Müasir dövrün ən qlobal və sürətlə yayılan sağlamlıq problemlərindən biri olan şəkərli diabet, təkcə bir orqanı deyil, bütün bədən sistemini hədəf alan mürəkkəb bir metabolik xəstəlikdir. Vaxtında aşkarlanıb nəzarət altına alınmadıqda ürək-damar, böyrək və sinir sistemində bərpaolunmaz fəsadlar yaradan bu xəstəlik, düzgün idarə edildikdə xəstənin normal və uzun ömür sürməsinə mane olmur. Bəs bu xəstəliyin kökündə nə dayanır, şəkərli diabetin əlamətləri bizə hansı xəbərdarlıqları edir və bədəndə ortaya çıxan şəkər xəstəliyi əlamətləri nələrdir?
Şəkər xəstəliyi nədir?
Şəkər xəstəliyi (şəkərli diabet), mədəaltı vəzinin kifayət qədər insulin hormonu ifraz edə bilməməsi və ya ifraz olunan insulinin bədən toxumaları tərəfindən düzgün istifadə edilməməsi nəticəsində qanda qlükozanın (şəkərin) səviyyəsinin xroniki olaraq yüksəlməsidir. İnsulin qandakı şəkərin hüceyrələrə daxil olaraq enerjiyə çevrilməsini təmin edən "açar" rolunu oynayır. Bu açar işləmədikdə, şəkər hüceyrəyə keçə bilmir və qanda toplanaraq damarlara zərər verməyə başlayır.
Şəkərli diabet niyə yaranır?
Bir çox insan həkimə ilk dəfə müraciət etdikdə "seker xesteliyi neden yaranir?" sualını verir. Xəstəliyin yaranma mexanizmi onun tipindən asılıdır. Şəkərli diabet əsasən iki yolla inkişaf edir:
Tip 1 Diabet: İmmun sisteminin yanlışlıqla mədəaltı vəzidəki insulin istehsal edən hüceyrələrə hücum edərək onları məhv etməsi nəticəsində yaranır. Autoimmun bir prosesdir və adətən gənc yaşlarda qəfildən ortaya çıxır. Bu xəstələrin mütləq şəkildə kənardan insulin alması şərtdir.
Tip 2 Diabet: Dünyadakı şəkər xəstələrinin təxminən 90%-i bu qrupa aiddir. İnsulin istehsalı var, lakin hüceyrələr bu insulinə qarşı həssaslığını itirib. Bunun səbəbini araşdırarkən seker xesteliyi neden yaranir sualının ən dəqiq cavabı: genetik meyllilik, aşırı piylənmə, yanlış qidalanma vərdişləri və oturaq həyat tərzidir.
Şəkər xəstəliyinin əlamətləri
Xəstəlik qanda şəkərin səviyyəsinin artması ilə birlikdə bədəndə bir sıra klassik simptomlarla özünü büruzə verir. Əsas şəkər xəstəliyinin əlamətləri bunlardır:
Tez-tez və bol miqdarda sidiyə getmə (xüsusilə gecələr).
Aşırı susuzluq və ağız quruluğu (çox su içmək istəyi).
İştahın yerində olmasına və ya çox yeməyə rəğmən səbəbsiz çəki itkisi (xüsusilə Tip 1 diabetdə).
Daimi halsızlıq, yorğunluq və enerji çatışmazlığı.
Görmədə bulanıqlıq.
Dəridə quruluq, qaşınma və tez-tez təkrarlanan göbələk infeksiyaları.
Əgər özünüzdə və ya yaxınlarınızda bu kimi şeker xesteliyinin elametleri müşahidə edirsinizsə, vaxt itirmədən endokrinoloqa müraciət etməlisiniz.
Şəkərli diabet nə zaman risklidir?
Şəkərli diabet xroniki olaraq nəzarətsiz qaldıqda və şəkər xəstəliyi əlamətləri diqqətdən kənarda tutulduqda çox ciddi risk faktoruna çevrilir. Yüksək qlükoza zamanla qan damarlarının divarlarını zədələyir. Bu zədələnmə gözlərdə korluğa, böyrəklərdə çatışmazlığa və sinirlərdə hissiyyat itkisinə səbəb olur. Həmçinin, ayaqlarda sağalmayan yaraların yaranması və ürək-damar xəstəlikləri şəkər nəzarətdən çıxdığı zaman baş verən ən ağır risklərdir.
Şəkər xəstəliyinin ilkin əlamətləri və özünü göstərmə yolları
Diabet çox vaxt səssiz irəliləyir. Xüsusilə Tip 2 diabet illərlə heç bir ciddi şikayət vermədən inkişaf edə bilər. Bəzən şəkər xəstəliyinin ilkin əlamətləri o qədər yüngül və gizli olur ki, insanlar buna əhəmiyyət vermir. Lakin orqanizm qan şəkərinin dalğalanmalarına reaksiya verərək fərqli yollarla siqnallar göndərir.
Aşağı şəkərin əlamətləri
Qanda qlükozanın səviyyəsinin normadan aşağı düşməsi (hipoqlikemiya) adətən dərmanların dozasının çox olması, yemək payının buraxılması və ya ağır idman nəticəsində yaranır. Düşən şəkərin əlamətləri çox sürətlə inkişaf edir: qəfil başlayan soyuq tər basması, əllərdə əsmə, güclü aclıq hissi, dodaq ətrafında uyuşma və başgicəllənmə.
