Yatınca artan sırt ağrısı çoğu kişide mekanik bir sorundur. Yatak, yastık ve uyku pozisyonu omurgayı doğru desteklemediğinde sırt kasları gerilir ve eklemler zorlanır. Ağrı dinlenmekle azalmak yerine arttığında veya gece uykudan uyandırdığında farklı nedenler akla gelir. İltihabi omurga hastalığı, iç organ hastalığı ve nadiren enfeksiyon ya da tümör bu nedenler arasındadır. Ateş veya kilo kaybı eşlik ediyorsa değerlendirme gecikmemelidir.
Ağrınızın mekanik mi iltihabi mi olduğunu ayırt etmek, yatış şeklinin etkisini görmek ve hangi belirtilerde doktora ya da acil servise gitmeniz gerektiğini bilmek için aşağıdaki ayrım ve uyarı işaretleri kullanılabilir.
Yatınca Artan Sırt Ağrısı Neden Olur?
Yatınca sırt ağrısı üç mekanizmayla artar ve bunlar kasların hareketsizlikle sertleşmesi, yatağın omurga hizasını bozması ve iltihabi bir hastalığın geceleri belirginleşmesidir. Gün içinde çalışan sırt kasları ve eklemler uzun süre aynı pozisyonda kalınca gerilir. Bu nedenle dinlenirken artan ağrı, kalkıp yürümekle hafifleyebilir.
Gün boyu yük altında su kaybeden omurlar arası diskler, gece sıvı emerek hacim kazanır. Disk yıpranması olanlarda bu durum sabaha doğru ağrı ve tutukluk yaratabilir.
İltihabi romatizma bu tabloyu tersine çevirir. Omurgayı tutan iltihabi hastalıklarda ağrı dinlenmekle artar ve hareketle azalır. Mekanik ağrıyla arasındaki bu fark, nedeni ayırt etmede en yararlı ipucudur.
Mekanik ve İltihabi Sırt Ağrısı Nasıl Ayırt Edilir?
Mekanik sırt ağrısı hareketle artıp dinlenmekle azalır, iltihabi sırt ağrısı ise dinlenmekle artıp hareketle azalır. İltihabi sırt ağrısını tanımlayan uluslararası ölçüt seti, Uluslararası Spondiloartrit Değerlendirme Topluluğu'nun (ASAS) beş maddesidir ve üç aydan uzun süren sırt ağrısında kullanılır.
- Ağrının 40 yaşından önce başlaması
- Ağrının sinsi başlaması
- Egzersizle ağrının azalması
- İstirahatle ağrının azalmaması
- Gece ağrısının olması ve kalkınca hafiflemesi
Beş maddeden dördü varsa iltihabi sırt ağrısı olasılığı yüksektir. Bu eşik, ASAS ölçütlerini tanımlayan çalışmada doğrulama grubunda %79,6 duyarlılık ve %72,4 özgüllük vermiştir. Ölçüt tanı koydurmaz, romatoloji değerlendirmesi gerekip gerekmediğini gösterir.
| Özellik | Mekanik sırt ağrısı | İltihabi sırt ağrısı |
|---|---|---|
| Başlangıç yaşı | Her yaşta | Genellikle 40 yaşından önce |
| Başlangıç şekli | Çoğunlukla bir zorlanma sonrası ani | Sinsi |
| Hareketin etkisi | Ağrıyı artırır | Ağrıyı azaltır |
| Dinlenmenin etkisi | Ağrıyı azaltır | Ağrıyı azaltmaz veya artırır |
| Gece ağrısı | Pozisyon değişince hafifler | Kalkıp hareket edince hafifler |
Omurgayı tutan iltihabi hastalık grubuna aksiyel spondiloartrit (omurgayı tutan iltihabi romatizma) denir ve ankilozan spondilit bu grubun en bilinen üyesidir. Aksiyel spondiloartrit Crohn hastalığı, ülseratif kolit ve sedef gibi otoimmün hastalıklarla birlikte görülebilir.
Bağırsak iltihabı tanısı olan birinde yeni başlayan gece sırt ağrısının gastroenterolog ve romatolog tarafından birlikte değerlendirilmesi gerekir. Crohn hastalığı olanlarda bu ağrı bağırsak hastalığıyla ilişkili eklem tutulumunun belirtisi olabilir.
Yatış Şekli Sırt Ağrısını Nasıl Etkiler?
