Appendisit nədir?
İllər boyu tibb dünyası kor bağırsağın ucunda yerləşən o kiçik, soxulcanabənzər çıxıntını yəni appendiksi bədənin heç bir işə yaramayan, "artıq" bir parçası hesab edirdi. Lakin müasir İnteqrativ Təbabət sübut edir ki, appendiks əslində bağırsaqlarımızdakı faydalı bakteriyalar üçün qoruyucu bir sığınacaq və immun sistemimizin çox vacib bir limfoid orqanıdır. Appendisit məhz bu kiçik orqanın daxili boşluğunun tıxanması nəticəsində yaranan kəskin, irinli iltihab prosesidir. Bu vəziyyət dərhal müdaxilə tələb edən və gecikdirildikdə həyati təhlükə daşıyan cərrahi bir patologiyadır.
Appendisit niyə yaranır?
Appendiks boruşəkilli, ucu qapalı və çox dar (təxminən 6-8 mm diametrində) bir orqandır. Xəstəliyin təməl səbəbi bu dar keçidin mexaniki olaraq tıxanmasıdır. Tıxanmaya aşağıdakı amillər səbəb olur:
Nəcis daşları (Fekalitlər): Xroniki qəbizlikdən əziyyət çəkən insanlarda bərkimiş nəcis parçalarının appendiksin girişini bağlaması.
Limfoid hiperplaziya: Bədəndə kəskin virus və ya bakteriya infeksiyası olduqda appendiksin divarındakı immun hüceyrələrinin şişərək yolu daraltması (ən çox uşaqlarda və yeniyetmələrdə rast gəlinir).
Yad cisimlər və parazitlər: Yaxşı çeynənməmiş meyvə tumları və ya bağırsaq qurdlarının (askarid, bizquyruq) appendiksin içinə girərək oranı tutması.
Appendisitin ilkin işarətləri
Xəstəlik özünü dərhal dözülməz ağrılarla büruzə vermir, saatlar içində inkişaf edən xəbərdarlıq siqnalları göndərir. Ən erkən mərhələdə yaranan ilkin işarətlər bunlardır:
Göbək ətrafında və ya mədənin üst hissəsində başlayan küt, qeyri-müəyyən sızıltı.
Qəfil iştaha itkisi (insan ən sevdiyi qidaya belə baxa bilmir).
Yüngül ürəkbulanma və mədədə narahatlıq hissi.
Appendisit əlamətləri
İltihab dərinləşdikcə ilkin işarətlər çox kəskin və spesifik simptomlara çevrilir. Əsas kəskin əlamətlər aşağıdakılardır:
Ağrının yerdəyişməsi: Göbək ətrafında başlayan ağrı 4-6 saat sonra qarnın sağ aşağı küncünə (sağ qalça nahiyəsinə) doğru yerini dəyişir və şiddətlənir.
Hərəkətə həssaslıq: Öskürdükdə, asqırdıqda, yeriyəndə və ya avtomobildə sarsıntı zamanı ağrı bıçaq kimi kəsir.
Hərarət və nəbz: Bədən hərarəti 37.5 - 38 dərəcəyə qədər yüksəlir, nəbz sürətlənir.
Qarın əzələlərinin sərtləşməsi: Sağ aşağı nahiyəyə əl ilə basıb qəfildən buraxdıqda ağrı şok dərəcəsində artır (Blumberq simptomu).
Appendisitin inkişaf mərhələləri
Appendisit qısa müddətdə dörd əsas mərhələdən keçərək partlama həddinə çatır:
Kataral (Səthi) mərhələ: İltihab yeni başlayır, appendiks sadəcə şişkinləşir və ödemləşir.
Fleqmonoz (İrinli) mərhələ: Orqanın içi irinlə dolur. Təzyiq artır və ağrı kəskinləşir.
Qanqrenoz (Çürümə) mərhələsi: Yüksək təzyiq və qansızlıqdan orqanın divarları ölməyə (çürüməyə) başlayır. Sinir ucları öldüyü üçün xəstənin ağrısı qəfildən azala bilər (çox aldadıcı və təhlükəli andır).
