Sinir ağrıları hər insan üçün narahatlıq yaradan bir haldır. Bu yazımızda sinir agrilari nedir, əlamətləri nələrdir, müalicəsi necə olur kimi bir çox sualın cavabını tapa biləcəksiniz. İnsan orqanizmi mükəmməl işləyən, mürəkkəb bir elektrik şəbəkəsinə bənzəyir. Bu şəbəkənin əsas naqilləri isə beynimizdən çıxaraq bədənimizin ən uc nöqtələrinə qədər uzanan sinirlərdir. Bizim toxunmağı, istini, soyuğu və hətta ağrını hiss etməyimiz məhz bu sinirlər vasitəsilə beyinə ötürülən siqnallar sayəsində mümkündür. Lakin bəzən bu "naqillərdə" qısaqapanma və ya zədələnmə baş verir. Nəticədə, ortada heç bir fiziki zədə və ya yara olmasa belə, beyinə dayanmadan "ağrı" siqnalları göndərilir. Tibbdə neyropatik ağrı (və ya nevralgiya) adlandırılan bu sinir ağrıları, insanın yaşaya biləcəyi ən dözülməz, yorucu və həyat keyfiyyətini kəskin şəkildə aşağı salan xroniki problemlərdən biridir.
Sinir ağrısı (Neyropatik ağrı) nədir?
Klassik ağrılar (məsələn, əlimizi kəsdikdə və ya ayağımızı vurduqda yaranan ağrılar) toxumaların zədələnməsinə qarşı orqanizmin verdiyi təbii, qoruyucu bir reaksiyadır və yara sağaldıqda ağrı da keçir. Lakin sinir ağrısı (neyropatik ağrı) tamamilə fərqli bir mexanizmlə işləyir.
Burada problem toxumada deyil, birbaşa sinir telinin özündədir. Sinir hüceyrəsi müxtəlif səbəblərdən zədələnir, iltihablanır və ya sıxılır. Bu zədələnmə nəticəsində sinir sistemi normal iş prinsipini itirir və heç bir xarici qıcıqlandırıcı (kəsik, yara, yanıq) olmadan belə, beynin ağrı mərkəzinə dayanmadan yalançı siqnallar göndərir. Ən pis tərəfi isə odur ki, bu növ ağrılar apteklərdən alınan adi ağrıkəsicilərə (analgetiklərə) demək olar ki, heç bir reaksiya vermir.
Sinir ağrıları niyə yaranır? Səbəbləri nələrdir?
Sinirlərin zədələnməsinə və xroniki ağrılara səbəb olan onlarla fərqli xəstəlik və vəziyyət mövcuddur. Ən geniş yayılmış səbəblər bunlardır:
Şəkərli Diabet (Diabetik Nevropatiya): Qanda şəkərin uzun müddət yüksək olması zamanla xırda qan damarlarını zədələyir. Qanla yaxşı qidalana bilməyən sinir hüceyrələri (xüsusilə ayaqlarda və əllərdə) tədricən ölür və şiddətli yanma, keyimə hissi yaradır.
Mexaniki sıxılmalar və travmalar: Onurğada yaranan fəqərəarası yırtıqlar (qrija), osteoxondroz və ya sümük sürüşmələri onurğa beynindən çıxan sinir köklərini mexaniki olaraq sıxır. Bunun ən aydın nümunəsi beldən ayağa vuran işias (oturaq sinir) ağrısıdır.
Virus infeksiyaları: Xüsusilə Herpes Zoster virusunun yaratdığı "kəmərləyici dəmrov" xəstəliyi sağaldıqdan sonra belə, virusun sinir köklərində buraxdığı zədə illərlə davam edən şiddətli ağrılara (Postherpetik nevralgiya) səbəb ola bilər.
Vitamin və Mineral çatışmazlığı: Sinir qişasının (mielin təbəqəsinin) formalaşması və qorunması üçün B qrupu vitaminləri (B1, B6, B12) həyati əhəmiyyət daşıyır. Onların kəskin əskikliyi sinirləri müdafiəsiz qoyur.
Autoimmun xəstəliklər və toksinlər: Dağınıq skleroz (MS), Lupus kimi xəstəliklərdə immunitet öz sinir hüceyrələrinə hücum edir. Həmçinin, uzunmüddətli alkoqol istifadəsi və bəzi kimyaterapiya dərmanları da sinirlər üçün toksik təsir göstərir.
Sinir ağrısının əlamətləri necə olur?
Sinir ağrısını digər əzələ və ya oynaq ağrılarından fərqləndirən çox spesifik xarakterik əlamətləri var. Xəstələr bu ağrını adətən aşağıdakı sözlərlə ifadə edirlər:
Yanma və göynəmə: Ayaq altlarında, əllərdə və ya bədənin hər hansı bir hissəsində sanki odun, qaynar suyun içindəymiş kimi şiddətli yanma hissi.
