Fibrinogen
*Regiondakı filiallarımızda qiymət fərqlidir
Qanımız damarlarımızda su kimi axıcı bir formada dövr edir, lakin hər hansı bir kəsik, travma və ya zədələnmə anında həyatımızı xilas etmək (qanaxmanın qarşısını almaq) üçün o, sürətlə qatılaşaraq laxtalanmalıdır. Orqanizmin bu həyati "tıxac" yaratma və qanı qatılaşdırma mexanizminin baş rol oyunçusu isə məhz Fibrinogen adlı zülaldır. Lakin fibrinogen sadəcə qanı laxtalandıran sadə bir maddə deyil; o, eyni zamanda bədəndəki gizli iltihabın, toxuma zədələnmələrinin və gələcəkdə yarana biləcək ürək-damar tıxanıqlıqlarının (trombozun) ən həssas xəbərdarlıq siqnallarından biridir.
Bəs qanın laxtalanma sistemini və orqanizmin daxili vəziyyətini dəyərləndirmək üçün ən vacib testlərdən biri olan Fibrinogen analizi bizə bədənimiz haqqında hansı dərin məlumatları verir və göstəricilərin normadan kənara çıxması hansı təhlükələrdən xəbər verir?
Fibrinogen hüceyrə səviyyəsində necə işləyir?
Fibrinogen birbaşa qaraciyərdə sintez edilən (istehsal olunan) və qan plazmasında daima fəal şəkildə dövr edən mürəkkəb quruluşlu bir zülaldır. Hər hansı bir qan damarı zədələndikdə, qandakı laxtalanma kaskadı (zəncirvari biokimyəvi reaksiya) dərhal işə düşür. Bu mürəkkəb və həyati prosesin ən son, həm də ən vacib mərhələsində fibrinogen özünün fəal forması olan "fibrin" adlı maddəyə çevrilir.
Fibrin molekulları sürətlə bir-birinə sap kimi bağlanaraq hörümçək toruna bənzər çox möhkəm bir şəbəkə (tor) yaradır. Qandakı trombositlər (qan lövhəcikləri) və qırmızı qan hüceyrələri bu tora ilişərək qanaxmanı dərhal dayandıran möhkəm bir qan pıxtası, yəni laxta əmələ gətirir. Yara sağaldıqdan və damar bərpa olunduqdan sonra isə bədən xüsusi fermentlər (plazmin) vasitəsilə bu toru təbii yolla parçalayaraq yox edir və qan dövranını əvvəlki axıcı halına qaytarır.
Fibrinogen analizi hansı hallarda təyin edilir?
Bu analiz adətən Koaquloqramma (qanın laxtalanma paneli) testinin tərkib hissəsi kimi və ya pasiyentin şikayətlərinə əsasən xüsusi göstərişlərlə istənilir. Analizin ən çox təyin edildiyi hallar bunlardır:
Cərrahi əməliyyatlardan əvvəl: Xəstənin əməliyyat masasında həddindən artıq qan itirmə və ya əksinə, cərrahi müdaxilədən sonra damarlarda tromb (qan pıxtası) yaratma riskini öncədən dəyərləndirmək üçün.
Səbəbi bilinməyən qanamalar: Tez-tez və səbəbsiz burun qanaması, fırçalama zamanı şiddətli diş əti qanamaları, bədəndə kiçik travmalardan sonra belə yaranan göyərmələr və qadınlarda uzunmüddətli, kəskin menstruasiya zamanı qanın laxtalanma qabiliyyətini yoxlamaq üçün.
Tromboz şübhəsi və infarkt riski: Dərin vena trombozu (ayaqlarda damar tıxanıqlığı), ağciyər arteriyasının tromboemboliyası (AATE) və ya insult (beyinə qansızma) keçirmiş xəstələrin vəziyyətini izləmək və təkrar riskləri hesablamaq üçün.
Hamiləlik dövründə izləmə: Hamilə qadınlarda orqanizm doğuşa hazırlıq olaraq laxtalanmanı artırır. Lakin həddindən artıq artım qanaxma, ciftin qopması və ya laxtalanma problemlərini (toksikoz və hestozları) yarada bilər.
