Evde gaita testi tek çizgi gösterdiğinde, yani yalnızca kontrol (C) çizgisi belirdiğinde sonuç negatiftir ve dışkıda testin algılayabileceği düzeyde gizli kan bulunmadığı anlamına gelir. Kontrol çizgisinin yanında test (T) çizgisi de belirirse, yani çift çizgi oluşursa sonuç pozitiftir ve kanamanın kaynağını bulmak için doktor değerlendirmesi gerekir. Evde yapılan gaita testi, dışkıdan alınan küçük bir örneğin test kasetine damlatılmasıyla birkaç dakika içinde sonuç verir.
Gaita Testi Nedir?
Gaita testi, dışkı örneğinde kan, mikroorganizma, iltihap belirteci veya sindirilmemiş besin artığı aranarak sindirim sistemi hastalıklarının araştırıldığı laboratuvar incelemesidir. Gaita testi tek bir test değil, farklı amaçlarla kullanılan bir test grubudur.
Gaitada gizli kan testi. Gözle görülmeyen kanamayı gösterir ve bağırsak kanseri taramasında kullanılır.
Gaita mikroskobisi ve parazit incelemesi. Bağırsak parazitlerini, yumurtalarını ve dışkıdaki lökositleri gösterir.
Gaita kültürü. Salmonella ve Shigella gibi enfeksiyon etkeni bakterileri belirler.
Kalprotektin testi. Bağırsaktaki iltihabı gösterir ve iltihabi bağırsak hastalığını huzursuz bağırsak sendromundan ayırmaya yardımcı olur.
Helicobacter pylori antijen testi. Mide ülseri ve gastritle ilişkili bakteriyi dışkıda saptar.
Evde yapılabilen gaita testleri ise çoğunlukla gaitada gizli kan testleridir.
Evde Gaita Testi Nasıl Yapılır? Adım Adım Uygulama
Evde gaita testi, temiz bir yüzeye alınan dışkıdan örnek çubuğuyla numune alınıp tampon sıvılı tüpte karıştırılması ve bu sıvının test kasetine damlatılmasıyla yapılır. Kitlerin uygulama ayrıntıları markadan markaya değişebildiği için kullanma talimatının işlemden önce okunması gerekir.
Dışkı, klozet suyuna ve idrara değmeyecek şekilde temiz bir kaba veya kâğıda alınır.
Örnek tüpünün kapağına bağlı çubuk, dışkının üç farklı noktasına batırılır.
Çubuk tampon sıvılı tüpe geri yerleştirilir ve tüp birkaç kez çalkalanarak örnek sıvıyla karıştırılır.
Test kaseti ambalajından çıkarılır ve düz bir yüzeye konur.
Tüpün ucu kırılarak kitte belirtilen sayıda damla kasetin örnek haznesine damlatılır.
Sonuç genellikle 5 ila 10 dakika içinde okunur. Talimatta belirtilen süreden sonra beliren çizgiler değerlendirmeye alınmaz.
Gaitada Gizli Kan Testi Nasıl Yapılır ve Teste Nasıl Hazırlanılır?
Gaitada gizli kan testi, dışkıdaki insan hemoglobinini antikorlarla saptayan immünokimyasal test (FIT) veya kanın kimyasal tepkimesini ölçen guaiak testiyle yapılır. Günümüzde evde ve laboratuvarda en çok kullanılan yöntem immünokimyasal testtir, çünkü yalnızca insan kanına tepki verir ve test öncesinde diyet kısıtlaması gerektirmez.
Guaiak testinde ise kırmızı et, bazı çiğ sebzeler, yüksek doz C vitamini ve ağrı kesiciler sonucu etkileyebileceği için test öncesinde birkaç günlük diyet hazırlığı istenir. Her iki test türünde de aşağıdaki durumlarda test ertelenmelidir.
Adet kanaması süresince ve kanamanın bitmesinden sonraki ilk üç gün
Kanayan hemoroid veya anal fissür dönemi
İdrarda kan görüldüğü dönemler
Kabızlığa bağlı ıkınma sonrası taze kanama fark edildiğinde
Evde Gaita Testi Tek Çizgi Ne Anlama Gelir?
Evde gaita testi tek çizgi çıktığında ve bu çizgi C harfinin hizasındaysa sonuç negatiftir. Negatif sonuç, örnek alınan dışkıda testin eşik değerinin üzerinde kan bulunmadığını gösterir. Bağırsak kanseri ve polipler her zaman sürekli kanamadığı için tek çizgi sonucu bağırsak hastalığını kesin olarak dışlamaz. Tek çizgi yalnızca T harfinin hizasında belirmişse test geçersizdir ve yeni bir kitle tekrarlanmalıdır.