Yuxarı şəkərin əlamətləri
Qan şəkərinin kəskin yüksəlməsi isə xəstənin pəhrizi pozması və ya dərmanını qəbul etməməsi zamanı baş verir. Yüksələn sekerin elametleri özünü belə göstərir: qarşısıalınmaz susuzluq, davamlı sidiyə çıxma ehtiyacı, nəfəsdə aseton qoxusunun hiss edilməsi, dəridə kəskin quruma və ağır halsızlıq.
Gizli şəkər nədir?
Tibbi dildə "Prediabet" adlandırılan və xalq arasında gizli şəkər xəstəliyi kimi tanınan bu vəziyyət, qanda qlükoza səviyyəsinin normaldan yüksək olduğu, lakin hələ diabet diaqnozu qoyulacaq kritik həddə çatmadığı ara mərhələdir. Gizli şəkər xəstəliyi əslində orqanizmin son xəbərdarlıq siqnalıdır. Əgər bu mərhələdə həyat tərzi dəyişdirilməz, çəki atılmazsa, bu vəziyyət bir neçə il ərzində birbaşa Tip 2 diabetə çevrilir.
Gizli şəkərin əlamətləri
Gizli şəkər əksər hallarda heç bir bariz şikayət yaratmır. Lakin bəzi xəstələrdə insulin müqaviməti səbəbindən spesifik şəkər xəstəliyinin ilkin əlamətləri qrupuna aid xəbərdarlıqlar görünə bilər: ağır karbohidratlı yeməklərdən sonra yaranan qarşısıalınmaz yuxu, qəfil gələn şirniyyat krizləri, boyun ardı və qoltuqaltı dərinin qaralması (tündləşməsi) və qarın nahiyəsində sürətli yağlanma.
Şəkər xəstəliyinin diaqnozu
Xəstəliyin və şəkərli diabetin əlamətləri haqqında şübhələri tam aydınlaşdırmaq üçün qan testləri aparılır. Xüsusilə gizli şəkər analizi vasitəsilə vəziyyəti dəqiq təyin etmək mümkündür:
Acqarına qan şəkəri (FPG): 8-10 saatlıq aclıqdan sonra ölçülür. 126 mg/dL və yuxarı olması diabet göstəricisidir.
Qlikohemoqlobin (HbA1c): Son 3 aydakı ortalama şəkər səviyyəsini göstərir (6.5%-dən yuxarı olması diabetdir).
Şəkər yükləmə testi (OGTT): Bu, həm də xüsusi gizli şəkər analizi sayılır; xəstəyə şəkərli məhlul içirilir və 2 saat sonra orqanizmin buna necə reaksiya verdiyi yoxlanılır.
Şəkər xəstəliyinin müalicəsi
Müalicənin məqsədi xəstəliyi tamamilə yox etmək deyil, qan şəkərini daimi nəzarətdə saxlamaqdır. Müalicə əsas 3 sütun üzərində qurulur:
Düzgün pəhriz və idman: Karbohidrat qəbulunun məhdudlaşdırılması və müntəzəm fiziki aktivlik müalicənin təməlidir. Bu eyni zamanda şeker xesteliyinin elametleri ilə mübarizədə ən təbii yoldur.
Oral (ağızdan alınan) dərmanlar: Tip 2 diabetdə hüceyrələrin insulinə həssaslığını artıran həblərdən istifadə edilir.
İnsulin terapiyası: Tip 1 diabet xəstələrində və dərmanların kifayət etmədiyi irəliləmiş Tip 2 hallarında xəstəyə inyeksiya vasitəsilə insulin təyin olunur.
Şəkər xəstəliyinin müalicəsində İnteqrativ Təbabətin rolu
Ənənəvi tibb əsasən dərmanlar və insulin vasitəsilə qan şəkərini tənzimləməyə çalışsa da, İnteqrativ Təbabət metodları təkcə rəqəmləri deyil, xəstəliyi yaradan kök səbəbləri hədəf alır:
Ozonoterapiya: Şəkər xəstələrinin ən böyük problemi olan qan dövranı pozğunluğunu aradan qaldırır, antioksidant sistemi aktivləşdirir.
Biotənzimləyici Terapiya: Xüsusilə qaraciyər yağlanması və insulin müqavimətinin qırılmasında güclü rol oynayaraq hüceyrə səviyyəsində təmizlənmə yaradır.
Bağırsaq Florasının Bərpası: İnsulin müqavimətinin yaranmasında xarab olmuş bağırsaq florasının böyük payı var. Xüsusi proqramlarla bu mühit bərpa edilir.
Akupunktura və Neyroterapiya: Diabetin yaratdığı sinir ağrılarını və əl-ayaqlardakı uyuşmaları kimyəvi ağrıkəsicilər olmadan yüngülləşdirmək üçün ən effektiv üsullardır.
İnteqrativ təbabət şəkər xəstəliyinin əlamətləri ilə mübarizədə ənənəvi müalicəni inkar etmir, əksinə onu tamamlayaraq dərmanların dozasını azaltmağa və gələcək fəsadların qarşısını tam almağa xidmət edir.