Omurganın doğal eğriliklerini zorlayan bir pozisyonda veya vücudu desteklemeyen bir yatakta uzun süre yatmak, sırt kaslarını ve eklemlerini gerer ve gece ağrıyı artırır. İdeal yatak, vücudun gömülmesini engelleyecek kadar sert ve doğal eğrilikleri koruyacak kadar yumuşak olmalıdır.
Sırtüstü Yatınca Artan Sırt Ağrısı
Sırtüstü yatış omurga üzerindeki disk baskısını en aza indiren pozisyonlardan biridir, ancak yüksek yastık ve belin altında boşluk kalması kasları gergin tutarak ağrıyı artırabilir. Boyun kavsini destekleyen alçak bir yastık ve diz altına konan yastık omurgayı daha rahat hizalar.
Yan Yatınca Artan Sırt Ağrısı
Yan yatışta iki bacak arasına konan yastık omurgayı hizalı tutar ve sırt ağrısını azaltır. Dizleri göğse çekecek kadar bükmek uyluk arkasındaki kasları kısaltır ve gün içinde dik duruşu bozarak bel ağrısına yol açabilir.
Yüzüstü Yatınca Artan Sırt Ağrısı
Yüzüstü yatış bel kavsini aşırı artırır, omurga eklemlerini (faset eklemler) zorlar ve bel ile boyun ağrısına yol açar. Sırt ağrısı olanlar için önerilen bir pozisyon değildir ve yan veya sırtüstü yatışa geçmek ağrıyı azaltabilir.
Yataktan kalkarken önce yana dönmek, bacakları yataktan sarkıtmak ve kol ile dirsekten destek alarak doğrulmak omurgaya binen ani yükü azaltır.
Sırt Ağrısı İç Organ Kaynaklı Olabilir mi?
Evet, safra kesesi, pankreas, yemek borusu ve böbrek hastalıkları ağrıyı sırta yansıtabilir ve bu ağrı çoğu zaman omurga hareketiyle belirgin değişmez. Ağrıya yemekle ilişki, bulantı, yanma, yan ağrısı veya ateş eşlik ediyorsa kaynak omurga dışında aranmalıdır.
Safra Kesesi Taşı
Safra kesesi taşı ağrısı karnın sağ üst bölümünde başlar, sağ omuza ve sırta yayılır ve özellikle ağır, yağlı yemeklerden sonra şiddetlenir. Bu ağrının yayılım yolları için safra kesesi ağrısı nerelere vurur yazısına bakabilirsiniz.
Akut Pankreatit
Akut pankreatit üst karında başlayıp sırta kuşak gibi yayılan şiddetli ağrı, bulantı ve kusmayla seyreder ve acil değerlendirme gerektirir. Pankreas iltihabının yarısından fazlasında neden safra kesesi taşı veya çamurudur, ancak safra kesesinde taşı olanların yalnızca %3 ile %5'inde pankreatit gelişir. Ağrı sırtüstü uzanınca artıp öne eğilince hafifleyebilir. Tanı kanda amilaz ve lipaz yüksekliğine ve karın tomografisine dayanır.
Karından sırta vuran ağrının diğer nedenleri için bele vuran karın ağrısı nedenleri yazısı okunabilir.
Reflü
Reflüde mide asidi yemek borusuna yükselir ve yatınca bu yükselme kolaylaştığı için yanma ve göğüs ağrısı geceleri artar. Reflüde ağrı kürek kemikleri arasına yayılabilir ve yedikten hemen sonra yatmak mide ekşimesini tetikler. Mide kaynaklı ağrının sırtla ilişkisi için gastrit sırt ve bel ağrısı yapar mı yazısına bakabilirsiniz.
Böbrek Taşı
Böbrek taşı veya böbrek enfeksiyonu sırtın yan tarafında şiddetli ağrı yapar. Ağrı dalgalar halinde geldiğinde kişi rahat bir pozisyon bulamaz ve bu özellik kas kaynaklı ağrıdan ayrılır. Ağrıya ateş veya idrar yanması eşlik ediyorsa aynı gün doktora başvurulmalıdır.
Yatınca Sırt Ağrısı Kanser Belirtisi Olabilir mi?
Gece artan sırt ağrısının çoğu kanser değildir, ancak dinlenmekle geçmeyen, geceleri artan ve ateş, gece terlemesi veya kilo kaybıyla birlikte olan ağrı tümör ve enfeksiyon açısından araştırılmalıdır.
Akciğer ve pankreas tümörleri ile omurgaya yayılan tümörler sırt ağrısı yapabilir. Geçmişte kanser tanısı, uzun süreli kortizon kullanımı, son 3 ay içinde ciddi travma veya kemik erimesi varsa gece ağrısı daha yakından incelenmelidir. Kanser dışında enfeksiyonlar, romatizmal hastalıklar ve omurga sorunları da gece ağrısı yapar.