Evde Gaita Testi Çift Çizgi Ne Anlama Gelir?
Evde gaita testi çift çizgi gösterdiğinde, yani hem C hem T çizgisi belirdiğinde sonuç pozitiftir ve dışkıda gizli kan bulunduğu anlamına gelir. T çizgisinin silik ya da soluk olması sonucu değiştirmez ve silik çift çizgi de pozitif kabul edilir. Pozitif sonuç bir tanı değil, sindirim kanalının herhangi bir yerinde kanama olabileceğine dair bir işarettir.
Evde Gaita Testi Tek Çizgi, Çift Çizgi ve Geçersiz Sonuç Tablosu
Evde gaita testi sonucu, C ve T çizgilerinin hangisinin belirdiğine göre üç şekilde okunur.
Kasette görülen çizgi | Sonuç | Anlamı |
Yalnızca C çizgisi (tek çizgi) | Negatif | Dışkıda algılanabilir düzeyde gizli kan yok |
C ve T çizgisi (çift çizgi) | Pozitif | Dışkıda gizli kan var, doktor değerlendirmesi gerekir |
Yalnızca T çizgisi veya hiç çizgi yok | Geçersiz | Test hatalı çalışmıştır, yeni kitle tekrarlanmalıdır |
Gaita Testi Pozitif Çıkarsa Ne Olur?
Gaita testi pozitif çıkarsa kanamanın kaynağını bulmak için gastroenteroloji uzmanına başvurulur ve çoğu durumda kolonoskopi planlanır. Kolonoskopi, kalın bağırsağın tamamının kamerayla incelendiği ve gerektiğinde polip alınıp biyopsi yapılabilen tanı yöntemidir. Pozitif sonucu tekrar test yaparak doğrulamaya çalışmak doğru değildir, çünkü ikinci testin negatif çıkması kanamanın olmadığını göstermez.
Gaitada gizli kan testinin pozitif çıkmasına yol açan başlıca durumlar şunlardır.
Hemoroid ve anal fissür
Kalın bağırsak polipleri
Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
Divertikül hastalığı
Mide ve on iki parmak bağırsağı ülseri
Bağırsak damarlarındaki anormallikler
Kalın bağırsak kanseri
Kanlı ishal ataklarıyla seyreden ülseratif kolitte, pozitif gaita testinin ardından tanı netleştiğinde ülseratif kolit atakları sırasında yapılması gerekenler tedavinin önemli bir parçasını oluşturur.
Gaita Testi Pozitif Çıkması Kanser midir?
Gaita testi pozitif çıkması kanser olduğu anlamına gelmez. Pozitif sonuç alan kişilerin büyük çoğunluğunda kanamanın nedeni hemoroid, polip veya iltihap gibi kanser dışı durumlardır ve kanser bu kişilerin yalnızca küçük bir bölümünde saptanır. Pozitif testin önemi, kansere dönüşmeden önce alınabilecek polipleri ve erken evre kanserleri yakalamaya olanak tanımasıdır. Bu nedenle pozitif sonuç kaygıyla değil, zamanında yapılan bir kolonoskopiyle değerlendirilmelidir.
Gaita Testi Kimlere ve Ne Sıklıkla Yapılmalı?
Gaitada gizli kan testi, belirtisi olmayan 45 ila 75 yaş arasındaki yetişkinlere bağırsak kanseri taraması amacıyla genellikle yılda bir veya iki yılda bir yapılır. Ailesinde genç yaşta bağırsak kanseri öyküsü bulunan veya iltihabi bağırsak hastalığı olan kişilerde tarama yöntemi ve başlangıç yaşı doktor tarafından belirlenir ve çoğu zaman doğrudan kolonoskopi tercih edilir. Dışkıda gözle görülen kan, açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği anemisi veya dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik olan kişilerde ise gaita testini beklemeden doktora başvurmak gerekir.
BTK Kliniği'nde Gaita Testi Sonrası Uygulanan Yöntemler
BTK Kliniği'nde gaita testi ve diğer tetkiklerin sonuçları, bağırsak sağlığını desteklemeye yönelik kişiye özel bir planın temelini oluşturur.
Fonksiyonel değerlendirme. Gaita analizi, kan tetkikleri ve şikâyet öyküsü birlikte incelenerek sindirim sistemindeki dengesizliğin kaynağı belirlenmeye çalışılır.
Doğal içerikli Alman menşeli preparatlar. Bağırsak mukozasını desteklemeyi, iltihabı dengelemeyi ve sindirimi kolaylaştırmayı amaçlayan biyolojik preparatlar kişiye göre seçilir.
