Üz siniri iflici (Bell iflici) nevroloji praktikada ən çox rast gəlinən, üzün bir tərəfindəki mimik əzələlərin qəfil hərəkətsizliyi ilə xarakterizə olunan kəskin xəstəlikdir. Xəstələr çox vaxt bunu insultla səhv salıb panikaya düşsələr də, bu vəziyyət birbaşa beyinlə deyil, periferik sinirlə bağlıdır.
Üz siniri iflici (Bell iflici) nədir?
Üz siniri iflici (Bell iflici), üz əzələlərini idarə edən 7-ci kəllə-beyin (üz) sinirinin kəskin iltihablanması, ödəmi və sıxılması nəticəsində yaranan periferik sinir iflicidir. Beyindən çıxan bu sinir qulaq arxasındakı dar sümük kanalından (Fallop kanalı) keçərək üzə yayılır. İltihab zamanı sinir bu dar kanalda şişir, mexaniki sıxıntıya məruz qalır və elektrik siqnallarını əzələlərə ötürə bilmir, nəticədə üzün həmin tərəfi fəaliyyətini dayandırır.
Üz siniri iflicinin əlamətləri nələrdir?
Xəstəlik əksər hallarda 24-48 saat ərzində kəskin şəkildə inkişaf edir. Əsas klinik əlamətləri bunlardır:
Mimik iflic: Ağız kənarının sağlam tərəfə doğru əyilməsi, gülümsəmə, alın qırışdırma və qaş qaldırma qabiliyyətinin itməsi.
Gözün qapanmaması (Laqoftalm): İflic olan tərəfdə göz qapağının bağlanmaması, buna bağlı olaraq gözün quruması, qızarması və kəskin yanma.
Qidalanma pozuntusu: Qidanın çeynənməsində çətinlik, mayelərin ağızın kənarından sızması və tüpürcək ifrazına nəzarətin itməsi.
Hissiyyat dəyişiklikləri: Dilin ön 2/3 hissəsində dadbilmənin itməsi və ya dəyişməsi (metal dadı hissiyyatı).
Ağrı və səsə həssaslıq: Qulaq arxasında və çənə ətrafında sızıldayıcı ağrılar, zədələnmiş tərəfdə səslərin normadan çox uca və narahatedici eşidilməsi (hiperakuziya).
Bell iflici niyə yaranır?
Bell iflicinin əsas səbəbi infeksion və mexaniki faktorların birgə təsiridir:
Viral infeksiyalar: Əsas törədici kimi Herpes simplex (uçuq virusu) və Herpes zoster (suçiçəyi virusu) qəbul edilir. Orqanizmdə gizli qalan viruslar aktivləşərək birbaşa sinir qişasını zədələyir.
Kəskin temperatur dəyişikliyi: Tərli halda kondisionerə, soyuq küləyə və ya cərəyana (skvoznyak) məruz qalmaq üz sinirini qidalandıran qan damarlarının ani spazmına və qidalanmanın (işemiyanın) pozulmasına səbəb olur.
İmmunitetin zəifləməsi: Xroniki stress, fiziki yorğunluq və yuxusuzluq orqanizmin müqavimətini qıraraq siniri infeksiyalara qarşı açıq hədəfə çevirir.
Risk qrupu: Şəkərli diabet xəstələri, hipertoniklər və hamilə qadınlarda (xüsusilə son trimestrdə) xəstəliyə tutulma riski digər insanlara nisbətən 3 dəfə yüksəkdir.
Üz iflici diaqnozu necə qoyulur?
Diaqnoz əsasən klinik vizual baxış və spesifik nevroloji testlər əsasında qoyulur. Həkim xəstəyə xüsusi mimik hərəkətlər (gözləri bərk sıxmaq, dişləri göstərmək) etdirərək sinirin funksiyasını qiymətləndirir.