Elektrik vurması: Anidən şimşək kimi çaxan, bıçaq kimi batan və ya elektrik cərəyanı vurmuş kimi saniyəlik kəskin sancılar.
Keyimə və qarışqa gəzməsi: Əllərdə və ayaqlarda hissiyyatın itməsi, iynə batma hissi və ya dərinin üzərində həşərat gəzirmiş kimi narahatedici duyğular.
Allodiniya (Həddindən artıq həssaslıq): Sinir o qədər qıcıqlanır ki, normalda ağrı verməyən sadə bir toxunuş belə (məsələn, yorğanın və ya geyimin dəriyə toxunması, yüngül bir külək əsməsi) dözülməz ağrı yaradır.
Ən çox rast gəlinən sinir ağrısı növləri
Trigeminal Nevralgiya (Üz siniri ağrısı): Dünyadakı ən şiddətli ağrılardan biri hesab olunur. Üzün bir tərəfində, diş fırçalayarkən, çeynəyərkən və ya danışarkən qəfildən elektrik vurması kimi ortaya çıxır.
İşias (Oturaq siniri ağrısı): Belin aşağısından başlayıb omba, bud və ayaq boyunca topuğa qədər uzanan kəskin, dartıcı ağrıdır. Adətən fəqərəarası yırtıq (qrija) səbəbindən yaranır.
Karpal Tunel Sindromu: Bilək nahiyəsində median sinirin sıxılması nəticəsində ilk üç barmaqda yaranan keyimə, ağrı və gücsüzlükdür. Xüsusilə kompüter arxasında çox işləyənlərdə rast gəlinir.
Sinir ağrısının klassik müalicəsi
Dediyimiz kimi, standart ağrıkəsicilər (ibuprofen, parasetamol) sinir ağrılarında demək olar ki, işə yaramır. Klassik tibbdə bu ağrıları idarə etmək üçün beynin ağrı siqnallarını qəbul etməsini yavaşladan xüsusi dərman qruplarından istifadə olunur. Bunlara antikonvulsantlar (qıcolma əleyhinə dərmanlar, məsələn qabapentin, preqabalin) və antidepresantlar (duloksetin, amitriptilin) daxildir. Bu dərmanlar xəstəni qismən rahatlatsa da, çox vaxt yuxululuq, başgicəllənmə və çəki artımı kimi yan təsirlər verir və problemin kökünü deyil, sadəcə simptomu basdırır.
Sinir ağrılarının müalicəsində İnteqrativ Təbabətin rolu
Bu gün inkişaf etmiş səhiyyədə neyropatik ağrıların müalicəsi üçün İnteqrativ Təbabət (Bioloji Təbabət) metodları çox böyük uğurla tətbiq edilir. Burada məqsəd sadəcə beyni uyuşdurmaq deyil, zədələnmiş sinir telinin qidalanmasını, oksigen təchizatını və bərpasını təmin etməkdir:
Nöralterapiya (Neyralterapiya): Sinir ağrılarının müalicəsində ən təsirli vasitələrdən biridir. Çox aşağı dozalı lokal anestezik maddələr (prokain) xüsusi nöqtələrə və sinir düyünlərinə inyeksiya edilir. Bu, zədələnmiş sinir hüceyrələrindəki elektrik potensialını (qısaqapanmanı) "sıfırlayır" və vegetativ sinir sistemini yenidən sağlam işləməyə məcbur edir.
Ozonoterapiya: Qanın ozonlaşdırılması hüceyrə səviyyəsində çox güclü iltihab əleyhinə təsir göstərir. Ozon, zədələnmiş sinir ətrafındakı ödəmi (şişkinliyi) götürür, qan dövranını sürətləndirərək sinirin bərpası (regenerasiyası) üçün lazım olan oksigeni birbaşa toxumaya çatdırır.
Ortomolekulyar Terapiya: Sinirin xarici qişasını (mielini) yenidən qurmaq üçün xəstəyə yüksək dozalı, venadaxili B qrupu vitaminləri və diabetik nevropatiyada ən təsirli təbii antioksidant olan Alfa-Lipoik Turşu (ALA) tətbiq edilir. Bu maddələr sərbəst radikalların sinirlərə verdiyi zərəri dayandırır.
Akupunktura: Bədəndəki xüsusi enerji və sinir nöqtələrinə nazik iynələrlə edilən müdaxilə, beynin təbii ağrıkəsiciləri olan endorfinlərin ifrazını artırır, qan dövranını yaxşılaşdırır və ağrı siqnallarının ötürülməsini bloklayır.
Sinir ağrıları insanı həm fiziki, həm də psixoloji olaraq tükədən bir vəziyyətdir. Lakin bu, ömür boyu dözülməli bir qədər deyil. Orqanizmə bütöv yanaşan, səbəbi axtaran və sinirin özünü bərpa etməsi üçün uyğun şərait yaradan inteqrativ müalicələr sayəsində bu ağrılardan qurtulmaq və sağlam həyat keyfiyyətinə qayıtmaq tamamilə mümkündür.
