Təbiətin bizə bəxş etdiyi ən dəyərli və möcüzəvi bitkilərdən biri də çaytikanıdır. Əsrlər boyu həm ənənəvi təbabətdə, həm də kosmetologiyada geniş istifadə olunan bu bitkidən əldə edilən çaytikanı yağı, zəngin tərkibi ilə diqqət çəkir. Son illərdə sağlam həyat tərzinə və təbii məhsullara olan marağın artması ilə birlikdə çaytikanı yağının populyarlığı da sürətlə yüksəlmişdir. Bəs caytikani yagi nədir və orqanizmimizə hansı təsirləri göstərir?
Çaytikanı yağı nədir?
Çaytikanı yağı (və ya çaytikanı yağı), asiya və avropa qitələrində bitən çaytikanı kolunun (Hippophae rhamnoides) meyvələrindən və toxumlarından sıxılaraq əldə edilən təbii bitki mənşəli yağdır. Rəngi tünd narıncı və ya qızılı-qırmızımtıl olur ki, bu da onun tərkibindəki yüksək beta-karotin (A vitamini provitamini) miqdarı ilə bağlıdır.
Çaytikanı yağı yağ əsl vitamin deposudur. Çaytikanı yağının tərkibi A, C, E, K və B qrupu vitaminləri, eyni zamanda nadir tapılan Omeqa-3, Omeqa-6, Omeqa-9 və xüsusilə dərinin yenilənməsində vacib rol oynayan Omeqa-7 yağ turşuları ilə zəngindir. Bundan əlavə, çaytikanı yağı güclü antioksidantlar, amin turşuları və minerallar ehtiva edir.
Çaytikanı yağı nə üçün istifadə olunur?
Bu dəyərli yağın istifadə spektri olduqca genişdir. Zəngin qida dəyəri və bioaktiv maddələri sayəsində həm daxilə qəbul edilir, həm də xaricdən tətbiq olunur. Çaytikanı yağı əsasən aşağıdakı məqsədlər üçün istifadə edilir:
Kosmetologiyada: Dəri və saç baxım məhsullarının, qırışlara qarşı kremlərin və losyonların tərkibinə qatılır.
İnteqrativ Təbabətdə: Mədə-bağırsaq sistemini sakitləşdirmək, həzmi yaxşılaşdırmaq və immuniteti gücləndirmək üçün qida əlavəsi kimi içilir.
Bərpaedici vasitə kimi: Yanıqların, kəsiklərin və dəri zədələnmələrinin daha sürətli sağalması üçün lokal (səthi) şəkildə yaraların üzərinə sürtülür.
Çaytikanı yağının faydaları nələrdir?
Çaytikanı yağının orqanizm üçün faydaları elmi araşdırmalarla da öz təsdiqini tapmışdır. Əsas faydaları bunlardır:
Dərini Yeniləyir və Gəncləşdirir: Tərkibindəki Omeqa-7 və E vitamini sayəsində dəridə kollagen istehsalını dəstəkləyir, qocalma əlamətlərini (qırışları) ləngidir və dərinin elastikliyini artırır.
İmmuniteti Gücləndirir: Yüksək C vitamini və antioksidantlar bədəni sərbəst radikallardan qoruyur, infeksiyalara qarşı müqaviməti artırır.
Həzm Sisteminə Müsbət Təsir Edir: Mədənin selikli qişasını qoruyur. Xüsusilə mədə qıcqırması və həzm problemlərinin yüngülləşdirilməsinə kömək edir.
Ürək Sağlamlığını Qoruyur: Sağlam yağ turşuları xolesterin səviyyəsini tənzimləməyə kömək edir, qan dövranını yaxşılaşdırır və ürək-damar xəstəlikləri riskini azaldır.
Göz Sağlamlığını Dəstəkləyir: Quru göz sindromundan əziyyət çəkənlər üçün faydalıdır, gözün nəmliyini qorumağa kömək edir.
Çaytikanı yağının fəsadları nələrdir?
Təbii və faydalı olmasına baxmayaraq, çaytikanı yağının da bəzi əks-təsirləri və fəsadları ola bilər. İstifadə etməzdən əvvəl bunları bilmək vacibdir:
Allergik Reaksiyalar: Bəzi insanlarda çaytikanı bitkisinə qarşı allergiya ola bilər. Dəriyə çəkildikdə qızartı, qaşınma və ya səpkilər yarada bilər.
Qanaxma Riski: Çaytikanı yağı qan durulaşdırıcı xüsusiyyətə malik ola bilər. Buna görə də əməliyyatdan əvvəl və ya qan durulaşdırıcı dərmanlar qəbul edən şəxslər ehtiyatlı olmalıdırlar.
Hamiləlik və Südvermə Dövrü: Bu dövrlərdə qadınlar üçün tam təhlükəsiz olub-olmadığı barədə kifayət qədər elmi tədqiqat yoxdur. Odur ki, həkimlə məsləhətləşmək mütləqdir.
Həzm Pozğunluqları: Daxilə həddindən artıq miqdarda qəbul edildikdə ishal, ürəkbulanma və mədə ağrılarına səbəb ola bilər.
Çaytikanı yağı necə istifadə olunur?
İstifadə məqsədindən asılı olaraq çaytikanı yağının tətbiq qaydaları dəyişir:
Xaricə (Lokal) İstifadə: Dəri problemləri, yanıqlar və ya yaralar üçün gündə 1-2 dəfə təmiz dəriyə bir neçə damcı damladaraq masajla yedizdirilə bilər. Həmçinin, gündəlik üz kreminizin içinə 1-2 damcı əlavə edərək təsirini artıra bilərsiniz.
Daxilə Qəbul: İmmuniteti gücləndirmək və ya həzm sistemini dəstəkləyib tənzimləmək üçün gündə 1 çay qaşığı (təmiz halda) içilə bilər. Dadı kəskindirsə, suya, meyvə şirəsinə və ya salatlara qataraq da qəbul etmək mümkündür. Apteklərdə kapsul formasında da satılır ki, bu da dozanı tənzimləməyi asanlaşdırır.
Çaytikanı yağı hansı xəstəliklərin müalicəsində effektivdir?
Çaytikanı yağı xalq təbabətində bir sıra sağlamlıq problemlərinin yüngülləşdirilməsi üçün tövsiyə edilir. Xüsusilə mədə xorası, qastrit, ekzema, psoriaz (sədəf xəstəliyi), rozasea və müxtəlif ginekologik iltihablar zamanı köməkçi vasitə kimi müsbət nəticələr verdiyi bilinməkdədir. Eyni zamanda, ağız boşluğundakı yaralar (stomatit) və boğaz ağrıları zamanı da sakitləşdirici təsirə malikdir.
Bütün bu sadalanan faydalara baxmayaraq, xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, çaytikanı yağı heç bir halda tibbi müalicəni əvəz etmir və rəsmi bir dərman vasitəsi deyil. O, hər hansı bir xəstəliyin təkbaşına müalicəsi üçün istifadə edilə bilməz. Əgər ciddi bir sağlamlıq probleminiz və ya xroniki xəstəliyiniz varsa, çaytikanı yağını istifadə etməyə başlamazdan əvvəl mütləq şəkildə peşəkar həkiminizlə məsləhətləşməlisiniz. Çaytikanı yağı sadəcə sağlam həyat tərzini dəstəkləyən və əsas müalicəyə yardımçı olan təbii bir əlavədir.
