir. Reflü yanması göğüs kemiğinin arkasında yukarı doğru yayılır ve ağıza acı su gelmesiyle birlikte seyreder. Ülser ağrısı ise üst karında sabit bir noktada kalır ve yukarı doğru yayılmaz.
Uzun süren ve şiddetli reflü, yemek borusunun alt ucunda da ülser açabilir. Arama motorlarında ülser reflü olarak geçen tablo aslında reflüye bağlı özofagus ülseridir ve yutarken göğüste batma şeklinde ağrı (odinofaji), yutma güçlüğü ve kanama yapabilir. Endoskopi, ülserin yemek borusunda mı yoksa mide ve onikiparmak bağırsağında mı yer aldığını kesin olarak gösterir.
Reflü Gastrit Nedir?
Halk arasında reflü gastrit ifadesi iki farklı anlam taşır. İlk anlamda kişi reflü ile gastritin birlikte bulunduğu durumu kasteder. Tıbbi anlamda ise reflü gastrit, onikiparmak bağırsağından mideye geri kaçan safranın mide iç zarını tahriş etmesiyle gelişen safra reflüsü gastritidir.
Safra reflüsü gastriti özellikle safra kesesi veya mide ameliyatı geçiren kişilerde ortaya çıkar ve ağızda acı tat, yeşilimsi sarı renkli kusma, üst karın ağrısı ve bulantı yapar. Safra reflüsü, asit reflüsünden farklı olarak asit baskılayıcı ilaçlara sınırlı yanıt verir.
Kronik Gastrit Nedir?
Kronik gastrit, mide iç zarındaki iltihabın aylar veya yıllar boyunca sürmesidir. Kronik gastritin en sık nedeni Helicobacter pylori enfeksiyonudur. Otoimmün gastritte ise bağışıklık sistemi midenin asit ve iç faktör üreten hücrelerine saldırır ve B12 vitamini eksikliğine yol açar.
Kronik gastrit çoğu zaman sessiz seyreder, ancak yıllar içinde mide iç zarında incelme (atrofik gastrit) ve bağırsak tipi hücre dönüşümü (intestinal metaplazi) geliştirebilir. Atrofi ve metaplazi, mide kanseri riskini artıran öncü değişikliklerdir. Hekimler bu nedenle Helicobacter pylori taşıyan kişilerde bakteriyi yok etmeyi hedefler ve riskli bulgusu olan kişileri düzenli endoskopik takibe alır.
Gastrit Nasıl Anlaşılır? Tanıda Temel Testler
Gastrit nasıl anlaşılır sorusunun net yanıtı biyopsidir. Endoskopi sırasında hekim mide iç zarından küçük doku örnekleri alır ve patolog bu doku örneklerinde iltihabın tipini, şiddetini ve Helicobacter pylori varlığını belirler. Gastrit, ülser ve reflü ayrımı ile ülser nasıl anlaşılır sorusunun cevabında hekimlerin başvurduğu testler aşağıdaki tabloda yer alır.
Test | Testin gösterdiği bulgu | En çok işe yaradığı hastalık |
Endoskopi (gastroskopi) | Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının iç yüzeyi | Gastrit, ülser, reflü komplikasyonları |
Biyopsi | İltihabın tipi, atrofi, metaplazi, kanser hücresi | Gastrit, ülser |
Üre nefes testi | Aktif Helicobacter pylori enfeksiyonu | Gastrit, ülser |
Dışkıda Helicobacter pylori antijen testi | Aktif Helicobacter pylori enfeksiyonu | Gastrit, ülser |
24 saatlik pH ve empedans ölçümü | Yemek borusuna kaçan asidin miktarı ve zamanlaması | Reflü |
Özofagus manometrisi | Yemek borusu kaslarının ve alt sfinkterin basıncı | Reflü, ameliyat öncesi değerlendirme |
Tam kan sayımı | Kanamaya bağlı kansızlık | Ülser |
Endoskopide yemek borusu normal görünen bir kişide de reflü hastalığı olabilir. Reflü hastalarının yarısından fazlasında yemek borusunda endoskopide görünür bir hasar yoktur ve tıp literatürü bu tabloya eroziv olmayan reflü hastalığı (NERD) adını verir.
Gastritli Mide Görüntüsü Endoskopide Nasıl Görünür?
Endoskopi, gastrit, ülser ve reflü ayrımında hekime doğrudan görsel kanıt sunar. Gastritli mide görüntüsü, ülser ve reflü görüntülerinden belirgin farklar taşır.
Gastrit bulgusu. Mide iç zarında kızarıklık (hiperemi), şişlik (ödem) ve yüzeysel aşınma (erozyon) yer alır. Helicobacter pylori gastritinde mide çıkışına yakın antrum bölgesinde küçük kabarıklıklar (nodülarite) dikkat çeker. Atrofik gastritte mukoza soluk ve incedir ve alttaki damarlar belirginleşir.
Ülser bulgusu. Ülser, kenarları keskin, tabanı beyaz veya sarı fibrin tabakasıyla kaplı yuvarlak ya da oval bir kraterdir. Ülser tabanındaki görünür damar veya pıhtı, yeni ya da yüksek kanama riskini gösterir.
