Halsızlıq, tez-tez başgicəllənmə, dərinin solğunlaşması və səbəbsiz yorğunluq... Bu əlamətlər sizə tanış gəlirsə, səbəbi sadəcə yuxusuzluq olmaya bilər. Orqanizmdə dəmir çatışmazlığı hemoqlobinin səviyyəsini aşağı salır və hüceyrələrin oksigen aclığına səbəb olur.
Bir çox pasiyentimiz bu simptomları mövsümi yorğunluqla qarışdırır. Lakin zamanında müdaxilə edilməyən anemiya ürək-damar sistemini yükləyir və immuniteti zəiflədir. Xoşbəxtlikdən, düzgün qidalanma rejimi ilə qan dəyərlərini bərpa etmək mümkündür.
Bu yazıda qan artiran qidalar, effektiv müalicə üsulları və nələrdən uzaq durmalı olduğunuzu btk.az mütəxəssislərinin tövsiyələri əsasında hazırladıq.
Anemiya nədir və niyə yaranır?
Anemiya (qan azlığı), qanda qırmızı qan hüceyrələrinin və ya hemoqlobinin normadan aşağı olması vəziyyətidir. Hemoqlobin oksigeni orqanizmin toxumalarına daşıyan əsas zülaldır. Onun azalması bədənin "nəfəs almasını" çətinləşdirir.
Anemiyanın əsas səbəbləri:
Dəmir çatışmazlığı (ən yayılmış səbəb).
B12 vitamini və fol turşusu əskikliyi.
Qan itkiləri (travma və ya qadınlarda aybaşı dövrü).
Mədə-bağırsaq xəstəlikləri səbəbindən sorulma pozğunluğu.
Bu problemi həll etmək üçün rasiona xüsusi diqqət yetirmək və hemoqlobin artiran qidalar qəbul etmək lazımdır.
Qan artıran ən faydalı qidalar hansılardır?
Qan dəyərlərini yüksəltmək üçün sadəcə çox yemək yox, "ağıllı" qidalanmaq lazımdır. Dəmir iki formada olur: heyvan mənşəli (daha tez sorulur) və bitki mənşəli.
Rasionunuza mütləq daxil etməli olduğunuz qan artiran qidalar siyahısı:
Qan artıran heyvan mənşəli zülallar:
Qırmızı ət: Mal və quzu əti ən zəngin dəmir mənbəyidir.
Qaraciyər: Həm dəmir, həm də B12 vitamini deposudur.
Yumurta sarısı: Səhər yeməyinin əvəzolunmazıdır.
Balıq və toyuq əti: Asan həzm olunur və faydalıdır.
Qan artıran tərəvəz və paxlalılar:
Paxlalılar: Mərcimək (xüsusilə yaşıl mərcimək), noxud, lobya.
Yaşıl tərəvəzlər: İspanaq, brokkoli, cəfəri.
Tərəvəz şirələri: Çuğundur və yerkökü şirəsi qarışığı güclü qan artırıcıdır.
Qan artıran meyvə və çərəzlər: Qan azlığı zamanı qan artiran meyveler ən yaxşı təbii köməkçilərdir. Xüsusilə C vitamini ilə zəngin olanlar dəmirin sorulmasını 3-4 dəfə artırır:
Quru meyvələr: Qara gavalı qurusu, kişmiş, qaysı.
Təzə meyvələr: Nar, kivi, portağal, çiyələk.
Çərəzlər: Qoz, fındıq, balqabaq tumu, bəkməz (tut və ya üzüm).
Dəmirin sorulmasına mane olan və qan azaldan qidalar
Bəzən pasiyentlər "mən qan artiran qidalar yeyirəm, amma təsiri yoxdur" deyə şikayətlənirlər. Bunun səbəbi qidaların yanlış kombinasiyasıdır.