Sırt Ağrısında Hangi Belirtiler Acil Servis Gerektirir?
Sırt ağrısına göğüs ağrısı, nefes darlığı, ani başlayan şiddetli ağrı, bacaklarda güçsüzlük veya idrar kaçırma eşlik ediyorsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin. Aşağıdaki durumlar gecikmeden değerlendirme gerektirir.
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya soğuk terleme varsa kalp krizi ve anjina sırta ağrı yapabilir.
- Ani başlayan ve yırtılır gibi şiddetli göğüs veya sırt ağrısı büyük damar hastalıklarının belirtisi olabilir.
- Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, idrar kaçırma veya dışkı kontrolünün kaybı omurilik ya da sinir baskısını düşündürür.
- Yüksek ateşle birlikte şiddetli sırt ağrısı enfeksiyon açısından acil değerlendirme gerektirir.
- Düşme, kaza veya darbe sonrası başlayan ağrı kırık açısından, özellikle kemik erimesi olanlarda değerlendirilmelidir.
Yatınca Sırt Ağrısında Doktor Değerlendirmesi Nasıl İlerler?
Doktor değerlendirmesi ayrıntılı bir ağrı öyküsü ve fizik muayeneyle başlar, bulguya göre kan testleri ve görüntülemeyle sürer. İlk başvuru için fizik tedavi ve rehabilitasyon, ortopedi veya aile hekimliği uygundur. İltihabi özellikler varsa romatoloji, sindirim şikayetleri eşlik ediyorsa gastroenteroloji devreye girer.
Randevuda aşağıdaki bilgiler tanıyı hızlandırır.
- Ağrının kaç yaşında ve ne kadar sürede başladığı
- Ağrının gecenin hangi saatinde uyandırdığı ve kalkıp dolaşınca hafifleyip hafiflemediği
- Hareketle ve dinlenmeyle ağrının nasıl değiştiği
- Ateş, kilo kaybı, gece terlemesi, göz kızarıklığı, sedef veya ishal gibi eşlik eden belirtiler
- Ailede romatizmal veya bağırsak hastalığı olup olmadığı
Tetkik olarak CRP ve sedimantasyon gibi iltihap testleri, direkt grafi ve gerekirse MR istenir. MR, direkt grafide henüz görünmeyen sakroiliyak eklem (omurganın alt ucuyla kalça kemiği arasındaki eklem) iltihabını gösterebilir. HLA-B27 pozitifliği tek başına tanı koydurmaz ve sağlıklı kişilerde de görülür. Normal CRP de iltihabi hastalığı dışlamaz.
Yatınca Sırt Ağrısı Evde Nasıl Hafifletilir?
Mekanik yatınca sırt ağrısında yatış pozisyonunu düzeltmek, yastığı ayarlamak, sıcak uygulama yapmak ve gün içinde düzenli hareket etmek ağrıyı hafifletir. Bu önlemler uyarı işareti olmayan ağrı için uygundur ve ağrı geçmiyorsa doktor değerlendirmesinin yerini tutmaz.
- Sırtüstü yatarken diz altına, yan yatarken bacaklar arasına yastık koyun.
- Kalkıp yürümek ağrıyı hafifletiyorsa gece uyanınca birkaç dakika dolaşın.
- Uzun süre kesintisiz oturmayın ve masa başında düzenli aralıklarla kalkın.
- Sırt, omuz ve karın kaslarını güçlendiren egzersizleri düzenli yapın.
- Sıcak uygulamayı kas gerginliği olan bölgeye kısa süreyle yapın.
İltihabi özellikler taşıyan ağrıda dinlenmek ağrıyı azaltmaz. Bu nedenle ağrıyı yataktaki istirahatle geçirmeye çalışmak yerine doktora başvurmak gerekir.
İntegratif Tıp Sırt Ağrısında Ne Katabilir?
