Flora nakli, sağlıklı bir donörün bağırsak mikroorganizmalarını, bağırsak florası bozulmuş bir hastanın sindirim sistemine aktaran tedavi yöntemidir. Flora nakli ile gaita nakli aynı temel fikre dayanır, ancak iki işlem örnek alma yeri, aktarım bölgesi ve işlemin kapsamı bakımından birbirinden ayrılır. Uluslararası literatürde bilimsel kanıtı en güçlü yöntem gaita nakli, yani fekal mikrobiyota transplantasyonudur (FMT). Bu rehber iki yöntemin tanımını, farklarını, hangi hastalıklarda işe yaradığını ve hangi riskleri taşıdığını ayrı başlıklarda açıklıyor.
Bağırsak Florası Nedir?
Bağırsak florası, diğer adıyla bağırsak mikrobiyotası, sindirim sisteminde yaşayan trilyonlarca bakteri, virüs ve mantardan oluşan canlı bir topluluktur. Bağırsak florası lifleri sindirir, bazı vitaminleri üretir, bağırsak duvarını korur ve bağışıklık sistemini eğitir. Antibiyotikler, enfeksiyonlar, işlenmiş gıdalardan zengin beslenme ve kronik stres floranın çeşitliliğini azaltır ve uzmanlar bu dengesizliğe disbiyoz der. Disbiyozun en ağır örneklerinde bağırsak kendi florasını yeniden kurmakta zorlanır ve flora nakli bu noktada bir tedavi seçeneği olarak gündeme gelir.
Flora Nakli Nedir?
Flora nakli, en geniş anlamıyla sağlıklı bir kişinin bağırsak florasını hastanın bağırsağına taşıyan tüm işlemleri kapsayan genel bir kavramdır. Türkiye'de bazı hekimler ise flora nakli terimini daha dar bir anlamda, total gastrointestinal flora nakli isimli özel bir teknik için kullanıyor. Bu teknikte hekim, donörün sindirim sisteminin farklı anatomik bölgelerinden endoskopi ve kolonoskopi ile yıkama sıvısı alır, bu örnekleri işler ve hastanın aynı bölgelerine aktarır. Donör ve hasta işlem sırasında genel anestezi altındadır. Total flora naklinin amacı yalnızca kalın bağırsak florasını değil, mideden kalın bağırsağa kadar tüm sindirim sisteminin florasını yenilemektir. Total flora nakline ilişkin yayınlar sınırlı sayıdadır ve büyük ölçüde tek merkezli deneyimlere dayanır.
Gaita Nakli (FMT) Nedir?
Gaita nakli, tıbbi adıyla fekal mikrobiyota transplantasyonu (FMT), halk arasındaki adıyla dışkı nakli, sağlıklı bir donörün dışkısından elde edilen mikroorganizma karışımını hastanın bağırsağına aktarır. İnsan dışkısının kuru ağırlığının önemli bir bölümü bakterilerden oluştuğu için dışkı, bağırsak florasının en zengin ve en kolay ulaşılan kaynağıdır. Laboratuvar ekibi donör dışkısını serum fizyolojik ile karıştırır, süzer ve taze ya da dondurulmuş olarak kullanıma hazırlar. Hekim bu materyali çoğunlukla kolonoskopi ile kalın bağırsağa, bazı durumlarda tüp veya lavman yoluyla bağırsağa verir. Gaita naklinin ağızdan alınan kapsül formu da bulunur.
Flora Nakli ile Gaita Nakli Aynı mıdır?
Hayır, dar anlamdaki flora nakli ile gaita nakli aynı işlem değildir, ancak iki yöntemin amacı aynıdır. İki yöntem de bozulmuş bağırsak florasının yerine sağlıklı ve çeşitliliği yüksek bir flora yerleştirmeyi hedefler. Gaita nakli bu florayı donörün dışkısından elde eder. Total flora nakli ise donörün sindirim sisteminin farklı bölgelerinden doğrudan örnek alır. Flora nakli terimi genel anlamda kullanıldığında ise gaita naklini de kapsayan bir üst kavram niteliği taşır.
Özellik | Gaita nakli (FMT) | Total gastrointestinal flora nakli |
Flora kaynağı | Donörün dışkısı | Donörün sindirim sistemindeki yıkama sıvısı örnekleri |
Aktarım bölgesi | Çoğunlukla kalın bağırsak | Mideden kalın bağırsağa kadar birden fazla bölge |
Donörün geçirdiği işlem | Donör yalnızca dışkı örneği verir | Donör de genel anestezi altında endoskopi ve kolonoskopi olur |
Uygulama yolu | Kolonoskopi, lavman, tüp veya kapsül | Endoskopi ve kolonoskopi |
Bilimsel kanıt düzeyi | Randomize kontrollü çalışmalar ve uluslararası kılavuzlar | Sınırlı sayıda tek merkezli yayın |
Onaylı kullanım alanı | Tekrarlayan C. difficile enfeksiyonu | Onaylı bir kullanım alanı bulunmaz |
Tablodaki en belirleyici fark bilimsel kanıt düzeyidir. Gaita nakli uluslararası kılavuzlarda yer alan bir tedavi iken total flora nakli henüz deneysel bir yaklaşım niteliğindedir.