Perforativ (Partlama) mərhələ: Çürümüş divar yırtılır və irin qarın boşluğuna yayılaraq peritonit (qarın zarı iltihabı) yaradır.
Appendisit diaqnozu necə qoyulur?
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün cərrahın əllə müayinəsindən əlavə bir neçə addım atılır:
Qan analizi: Qanda leykositlərin (ağ qan hüceyrələrinin) və C-reaktiv zülalın (CRP) kəskin artması iltihabı təsdiqləyir.
Ultrasəs Müayinəsi (USM): Şişmiş, ödemli appendiksi və ətrafındakı mayeni aydın görməyə imkan verir.
Kompüter Tomoqrafiyası (KT): USM-in kifayət etmədiyi mürəkkəb hallarda (məsələn, kəskin piylənmə və ya orqanın qeyri-adi yerləşməsi zamanı) ən dəqiq və yekun diaqnostika metodudur.
Appendisit müalicə üsulları
Kəskin və irinli appendisit heç bir halda bitki çayları, antibiotik sistemləri, isti kompreslər (qrelka) və ya pəhrizlə müalicə edilə bilməz. İsti kompres hətta orqanın daha tez partlamasına səbəb olur. Kəskin appendisitin yeganə və qaçılmaz müalicə üsulu cərrahi yolla orqanın xaric edilməsidir.
Appendisit əməliyyatı nədir? Nə zaman vacibdir?
Appendisit əməliyyatı (appendektomiya) iltihablanmış kor bağırsaq çıxıntısının bədəndən kəsilərək çıxarılması prosedurudur. Orqan partlamadan (peritonit yaratmadan) dərhal, diaqnoz təsdiqlənən kimi icra edilməsi mütləqdir. Əməliyyat iki cür aparılır:
Açıq əməliyyat: Sağ aşağı nahiyədə kiçik bir kəsik (5-7 sm) aparılaraq icra edilir.
Laparoskopik (Qapalı) əməliyyat: Qarında sadəcə 3 kiçik dəlik açılır və xüsusi kameralı alətlərlə orqan çıxarılır. Bu üsul daha az travmatikdir və sağalma sürətlidir.
Appendisit müalicəsində inteqrativ təbabətin rolu
Klassik tibbdə xəstənin problemi cərrahi masada bitmiş hesab olunur. Lakin əməliyyatdan sonra təyin olunan çox güclü antibiotiklər bədənin qalan faydalı mikrobiomunu yandıraraq məhv edir. Eyni zamanda, cərrahi çapıqlar gələcəkdə bağırsaq bitişmələrinə (spaykalara) səbəb olur. İnteqrativ Təbabətin əsas rolu məhz bu post-operativ (əməliyyat sonrası) bərpa mərhələsində başlayır:
Neyralterapiya: Cərrahi çapıq (açıq və ya laparoskopik izlər) bədəndə qısaqapanma və səhv siqnallar yayan "bozucu sahə" yaradır. Neyralterapiya vasitəsilə çapıq nahiyəsinə edilən xüsusi inyeksiyalar bu qısaqapanmanı açır və daxili bitişmələrin qarşısını qalıcı olaraq alır.
Ozonoterapiya: Ağır antibiotiklərə ehtiyac qalmadan qandakı qalıq infeksiyaları təmizləyir, hüceyrələri oksigenlə doyuraraq daxili tikişlərin və toxumaların sürətlə, iltihabsız sağalmasını təmin edir.
Mikrobiomun bərpası: Appendiksin (immun sığınacağının) itirilməsi və antibiotik terapiyası səbəbindən çökmüş bağırsaq florası yüksək dozalı probiotiklər və homotoksikoloji preparatlarla sıfırdan bərpa edilir. Məqsəd xəstəni sadəcə əməliyyatla xilas etmək deyil, onun həzm və immun sistemini bioloji yollarla tam sağlam vəziyyətə gətirməkdir.