Bağırsak florasının yeniden dengelenmesi. Flora analizinde saptanan dengesizliklere göre yararlı bakterilerin güçlenmesini desteklemeyi hedefler.
Kişiye özel beslenme planı. Lif dengesi, tetikleyici besinler ve sıvı alımı kişinin bağırsak durumuna göre düzenlenir.
Yaşam tarzı ve stres düzenlemesi. Uyku, fiziksel aktivite ve stres yönetimi bağırsak hareketlerinin dengelenmesine yardımcı olabilir.
Gaita Testi Sonrası İntegratif Tedavi Süreci ve Beklentiler
Gaita testi sonrası integratif tedavi süreci, ayrıntılı öykü, muayene ve tetkik sonuçlarının değerlendirilmesiyle başlar ve kişinin bağırsak durumuna göre şekillenir. Şişkinlik ve dışkılama düzensizliği gibi şikâyetlerde iyileşme çoğu zaman birkaç hafta içinde fark edilir, flora dengesinin kalıcı hâle gelmesi ise birkaç aylık düzenli takip gerektirir. İntegratif destek, kolonoskopi ve gastroenteroloji takibinin yerine geçmez ve kullanılan reçeteli ilaçların doktora danışmadan bırakılması doğru değildir.
Evde Gaita Testi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Evde gaita testi tek çizgi çıkarsa tekrar test yapmak gerekir mi?
Evde gaita testi tek çizgi çıktığında ve kişinin herhangi bir şikâyeti yoksa, tarama programına uygun olarak test bir veya iki yıl sonra tekrarlanır. Karın ağrısı, kilo kaybı veya dışkılama alışkanlığında değişiklik gibi belirtiler varsa negatif sonuca rağmen doktora başvurmak gerekir.
Evde gaita testinde silik ikinci çizgi pozitif sayılır mı?
Evde gaita testinde T çizgisi ne kadar silik olursa olsun, talimatta belirtilen okuma süresi içinde beliren her ikinci çizgi pozitif kabul edilir. Okuma süresinden sonra ortaya çıkan soluk çizgiler ise değerlendirmeye alınmaz.
Gaita testi adet döneminde yapılabilir mi?
Gaita testi adet döneminde yapılmamalıdır, çünkü adet kanının dışkıya karışması yalancı pozitif sonuca yol açabilir. Testin adet kanaması bittikten en az üç gün sonra yapılması önerilir.
Hemoroid gaita testini pozitif çıkarır mı?
Kanayan hemoroid, gaitada gizli kan testini pozitif çıkarabilir. Hemoroidi olan bir kişide pozitif sonuç yine de kolonoskopiyle değerlendirilmelidir, çünkü hemoroid ile bağırsak polibi aynı kişide birlikte bulunabilir.
Gaita testi negatif çıkarsa bağırsak kanseri olmadığı kesin midir?
Gaita testinin negatif çıkması bağırsak kanserini kesin olarak dışlamaz, çünkü polipler ve tümörler aralıklı kanayabilir. Gaitada gizli kan testinin koruyucu etkisi, düzenli aralıklarla tekrarlandığında ortaya çıkar.
Gaita testi pozitif çıktıktan sonra kolonoskopi ne kadar sürede yapılmalı?
Gaita testi pozitif çıktıktan sonra kolonoskopinin mümkün olan en kısa sürede, genellikle birkaç hafta içinde yapılması önerilir. Kolonoskopinin aylarca ertelenmesi, varsa ilerleyici bir lezyonun geç fark edilmesine neden olabilir.
Evde yapılan gaita testi ile laboratuvardaki gaita testi arasındaki fark nedir?
Evde yapılan gaita testi, gizli kanın varlığını yalnızca var ya da yok şeklinde gösterir. Laboratuvardaki immünokimyasal gaita testi ise kan miktarını sayısal olarak ölçebilir ve parazit, kültür veya kalprotektin gibi ek incelemelere olanak tanır.
Çocuklarda gaita testi nasıl yapılır?
Çocuklarda gaita testi için dışkı örneği temiz bir lazımlıktan veya bebeklerde bezin idrarla ıslanmamış bölümünden alınır. Çocuklarda gaitada gizli kan testinden çok parazit, kültür ve kalprotektin incelemeleri istenir ve testin türü çocuk doktoru tarafından belirlenir.
Gaita testi için alınan örnek ne kadar süre bekletilebilir?
Gaita testi için alınan dışkı örneğinin olabildiğince taze olması ve kısa sürede incelenmesi gerekir. Tampon sıvılı tüplerdeki örneklerin saklama süresi ve sıcaklığı kite ve laboratuvara göre değiştiği için ürün talimatına veya laboratuvarın önerisine uyulmalıdır.