Flora Nakli Nasıl Yapılır?
Flora nakli hangi teknikle ilerlerse ilerlesin süreç donör taramasıyla başlar. Donör adayı ayrıntılı bir sağlık anketini doldurur ve kan ile dışkı testlerinden geçer. Bu testler HIV, hepatit, frengi, bağırsak parazitleri, Clostridioides difficile ve antibiyotiğe dirençli bakteriler gibi bulaşıcı etkenleri araştırır. Yakın dönemde antibiyotik kullanan, kronik bağırsak hastalığı, otoimmün hastalık, obezite veya metabolik hastalığı olan kişiler donör olamaz. Hasta işlemden önce hekimin belirlediği hazırlık sürecini tamamlar ve kolonoskopi öncesinde bağırsak temizliği yapar. Nakil sonrasında hasta birkaç saat gözlem altında kalır ve genellikle aynı gün evine döner. Hekim nakil sonucunu belirtilere ve gerektiğinde dışkı mikrobiyota analizine göre haftalar içinde değerlendirir.
Flora Nakli Hangi Hastalıklarda Uygulanır?
Flora nakli ve gaita naklinin en güçlü kanıta sahip olduğu alan tekrarlayan Clostridioides difficile enfeksiyonudur. Bu enfeksiyonda gaita nakli çalışmalarda yaklaşık yüzde 80 ile 90 oranında kalıcı iyileşme sağlar ve antibiyotik tedavisinden belirgin biçimde daha başarılıdır. Diğer hastalıklarda kanıt düzeyi daha düşüktür.
Ülseratif kolitte randomize çalışmalar, gaita nakli alan hastaların yaklaşık üçte birinde remisyon bildiriyor. Bu oran plasebodan yüksektir, ancak iyileşmenin kalıcılığı netleşmedi.
İrritabl bağırsak sendromunda sonuçlar çelişkilidir. Bazı çalışmalar belirgin iyileşme gösterirken bazıları plasebodan fark bulmadı.
Crohn hastalığında veriler sınırlıdır.
Metabolik sendrom, otizm, depresyon ve otoimmün hastalıklarda gaita nakli hâlâ araştırma aşamasındadır.
Bu nedenle flora nakli her sindirim sorunu için ilk basamak tedavi değildir ve hekimler yöntemi çoğunlukla standart tedavilere yanıt vermeyen hastalar için değerlendirir.
Flora Nakli ve Gaita Naklinin Riskleri
Hastaların çoğu gaita naklini ve flora naklini iyi tolere eder. Nakil sonrasında sık ortaya çıkan yan etkiler şişkinlik, gaz, hafif karın ağrısı ve birkaç gün süren ishal veya kabızlıktır. Ciddi riskler ise iki başlıkta toplanır. Birinci risk endoskopi, kolonoskopi ve anestezinin kendi riskleridir ve total flora naklinde bu riskler hem donör hem hasta için geçerlidir. İkinci risk enfeksiyon bulaşıdır. Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda risk daha yüksektir ve araştırmacılar uzun vadeli etkileri hâlâ inceliyor.
Flora Nakline Alternatif Yöntemler
Bağırsak florası bozulan hastaların büyük çoğunluğu nakle ihtiyaç duymadan florasını yeniden dengeleyebilir. Lif, sebze, baklagil ve fermente besinlerden zengin bir beslenme düzeni flora çeşitliliğini birkaç hafta içinde artırır. Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmak, SİBO ve parazit gibi enfeksiyonları tedavi etmek, stresi ve uyku düzenini yönetmek de floranın toparlanmasını destekler. Probiyotikler bazı durumlarda faydalıdır, ancak etkileri suşa ve kişiye göre değişir. Flora nakli, bu adımlar sonuç vermediğinde hekim değerlendirmesiyle gündeme gelmesi gereken bir seçenektir.
Bağırsak Florasının İntegratif Tıp ile Onarımı
İntegratif tıp, bağırsak florasının bozulmasına yol açan nedenleri bulmayı ve floranın kendini yeniden kurmasını desteklemeyi hedefler. Biyolojik Tıp Kliniği bu yaklaşımda yalnızca doğal içerikli Alman menşeli preparatları, integratif ve fonksiyonel tıbbın imkanlarıyla birleştirerek tedavi uygular. Tedavi bağırsak florasını, bağırsak duvarını ve sindirim sistemini zayıflatan kronik iltihabı birlikte ele alır. Kimyasal ilaç içermeyen bu tedavi uzun süreli yan etki ve ilaç bağımlılığı oluşturmaz, hasta finansal olarak da ilaçlara bağımlı kalmaz. Flora bozukluğuyla ilişkili kronik sindirim hastalıklarında amaç, belirtileri geçici olarak bastırmak değil uzun süreli remisyon sağlamaktır.