Daxili iltihabın araşdırılması: Fibrinogen tibbdə həm də "kəskin faza reaktantı" adlanır. Bədəndə hər hansı bir infeksiya, revmatoloji xəstəlik və ya iltihab olduqda bu zülalın miqdarı qanda kəskin şəkildə artır.
Fibrinogen analizinə necə hazırlaşmalı?
Analizin nəticələrinin tam dəqiq və etibarlı olması üçün qanvermə prosesindən əvvəl bəzi vacib qaydalara əməl etmək tələb olunur:
Analiz mütləq səhər saatlarında və acqarına verilməlidir. Qan verməzdən əvvəl 8-12 saat ərzində qida qəbulu dayandırılmalıdır (yalnız təmiz su içmək olar).
Analizdən 1 gün əvvəl ağır fiziki işdən, idman məşqlərindən və kəskin stresdən uzaq durmaq lazımdır.
Qan verməzdən ən azı 2-3 saat əvvəl siqaret və digər tütün məhsullarından istifadə qəti qadağandır. Siqaret qanın laxtalanma xüsusiyyətinə anidən təsir edərək nəticəni dəyişə bilər.
Fibrinogenin yüksək olması nə deməkdir? (Hiperfibrinogenemiya)
Qanda fibrinogen səviyyəsinin normadan yüksək olması (adətən 4 g/L və ya 400 mg/dL-dən çox olması) qanın həddindən artıq "qatılaşmasına" və laxtalanmağa kəskin meylli olmasına işarədir. Fibrinogenin artması aşağıdakı hallarda müşahidə olunur:
Kəskin və xroniki iltihablar: Revmatoid artrit, ağır pnevmoniya, şiddətli virus infeksiyaları və bədəndəki toxuma zədələnmələri zamanı qaraciyər müdafiə məqsədilə fibrinogen ifrazını artırır.
Ürək-damar xəstəlikləri: Damar divarında kirəcləşmə (ateroskleroz) olduqda.
Zərərli vərdişlər: Davamlı siqaret çəkən şəxslərdə fibrinogen hər zaman yüksək olur.
Təhlükə nədədir? Fibrinogenin uzun müddət yüksək qalması damarlarda qəfil tromb (qan laxtası) yaranma riskini dəfələrlə artırır ki, bu da qan dövranını dayandıraraq birbaşa infarkt və ya insultla nəticələnə bilər.
Fibrinogenin aşağı olması nə deməkdir? (Hipofibrinogenemiya)
Fibrinogen səviyyəsinin normadan aşağı (adətən 2 g/L-dən az) olması isə qanın laxtalana bilməməsi və həyati təhlükəsi olan qanaxma riski deməkdir. Bunun əsas səbəbləri:
Ağır qaraciyər xəstəlikləri: Qaraciyər sirrozu, kəskin hepatitlər və qaraciyər çatışmazlığı zamanı orqan bu zülalı istehsal etmək gücünü itirir.
DİK sindromu (Disseminə olunmuş damardaxili laxtalanma): Bədənin daxilində eyni anda həm kütləvi qanaxma, həm də çoxlu mikro-laxtalanma gedən ağır reanimasion vəziyyətlərdə orqanizmin fibrinogen ehtiyatı qısa müddətdə tükənir.
Fibrinogen analizi qiyməti
Qanın laxtalanma sistemini, orqanizmdəki daxili iltihab səviyyəsini və gizli ürək-damar risklərini vaxtında aşkar etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Yüksək dəqiqlikli və müasir laborator avadanlıqlarla təchiz olunmuş Bioloji Təbabət Klinikasında Fibrinogen analizi qiyməti 8 AZN təşkil edir.
Mütəmadi olaraq (xüsusilə 40 yaşdan sonra və ya xroniki xəstəlikləri olan şəxslərdə) qanın laxtalanma göstəricilərini yoxlatmaq, gələcəkdə yarana biləcək qəfil damar tıxanıqlıqlarının (trombların) və infarkt riskinin qarşısını almaq üçün ən sadə və etibarlı addımdır. Səhhətinizlə bağlı hər hansı narahatlıq, səbəbsiz qanamalar və ya qan qatılığı şübhəniz varsa, vaxt itirmədən analiz verərək sağlamlığınızı nəzarətdə saxlaya bilərsiniz.