Ən vacib diferensial diaqnostika insultla (mərkəzi iflic) Bell iflicini (periferik iflic) fərqləndirməkdir. İnsult zamanı iflic yalnız üzün alt hissəsini əhatə edir, xəstə alnını qırışdıra və gözünü qapaya bilir. Bell iflicində isə üzün həm alt, həm də üst hissəsi bütövlükdə hərəkətsiz qalır. Sinir zədələnməsinin dərinliyini ölçmək üçün Elektromioqrafiya (EMQ) tətbiq edilir. Şiş və ya digər beyin patologiyalarını istisna etmək üçün nadir hallarda Maqnit Rezonans Tomoqrafiya (MRT) tələb oluna bilər.
Üz iflicinin müalicə yolları
Müalicənin effektivliyi ilk 72 saat ərzində başlanmasından asılıdır. Klassik tibbi yanaşma aşağıdakıları əhatə edir:
Medikamentoz müalicə: Sinir ətrafındakı ödəmi sürətlə endirmək üçün yüksək dozalı kortikosteroidlər (hormonlar) və virus infeksiyasını bloklamaq üçün antiviral preparatlar təyin edilir.
Gözün qorunması: Göz qapanmadığı üçün buynuz qişanın zədələnməsinin (xora yaranmasının) qarşısını almaq məqsədilə gündüzlər süni göz yaşı damcıları, gecələr isə nəmləndirici məlhəmlər istifadə edilir və göz xüsusi lentlə bağlanır.
Reabilitasiya: Kəskin dövr (ilk 7-10 gün) keçdikdən sonra qan dövranını bərpa etmək üçün fizioterapiya, elektrik stimulyasiyası və xüsusi üz əzələsi idmanlarına başlanılır.
Üz iflicinin sağalma prosesi
Düzgün və vaxtında müalicə alan xəstələrin 80-85%-i 3 həftə ilə 6 ay ərzində tamamilə sağalır. Lakin sinir zədələnməsi ağır olduqda bərpa prosesi ləngiyir və bəzi qalıcı izlər yaranır.
Ən çox rast gəlinən fəsad sinkineziyadır. Bu, bərpa olunan sinir liflərinin səhv əzələlərə bağlanması nəticəsində yaranan qeyri-ixtiyari hərəkətlərdir (məsələn, xəstə gülümsəyərkən gözünün qeyri-ixtiyari qapanması və ya yemək yeyərkən gözündən yaş gəlməsi). Şəkərli diabeti olanlarda və yaşlı xəstələrdə bərpa prosesi gənc və sağlam şəxslərə nisbətən daha uzun çəkir.
İnteqrativ təbabət ilə üz iflicinin müalicəsi
Klassik tibbin istifadə etdiyi ağır hormonlar mədə-bağırsaq traktı, qaraciyər və qan şəkəri üzərində ciddi fəsadlar yaradır. Bioloji Təbabət Klinikasında (Bakı, Sumqayıt, Göyçay və Masallı filialları) üz siniri iflici bədənin daxili bərpa resurslarını hədəfləyən zərərsiz və bioloji üsullarla müalicə olunur:
Neyralterapiya: Zədələnmiş sinirin gedişatı boyu və refleksogen zonalara edilən xüsusi inyeksiyalar vegetativ sinir sistemindəki qısaqapanmanı açır. Bu üsul sinir kanalındakı ödəmi sürətlə çəkir və mimik əzələlərə gedən qan dövranını bərpa edir.
Ozonoterapiya: Virusları parçalayan ən güclü təbii vasitədir. Ozon qazı sinir hüceyrələrini aktiv oksigenlə təmin edərək toxumalardakı hipoksiyanı (oksigensizliyi) aradan qaldırır və sinirin özünü bərpa (reqenerasiya) müddətini əhəmiyyətli dərəcədə qısaldır.
Akupunktura və Bioloji Drenaj: İflic olmuş əzələlərin atrofiyaya (əriməyə) uğramasının qarşısını almaq üçün xüsusi nöqtələrə akupunktura tətbiq edilir. Eyni zamanda bioloji (homotoksikoloji) preparatlarla toxumalardakı toksinlər və iltihab qalıqları limfa sistemi vasitəsilə bədəndən uzaqlaşdırılır. Bu kompleks bioloji yanaşma qalıcı asimmetriya və sinkineziya riskini minimuma endirir.