Reflü bulgusu. Yemek borusunun alt ucunda uzunlamasına mukoza yırtıkları (eroziv özofajit) yer alır. Hekimler özofajitin şiddetini Los Angeles sınıflamasıyla A'dan D'ye kadar derecelendirir. Barrett özofagusunda yemek borusunun soluk pembe mukozası yerini somon rengi mukozaya bırakır.
Endoskopi raporundaki gastrit ifadesi tek başına şikayetlerin kaynağını açıklamaz. Hekim rapordaki bulguları kişinin belirtileriyle birlikte yorumlar.
Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Aşağıdaki alarm belirtileri ve ilerlemiş reflü bulguları, gastrit, ülser veya reflü şikayetlerinin ötesinde ciddi bir tabloya işaret edebilir ve gecikmeden endoskopik değerlendirme gerektirir.
Kahve telvesi görünümünde veya kanlı kusma
Siyah, katran kıvamında dışkı
İstemsiz kilo kaybı
Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
Demir eksikliği anemisi
Sürekli kusma
60 yaşından sonra yeni başlayan hazımsızlık şikayeti
Ailede mide kanseri öyküsü
Aniden başlayan ve karnı tahta gibi sertleştiren şiddetli ağrı, ülser delinmesini düşündürür ve acil cerrahi değerlendirme gerektirir. Göğüste yanma egzersizle artıyorsa, kola, çeneye veya sırta yayılıyorsa, terleme ve nefes darlığı eşlik ediyorsa kalp krizi olasılığını dışlamak için kişinin hemen acil servise başvurması gerekir.
Reflü ve Gastrite Ne İyi Gelir?
Reflü ve gastrite ne iyi gelir konusunda en güçlü kanıta sahip adımlar yaşam tarzı düzenlemeleridir. Tetikleyici yiyecekler kişiden kişiye değişir ve genel yasak listeleri yerine kişinin kendi şikayet günlüğü daha doğru yol gösterir. Gastrit, ülser ve reflü şikayetlerinde aşağıdaki alışkanlıklar belirtileri hafifletir.
Az ve sık öğünlerle beslenmek
Akşam yemeğini yatmadan en az 3 saat önce bitirmek
Reflü şikayetinde yatak başını 15 ile 20 cm yükseltmek
Fazla kiloyu azaltmak ve dar bel kıyafetlerden kaçınmak
Sigarayı ve alkolü bırakmak
Kahve, kızartma, çikolata, nane, domates ve turunçgil gibi yaygın tetikleyicilerin kişisel etkisini gözlemlemek
Gastrit ve ülserde aspirin ve ibuprofen gibi ağrı kesicileri hekim önerisi olmadan uzun süre kullanmamak
Reflü ve Gastrite Kesin Çözüm Var mı?
Reflü ve gastrite kesin çözüm hastalığın nedenine bağlıdır. Helicobacter pylori kaynaklı gastritte bakterinin tamamen yok olması iltihabı büyük ölçüde geriletir ve ülser tekrarını belirgin şekilde azaltır. Mide ülseri, nedeni ortadan kalktığında çoğunlukla 4 ile 8 hafta içinde iyileşir.
Reflü ise çoğu kişide kronik seyirli bir hastalıktır. Kilo verme, düzenli beslenme ve alt özofagus sfinkterini zorlayan alışkanlıkları bırakma, reflü şikayetlerini uzun süre kontrol altında tutabilir. Büyük mide fıtığı veya ilaca yanıt vermeyen ağır reflüde cerrahlar fundoplikasyon ameliyatını değerlendirir. Gastrit, ülser ve reflü için kalıcı sonuç, belirtiyi bastırmaktan çok altta yatan nedeni ortadan kaldırmaya bağlıdır.
Gastrit, Ülser ve Reflüde İntegratif Tıp ile Tedavi
Biyolojik Tıp Kliniği, gastrit, ülser ve reflü şikayetlerini integratif ve fonksiyonel tıp yaklaşımıyla ele alır. İntegratif tıp, mide yanmasını yalnızca asit fazlalığı olarak görmez ve bağırsak florasını, sindirim enzimlerini, safra akışını, stres yükünü ve beslenme alışkanlıklarını birlikte değerlendirir. Biyolojik Tıp Kliniği mide iç zarının onarımını ve sindirim sisteminin dengesini destekleyen kişiye özel bir tedavi planı oluşturur.
Biyolojik Tıp Kliniği tedavide kimyasal ilaç yerine yalnızca doğal içerikli, Alman menşeli preparatlar kullanır. Doğal içerikli preparatlar bağımlılık yapmaz ve uzun süreli asit baskılayıcı kullanımına özgü yan etki yükü oluşturmaz. Kronik hastalıklarda uzun süreli remisyon hedefleyen integratif yaklaşım, reflü ve gastrite kesin çözüm sunarak hastayı ömür boyu mide ilacı kullanımına bağımlı bırakmaz ve uzun vadeli ilaç masraflarının yarattığı finansal yükü ortadan kaldırır. Mide dokusunu desteklemek için mide ülserine iyi gelen yiyecekler ile beslenmek de iyileşme sürecini hızlandırır.