İntegratif tıp (bütünleyici tıp) yöntemlerinden akupunktur, yoga, farkındalık temelli stres azaltma, tai chi, masaj ve omurga manipülasyonunun kronik bel ağrısında faydalı olabileceğine dair düşük ile orta kalitede kanıt vardır. Bu yöntemler doktor takibindeki tedaviye ek olarak kullanılır.
| Yöntem | Kanıt düzeyi | Kimler dikkat etmeli |
|---|---|---|
| Akupunktur | Kronik bel ağrısında orta, akut ağrıda düşük kalitede kanıt. 2017 değerlendirmesi akut ağrıda küçük, kronik ağrıda orta düzeyde fayda bildirdi | Kanama bozukluğu olanlar ve kan sulandırıcı kullananlar |
| Farkındalık temelli stres azaltma | Kronik bel ağrısında orta kalitede kanıt, küçük iyileşme | Ağrının nedenini tedavi etmez, destek olarak kullanılır |
| Yoga | Düşük kalitede kanıt. ACP 2017 kronik ağrıda ilk basamak yöntemlerden biri sayar, akut ağrıda saymaz | Kemik erimesi veya omurga kırığı öyküsü olanlar |
| Tai chi | Düşük kalitede kanıt, ağrı şiddetini ve işlevi iyileştirebilir | Denge sorunu olanlar eğitmen eşliğinde başlamalı |
| Masaj | Akut ve alt akut ağrıda düşük kalitede kanıt, etkisi kısa süreli. ACP kronik ağrıda önermiyor | Omurga enfeksiyonu, tümör veya kırık şüphesi olanlar |
| Omurga manipülasyonu | Kronik ağrıda küçük iyileşme, düşük kalitede kanıt | Kemik erimesi, nörolojik bulgu, omurga enfeksiyonu veya tümörü olanlar |
Bu yöntemler ilaç tedavisinin veya doktorun önerdiği tedavinin yerine geçmez. Ağrının nedeni belirlendikten sonra, tedavinizi yürüten doktorla birlikte planlanmalıdır.
BTK İntegratif Tıp Kliniği'nde Sırt Ağrısı İçin Nasıl Destek Alabilirsiniz?
Yatınca artan sırt ağrısının nedeni kas ve eklem kaynaklı değilse, tablo çoğu zaman sindirim sistemi, bağışıklık sistemi veya romatolojik bir hastalıkla bağlantılıdır. BTK İntegratif Tıp Kliniği bu alanlarda standart tanı ve tıbbi bakımı tamamlayıcı yaklaşımlarla birleştirir. Tamamlayıcı yaklaşımlar standart tedavinin yerine değil, ek olarak ve doktor planlamasıyla uygulanır. Bakü, Sumqayıt, Göyçay ve Masallı merkezlerinde değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz. Yurt dışından başvuracaksanız uluslararası hasta sayfasında süreci inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Stres Yatınca Sırt Ağrısını Artırır mı?
Evet, yoğun stres sırt kaslarında sürekli gerginlik yaratır ve ağrıyı güçlendirebilir, bu yüzden dinlenirken ağrı belirginleşebilir. Stres tek başına açıklama sayılmamalıdır, çünkü gece artan ve istirahatle geçmeyen ağrı stres varken de iltihabi hastalık, enfeksiyon veya tümör nedeniyle ortaya çıkabilir. Ağrıya ateş, kilo kaybı veya uyuşma eşlik ediyorsa stresle açıklamaya çalışmayın.
Hamilelikte Yatınca Sırt Ağrısı Normal mi?
Hamilelikte sırt ağrısı sık görülür ve yatış pozisyonuna göre değişir. Büyüyen karın ağırlık merkezini öne kaydırır ve sırt kaslarını daha çok çalıştırır. Yan yatıp bacaklar arasına yastık koymak omurgayı destekler. Ağrı düzenli aralıklarla geliyorsa veya ateş, kanama ya da idrar yanması eşlik ediyorsa gecikmeden doktora başvurun.
Yatınca Kürek Kemikleri Arasındaki Ağrı Neyin Belirtisidir?
Kürek kemikleri arasındaki ağrı çoğunlukla sırt kası gerginliğinden kaynaklanır, ancak reflü, safra kesesi taşı, pankreas hastalığı ve kalp sorunları da bu bölgeye ağrı yansıtabilir. Ağrının yemekle ilişkisi, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bulantı varsa kaynak sırttan çok iç organ olarak düşünülmelidir.
Ağrı Kesiciyle Geçen Sırt Ağrısı Zararsız mıdır?
Ağrı kesiciye yanıt nedeni göstermez, çünkü hem mekanik hem iltihabi sırt ağrısı steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlarla (NSAİİ) hafifleyebilir. Ağrı kesici gerektiren ağrı gece uyandırıyor veya tekrarlıyorsa nedeni araştırılmalıdır. İlacın sıklığını ve dozunu doktorunuzla belirleyin, çünkü NSAİİ mide ve böbrek üzerinde yan etki yapabilir.
İlgili yazılar: