Çölyak testi nasıl yapılır sorusunun cevabı, önce kanda doku transglutaminaz IgA (tTG-IgA) antikoru ile toplam IgA düzeyinin ölçülmesi, sonuç pozitifse tanının endoskopiyle alınan ince bağırsak biyopsisiyle doğrulanmasıdır. Evde parmak ucu kanıyla yapılan hızlı çölyak testleri ön fikir verebilir, ancak tanı koymak için yeterli değildir. Çölyak testinin doğru sonuç vermesi için kişinin test öncesinde gluten tüketmeye devam etmesi gerekir.
Çölyak Testi Nasıl Yapılır? Adım Adım Tanı Süreci
Çölyak hastalığı testi, kan testleriyle başlayan ve gerektiğinde biyopsiyle tamamlanan basamaklı bir süreçle yapılır. Çölyak hastalığı tanısında kullanılan testler şunlardır.
tTG-IgA ve toplam IgA testi. Çölyak tanısında ilk basamak testtir. Toplam IgA birlikte ölçülür, çünkü IgA eksikliği olan kişilerde tTG-IgA yalancı negatif çıkabilir.
EMA-IgA testi. Endomisyum antikorunu gösterir ve tTG-IgA pozitifliğini doğrulamak için kullanılır.
tTG-IgG ve DGP-IgG testleri. IgA eksikliği olan kişilerde ve iki yaşından küçük çocuklarda tercih edilir.
Endoskopi ve ince bağırsak biyopsisi. On iki parmak bağırsağından en az dört ila altı doku örneği alınır ve bağırsak tüylerindeki hasar mikroskop altında değerlendirilir.
Genetik test (HLA-DQ2 ve HLA-DQ8). Negatif sonuç çölyak hastalığını büyük ölçüde dışlar, pozitif sonuç ise tek başına tanı koydurmaz.
Evde Çölyak Testi Nasıl Yapılır?
Evde çölyak testi, parmak ucundan alınan birkaç damla kanda çölyak antikorlarını yaklaşık 10 dakika içinde gösteren hızlı test kitleriyle yapılır. Kit içindeki lanset ile parmak ucu delinir, kan damlası pipetle tampon sıvısına aktarılır ve karışım test kasetine damlatılır. Kontrol çizgisinin yanında test çizgisinin de belirmesi kanda çölyak antikoru bulunduğunu gösterir.
Evde çölyak testi yalnızca bir tarama aracıdır. Evde uygulanan otizm testlerinde olduğu gibi, evde yapılan çölyak testi de tanı koymaz ve sonucun bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir. Evde çölyak testinin başlıca sınırları şunlardır.
Laboratuvar testlerine göre duyarlılığı daha düşüktür ve yalancı negatif sonuç verebilir.
IgA eksikliği olan kişilerde antikor gösterilemeyebilir.
Glutensiz beslenmeye başlamış kişilerde sonuç güvenilir değildir.
Pozitif sonuç, kan testi ve biyopsiyle doğrulanmadan tanı yerine geçmez.
Çölyak Testi Aç Karnına mı Yapılır?
Çölyak testi aç karnına yapılmak zorunda değildir, çünkü tTG-IgA ve diğer antikor testleri yemekten etkilenmez. Aynı kan örneğinde açlık gerektiren başka tahliller de isteniyorsa laboratuvar 8 ila 12 saatlik açlık önerebilir. Biyopsi için yapılan endoskopi ise mutlaka aç karnına yapılır ve genellikle işlemden önce en az 6 ila 8 saat boyunca yiyecek ve içecek tüketilmemesi istenir.
Çölyak Testinden Önce Gluten Tüketmeye Neden Devam Edilmeli?
Çölyak testinden önce gluten tüketmeye devam edilmelidir, çünkü çölyak antikorları ve bağırsaktaki hasar ancak bağışıklık sistemi glutenle karşılaştığında ortaya çıkar. Test öncesinde glutensiz beslenmeye başlayan kişilerde antikorlar birkaç hafta içinde düşer ve test yalancı negatif çıkabilir. Glutensiz diyete önceden başlamış kişilerde doktor, testten önce birkaç hafta boyunca kontrollü gluten tüketimi planlayabilir. Bu süreci doktor kontrolü dışında uygulamak doğru değildir.
Çocuklarda Çölyak Testi Nasıl Yapılır?
Çocuklarda çölyak testi, yetişkinlerde olduğu gibi kolundan alınan kan örneğinde tTG-IgA ve toplam IgA ölçülerek yapılır. İki yaşından küçük çocuklarda tTG-IgA daha az güvenilir olabildiği için DGP-IgG testi de eklenir. Avrupa çocuk gastroenteroloji kılavuzlarına göre tTG-IgA düzeyi normal üst sınırın en az 10 katı olan ve ikinci bir kan örneğinde EMA-IgA pozitif çıkan çocuklarda, bir çocuk gastroenteroloğunun değerlendirmesiyle biyopsi yapılmadan tanı konulabilir.
Çocuklarda büyüme geriliği, kilo alamama, kronik ishal veya kabızlık, karın şişliği, demir eksikliği anemisi ve sinirlilik çölyak testini gündeme getiren başlıca belirtilerdir. Çocuğun test sonuçlanana kadar glutenli beslenmeye devam etmesi gerekir.
Çölyak Testi Nerede Yapılır?
Çölyak testi hastanelerin gastroenteroloji ve çocuk gastroenterolojisi bölümlerinde, dahiliye polikliniklerinde ve özel laboratuvarlarda yapılır. Kan testi birçok laboratuvarda kısa sürede sonuçlanır, ancak sonucun doğru yorumlanması ve gerekiyorsa endoskopinin planlanması için bir gastroenteroloji uzmanına başvurmak gerekir. Biyopsi amaçlı endoskopi ise yalnızca hastane veya endoskopi ünitesi bulunan sağlık kuruluşlarında yapılır.
Çölyak Hastalığı Testi Kimlere Yapılmalı?
Çölyak hastalığı testi, çölyak belirtileri olan kişilere ve hastalık riski yüksek gruplara yapılmalıdır.
Kronik ishal, şişkinlik, açıklanamayan kilo kaybı veya karın ağrısı yaşayanlar
Nedeni bulunamayan demir eksikliği anemisi veya erken kemik erimesi olanlar
Dermatitis herpetiformis adı verilen kaşıntılı kabarcıklı deri döküntüsü olanlar
Birinci derece akrabasında çölyak hastalığı bulunanlar
Tip 1 diyabet, otoimmün tiroid hastalığı, Down sendromu veya Turner sendromu olanlar
Huzursuz bağırsak sendromu tanısı alıp tedaviye yanıt vermeyenler
Kronik ishal yalnızca çölyakta değil, iltihabi bağırsak hastalıklarında da görülür. Kanlı ishal ataklarıyla seyreden ülseratif kolitte tanı ve atak dönemlerinde yapılması gerekenler çölyak hastalığından farklıdır.
BTK Kliniği'nde Çölyak Hastalığı İçin Uygulanan Yöntemler
BTK Kliniği'nde çölyak hastalığı için uygulanan yöntemler, glutensiz diyetin yanında bağırsak iyileşmesini ve besin dengesini desteklemeye odaklanır.
Fonksiyonel değerlendirme. Vitamin ve mineral düzeyleri, flora dengesi, iltihap belirteçleri ve eşlik eden besin hassasiyetleri birlikte incelenerek çölyak hastalığının vücuttaki etkileri ortaya konur.
Doğal içerikli Alman menşeli preparatlar. Bağırsak mukozasının onarımını ve sindirim işlevini desteklemeyi amaçlayan biyolojik preparatlar kişiye göre seçilir.
Bağırsak florasının desteklenmesi. Çölyak hastalığında bozulan mikrobiyal dengenin yeniden kurulmasına yardımcı olmayı hedefler.
Glutensiz beslenmenin kişiye göre planlanması. Gizli gluten kaynakları, çapraz bulaşma riski ve eksik kalan besin öğeleri dikkate alınarak dengeli bir beslenme düzeni oluşturulur.
Eksikliklerin takibi. Demir, B12 ve D vitamini gibi eksikliklerin düzelmesi düzenli kontrollerle izlenir.
Çölyak Hastalığında Tedavi Süreci ve Gerçekçi Beklentiler
Çölyak hastalığında integratif tedavi süreci, kesin tanının ardından ayrıntılı değerlendirme ve kişiye özel planla başlar. Glutensiz diyete geçen hastaların çoğunda sindirim şikâyetleri birkaç hafta içinde azalır, bağırsak tüylerinin iyileşmesi ise yetişkinlerde aylar hatta birkaç yıl sürebilir. Çölyak antikorlarının düzenli aralıklarla kontrol edilmesi, diyete uyumun ve bağırsak iyileşmesinin izlenmesini sağlar. İntegratif destek, gastroenteroloji takibiyle birlikte uygulanır ve kullanılan ilaçların doktora danışmadan bırakılması doğru değildir.
Çölyak Testi Nasıl Yapılır Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Çölyak testi nasıl yapılır ve sonucu ne zaman çıkar?
Çölyak kan testi, koldan alınan tek bir kan örneğinde antikorların ölçülmesiyle yapılır ve sonucu çoğu laboratuvarda birkaç gün içinde çıkar. Biyopsi gerektiğinde patoloji sonucu genellikle bir ila iki hafta içinde hazırlanır.
Evde çölyak testi negatif çıkarsa çölyak hastalığı olmadığı anlamına gelir mi?
Evde yapılan çölyak testinin negatif çıkması çölyak hastalığını kesin olarak dışlamaz. Belirtileri devam eden kişilerde laboratuvarda tTG-IgA ve toplam IgA testi yaptırmak gerekir.
Çölyak testi aç karnına yapılmazsa sonuç değişir mi?
Çölyak antikor testlerinin sonucu aç ya da tok olmaktan etkilenmez. Sonucu etkileyen asıl etken, testten önceki haftalarda yeterli miktarda gluten tüketilip tüketilmediğidir.
Çölyak testi pozitif çıkarsa ne yapılır?
Çölyak testi pozitif çıktığında tanının doğrulanması için gastroenteroloji uzmanına başvurulur ve çoğu yetişkinde endoskopik biyopsi planlanır. Biyopsi tamamlanana kadar glutensiz diyete geçilmemesi önerilir, çünkü diyet biyopsi sonucunu da etkileyebilir.
Glutensiz beslenen biri çölyak testi yaptırabilir mi?
Glutensiz beslenen kişilerde çölyak testi yalancı negatif çıkabileceği için doğrudan test yapmak anlamlı değildir. Bu kişilerde önce genetik test yapılabilir ve sonuç pozitifse doktor kontrolünde gluten yükleme süreci planlanır.
Çölyak hastalığı testi yalnızca genetik testle yapılabilir mi?
Çölyak hastalığı genetik testle tek başına teşhis edilemez, çünkü toplumun önemli bir kısmında HLA-DQ2 veya HLA-DQ8 geni bulunur ve bu kişilerin çoğunda çölyak gelişmez. Genetik test daha çok hastalığı dışlamak için kullanılır.
Çocuklarda çölyak testi için biyopsi her zaman gerekli midir?
Çocuklarda çölyak testi için biyopsi her zaman gerekli değildir. Antikor düzeyi çok yüksek olan ve ikinci kan örneğinde EMA-IgA pozitif çıkan çocuklarda, çocuk gastroenteroloğu biyopsisiz tanı koyabilir.
Çölyak hastalarının aile bireylerine test yapılmalı mı?
Çölyak hastalarının anne, baba, kardeş ve çocukları gibi birinci derece akrabalarında hastalık riski belirgin biçimde artar. Bu kişilerde belirti olmasa bile çölyak kan testi yaptırmak erken tanı açısından önemlidir.
Çölyak testi ne sıklıkla tekrarlanmalı?
Çölyak tanısı almış kişilerde antikor testi genellikle glutensiz diyete başladıktan sonraki ilk yıl içinde birkaç kez, sonrasında yılda bir kez tekrarlanır. Risk grubunda olup ilk testi negatif çıkan kişilerde ise yeni belirtiler ortaya çıktığında test yinelenir.