Bu səhvlərə diqqət edin:
Çay və Qəhvə: Yeməkdən dərhal sonra içilən çay, tərkibindəki taninlər səbəbindən dəmirin sorulmasını bloklayır. Çayı yeməkdən ən az 1 saat sonra için.
Süd məhsulları: Kalsium dəmirin rəqibidir. Ət yeməkləri ilə eyni vaxtda qatıq, ayran və ya pendir yemək dəmirin mənimsənilməsini azaldır.
Hamilələrdə və uşaqlarda qan artırmaq üçün ideal qidalanma rejimi necə olmalıdır?
Anemiya ən çox həssas qruplarda özünü göstərir. Bu dövrlərdə orqanizmin tələbatı ikiqat artır.
Hamiləlik: Dölün inkişafı üçün ananın dəmir ehtiyatı sürətlə tükənir. Hamilelikde qan artiran qidalar (qırmızı ət, ispanaq, nar şirəsi) gündəlik menyunun əsasını təşkil etməlidir. Təbii qidalanma kifayət etmədikdə, həkim nəzarəti mütləqdir.
Uşaqlar: İnkişaf dövründə olan uşaqlarda iştahsızlıq və diqqət dağınıqlığı çox vaxt qan azlığından qaynaqlanır. Usaqlarda qan artiran qidalar (ət püresi, yumurta, mərcimək şorbası) uşaqların sevəcəyi formada hazırlanmalıdır.
Qan artıran dərman və həblər
Qidalanma ilə nəticə əldə etmək vaxt tələb edir. Əgər qan dəyərləri kritik səviyyədə aşağıdırsa, qan azligi ucun dermanlar təyin olunmalıdır.
Həkimlər tərəfindən adətən aşağıdakı müalicə növləri seçilir:
Həblər və şərbətlər: Qan artiran dermanlar (məsələn, dəmiri duzları) adətən C vitamini ilə birlikdə təyin edilir.
Pediatrik formalar: Usaqlar ucun qan artiran derman adətən şirin şərbət və ya damcı formasında olur ki, uşaqlar rahat qəbul edə bilsin.
İnyeksiyalar: Dəmirin həb formasında sorulması mümkün olmadıqda və ya təcili nəticə lazım olduqda qan artiran iyneler (venadaxili dəmir preparatları) tətbiq olunur.
Diqqət: İnternetdə qarşınıza çıxan qan artiran derman adlari ilə özbaşına müalicəyə başlamayın. Dəmirin artıqlığı qaraciyər və ürək üçün zərərlidir.
Qan duruldan və qan artıran qidalar arasındakı fərq
Pasientlərin tez-tez qarışdırdığı iki anlayış var: qanı artırmaq və qanı durultmaq. Bunlar fərqli proseslərdir.
Əgər qan azlığınız varsa, yuxarıda sadalanan dəmirli qidalar lazımdır.
Əgər qan laxtalanması probleminiz varsa, qan duruldan qidalar (sarımsaq, zeytun yağı, zəncəfil, limon) və ya qan durulducu qidalar rasionda artırılmalıdır.
Hər iki vəziyyət fərqli yanaşma tələb edir. Eyni anda həm qan azlığı, həm də laxtalanma probleminiz varsa, mütləq həkimlə məsləhətləşin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Təbii vasitələr və qan artiran meyveler profilaktika üçün əladır. Lakin aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən btk.az mütəxəssislərinə müraciət etməlisiniz:
Fiziki aktivlik zamanı kəskin təngnəfəslik.
Sürətli və nizamsız ürək döyüntüsü.
Dırnaqlarda qırılma və qaşıqvari forma alma.
Uzunmüddətli depressiv hal və yaddaş zəifliyi.
Klinikamızda həyata keçirilən Ümumi Qan Analizi və Ferritin testləri ilə problemin kökünü tapıb, sizə ən uyğun müalicəni təyin etməyə hazırıq. Sağlamlığınızı peşəkarlara etibar edin!