Triqliseridlər
*Regiondakı filiallarımızda qiymət fərqlidir
Qan analizi verdiyimiz zaman nəticə vərəqəsində ən çox diqqət çəkən və həkimlərin üzərində xüsusi dayandığı göstəricilərdən biri də Triqliseridlərdir (və ya Triqliserid). Əksər insanlar xolesterinin nə olduğunu təxmin etsə də, triqliseridlərin orqanizmdəki rolu və təhlükələri barədə kifayət qədər məlumata sahib deyillər. Halbuki, triqliseridlər bədənimizdə ən çox rast gəlinən yağ (lipid) növüdür və onların qanda normadan artıq çoxalması ürək-damar xəstəliklərinin, hətta ani infarktın ən böyük "səssiz" səbəbkarlarından biri hesab olunur.
Bəs orqanizmin enerji balansı və damar sağlamlığı haqqında dərin məlumatlar verən Triqliserid analizi nə üçün təyin edilir? Bu göstəricinin yüksəlməsi bədəndə hansı proseslərin pozulduğundan xəbər verir və analiz verməzdən əvvəl nələrə diqqət edilməlidir?
Triqliserid bədəndə necə işləyir?
Qidalandığımız zaman bədənimizə müxtəlif qidalar vasitəsilə kalori daxil olur. Əgər biz gün ərzində ehtiyacımız olduğundan (yandıra biləcəyimizdən) daha çox kalori qəbul ediriksə, orqanizm bu artıq kaloriləri dərhal istifadə etmir. Bunun əvəzinə, həmin artıq enerjini gələcəkdə istifadə etmək üçün triqliseridlər adlanan kimyəvi yağ formasına çevirir və piy hüceyrələrində anbarlayır.
Özünüzü yorğun hiss etdiyinizdə və ya yeməklər arasındakı uzun aclıq fasilələrində hormonlar bu triqliseridləri sərbəst buraxır ki, bədən onları yandıraraq enerjiyə çevirsin. Yəni, triqliserid əslində bədənimizin ehtiyat "yanacaq çəni"dir. Problemlər isə o zaman başlayır ki, biz daima ehtiyacımızdan daha çox karbohidrat və yağ qəbul edirik, lakin hərəkətsiz (oturaq) həyat tərzi sürdüyümüz üçün bu yanacağı yandıra bilmirik. Nəticədə triqliseridlər qanda həddindən artıq çoxalır.
Xolesterin və Triqliserid: Fərq nədədir?
Hər ikisi qanda dövr edən lipid (yağ) növü olsa da, onların bədəndəki vəzifələri tamamilə fərqlidir.
Triqliseridlər istifadə olunmamış kaloriləri saxlayır və bədəni enerji ilə təmin edir.
Xolesterin isə enerji üçün istifadə edilmir. O, hüceyrə divarlarının inşası, D vitamininin yaranması və bəzi vacib hormonların (testosteron, estrogen) sintezi üçün istifadə olunan "tikinti materialıdır".
Hər ikisinin normadan yüksək olması ürək-damar sistemi üçün ciddi təhlükə yaradır, lakin triqliserid yüksəkliyi daha çox qidalanma və metabolik problemlərlə bağlıdır.
Triqliserid analizi hansı hallarda təyin edilir?
Bu analiz qanın ümumi "Lipid profili" (yağ mübadiləsi) testinin ən vacib hissəsidir. Həkimlər aşağıdakı hallarda mütləq triqliseridlərin yoxlanılmasını tələb edirlər:
Ürək-damar riskinin dəyərləndirilməsi: 30 yaşdan yuxarı hər kəsin profilaktik olaraq, xüsusilə də ailəsində infarkt və ya insult keçirmiş şəxslər varsa, bu analizi verməsi mütləqdir.
Metabolik sindrom və Piylənmə: Artıq çəkidən, xüsusilə qarın nahiyəsindəki yağlanmadan əziyyət çəkənlərdə yağ mübadiləsinin vəziyyətini yoxlamaq üçün.
Şəkərli diabet nəzarəti: Şəkərli diabet (xüsusilə Tip 2) xəstələrində qan şəkəri ilə bərabər triqliseridlər də kəskin yüksəlməyə meylli olur. Diabetin damarlara vurduğu zərərin səviyyəsini görmək üçün bu analiz şərtdir.
Mədəaltı vəzi problemləri: Qarında səbəbi bilinməyən, kürəyə vuran kəskin ağrılar olduqda mədəaltı vəzinin iltihabını (pankreatiti) istisna etmək üçün triqliserid səviyyəsi yoxlanılır.
Analizə necə hazırlaşmalı?
Triqliseridlərin qandakı səviyyəsi qidalanmadan dərhal sonra çox kəskin şəkildə dəyişir. Bu səbəbdən analiz nəticələrinin tam dəqiq olması üçün hazırlıq mərhələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır:
Analiz mütləq acqarına verilməlidir. Qan verməzdən əvvəl 9-12 saat ərzində heç bir qida qəbul edilməməlidir (yalnız təmiz su içməyə icazə verilir).
Analizdən 24 saat əvvəl alkoqollu içkilərin qəbulu qəti şəkildə dayandırılmalıdır. Alkoqol qaraciyərə təsir edərək qısa müddət ərzində triqliserid səviyyəsini suni şəkildə, dərhal yüksəldir.
Qan verməzdən 1-2 gün əvvəl həddindən artıq yağlı və ağır şirniyyatlı qidalardan uzaq durmaq tövsiyə edilir.
Triqliseridlərin yüksək olması nə deməkdir? (Hipertriqliseridemiya)
Qanda triqliserid səviyyəsinin 150 mg/dL-dən yüksək olması artıq təhlükə siqnalıdır (200 mg/dL və üstü isə yüksək risk sayılır). Bu vəziyyət orqanizmdə metabolizmin ciddi şəkildə pozulduğunu göstərir və əsasən aşağıdakı amillərdən qaynaqlanır:
Yanlış qidalanma: Xüsusilə şəkər, ağ un məhsulları, şirin qazlı içkilər və trans yağların həddindən artıq istehlakı. Çox vaxt insanlar triqliseridi yağlı yeməklərin artırdığını düşünür, lakin ən böyük səbəbkar çoxlu miqdarda qəbul edilən sadə karbohidratlardır (şirniyyatlar).
Hərəkətsizlik və piylənmə: Qəbul edilən kalorilərin yandırılmaması birbaşa qanda triqliseridlərin çoxalması ilə nəticələnir.
Yanaşı xəstəliklər: Nəzarətsiz şəkərli diabet, qalxanvari vəzi tənbəlliyi (hipotireoz) və bəzi böyrək xəstəlikləri.
Yüksəkliyin yaratdığı təhlükələr: Triqliseridlərin uzun müddət yüksək qalması qan damarlarının divarlarını sərtləşdirir və qalınlaşdırır (ateroskleroz). Bu isə qan təzyiqinin artmasına, beyinə qansızmaya (insult) və infarkta yol açır. Əgər göstərici həddindən artıq yüksək olarsa (məsələn, 500 mg/dL-dən çox), bu hal birbaşa mədəaltı vəzinin kəskin iltihabına (pankreatitə) səbəb ola bilər ki, bu da həyati təhlükə daşıyan çox ağır bir vəziyyətdir.
Triqliseridlərin aşağı olması nə deməkdir?
Triqliseridlərin normadan aşağı olması (50 mg/dL-dən az) çox nadir rast gəlinən bir haldır. Adətən böyük bir təhlükə yaratmasa da, bəzi spesifik problemlərin göstəricisi ola bilər. Əsasən kəskin qidalanma pozğunluqlarında, bağırsaqlarda qidanın sorulması problemi olduqda (malabsorbsiya) və ya qalxanvari vəzi həddindən artıq işlədikdə (hipertireoz) müşahidə edilir.
Triqliserid analizi qiyməti
Qanda yağ mübadiləsinin vəziyyətini yoxlamaq, damar tıxanıqlıqlarını başlamadan əvvəl görmək və ani infarkt riskinin qarşısını almaq üçün Triqliserid analizi ən ucuz və ən informativ tibbi testlərdən biridir.
Ən müasir avtomatlaşdırılmış laborator cihazlarla təchiz olunmuş Bioloji Təbabət Klinikasında Triqliserid analizi qiyməti 18 AZN təşkil edir.
Əgər sizdə izaholunmaz yorğunluq, artıq çəki problemi varsa və ya qidalanma rejiminizdə şəkərli məhsullar üstünlük təşkil edirsə, ildə ən azı bir dəfə lipid profilinizi (o cümlədən triqliseridləri) yoxlatmağınız tövsiyə olunur. Unutmayın ki, qanda damarları tıxayan bu problemlər fiziki ağrı vermədiyi üçün yalnız profilaktik analizlər vasitəsilə aşkar edilə bilər. Vaxtında verilmiş sadə bir analiz, böyük ürək-damar fəsadlarının qarşısını almaq üçün ən doğru addımdır.