Diş əti iltihabı (tibbi dildə gingivit) ağız boşluğu xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən, lakin əksər hallarda gözardı edilən ciddi bir problemdir. İnsanlar çox vaxt dişlərinin bəyazlığına və bütövlüyünə diqqət etsələr də, o dişləri ayaqda saxlayan təməli – diş ətini unudurlar. Unutmaq olmaz ki, sağlam dişlər yalnız sağlam və möhkəm diş əti üzərində dayana bilər. Vaxtında müdaxilə edilməyən diş əti iltihabı daha da dərinləşərək sümük əriməsinə (parodontitə) və sağlam dişlərin tamamilə itirilməsinə səbəb ola bilər.
Diş əti iltihabının (Gingivit) əsas əlamətləri nələrdir?
Diş əti xəstəlikləri çox vaxt "səssiz" başlayır və ilkin mərhələlərdə ciddi diş ağrısı vermir. Buna görə də aşağıdakı xəbərdarlıq siqnallarına diqqət yetirmək mütləqdir:
Qanama: Xüsusilə dişləri fırçalayarkən, diş sapından istifadə edərkən və ya sərt bir qida (məsələn, alma) yeyərkən diş ətində qanamaların olması ən klassik əlamətdir.
Rəng dəyişikliyi və şişkinlik: Sağlam diş əti açıq çəhrayı və möhkəm olur. İltihab zamanı isə rəng tünd qırmızıya çalır, toxuma şişkin, parlaq və yumşaq olur.
Xroniki ağız qoxusu (Halitoz): İltihaba səbəb olan bakteriyaların ifraz etdiyi kükürdlü qazlar fırçalamaya baxmayaraq keçməyən kəskin ağız qoxusu yaradır.
Diş ətinin çəkilməsi: Dişlərin kök hissəsinin açığa çıxması və dişlərin normaldan daha uzun görünməsi.
Həssaslıq: İsti, soyuq və ya şirin qidalara qarşı yaranan ani sızıltılar.
Diş əti iltihabı niyə yaranır?
Diş ətindəki problemin həllinə keçməzdən əvvəl, "bu yanğını nəyin başlatdığını" anlamaq lazımdır. Əsas səbəblər bunlardır:
Diş ərpi (Plak) və Bakteriyalar: Qida qalıqları və tüpürcək birləşərək dişlərin dibində yapışqan bir təbəqə (plak) yaradır. Əgər bu təbəqə düzgün fırçalama ilə təmizlənməzsə, qısa müddətdə sərtləşərək diş daşına (tartara) çevrilir. Diş daşı isə bakteriyalar üçün mükəmməl bir yuvadır və diş ətini dayanmadan qıcıqlandırır.
Vitamin və Mineral Çatışmazlığı: Xüsusilə hüceyrə toxumasını bir arada tutan kollagen sintezi üçün mütləq olan Vitamin C, eləcə də hüceyrə enerjisini təmin edən Koenzim Q10 çatışmazlığı diş ətini zəiflədir.
Hormonal dəyişikliklər: Hamiləlik, yeniyetməlik və ya menopauza dövründə diş ətləri bakteriyalara qarşı daha həssas olur.
Siqaret və Tütün istifadəsi: Siqaret diş ətindəki qan dövranını kəskin şəkildə pozur, oksigenləşmənin qarşısını alaraq toxumanın özünü bərpa etməsinə mane olur.
Diş əti iltihabının evdə müalicəsi üçün ən təsirli təbii üsullar
Əgər iltihab hələ ilkin mərhələdədirsə (yalnız qızartı və yüngül qanama varsa), ev şəraitində tətbiq edəcəyiniz bəzi təbii və bitki mənşəli üsullarla bu prosesi tamamilə dayandıra bilərsiniz.
Duzlu Su Qarqarası (Təbii Antiseptik)
Dəniz duzu və ya təmiz qaya duzu qarqarası, diş əti iltihabına qarşı ən qədim, lakin ən sübut olunmuş üsullardan biridir. Duzlu su ağız boşluğunda osmotik təzyiq yaradaraq şişkin (ödemli) diş ətindəki artıq mayeni çəkir və iltihablı bölgədəki bakteriyaların yaşama mühitini məhv edir.
İstifadə qaydası: 1 stəkan ilıq suya yarım çay qaşığı təmiz duz əlavə edib qarışdırın. Gündə 2-3 dəfə, hər dəfə 30 saniyə olmaqla ağzınızı möhkəm yaxalayın və tüpürün.
Hindistan Cəvizi Yağı ilə Çalxalama (Oil Pulling)
Ayurveda tibbindən gələn bu qədim üsul diş ərpinin parçalanmasında və toksinlərin ağızdan uzaqlaşdırılmasında çox güclüdür. Hindistan cəvizi yağının tərkibindəki laurik turşu güclü təbii antimikrobiyal və iltihab əleyhinə təsirə malikdir.
İstifadə qaydası: Səhərlər acqarına 1 xörək qaşığı soyuq sıxım (orqanik) Hindistan cəvizi yağını ağzınıza alın. Yağı dişlərinizin arasından keçirərək 10-15 dəqiqə ərzində ağzınızda çalxalayın (qətiyyən udmayın). Sonra yağı zibil qutusuna tüpürün (lavaboya tüpürməyin, borunu tıxaya bilər) və ağzınızı ilıq su ilə yaxalayıb dişlərinizi fırçalayın.
Sarıkök (Zərdəçal) Pastası
Sarıkökün əsas aktiv maddəsi olan kurkumin dünyada bilinən ən güclü təbii iltihab əleyhinə (anti-inflamatuar) və antioksidant maddələrdən biridir. O, diş ətindəki qızarıqlığı və qanamaları sürətlə azaldır.
İstifadə qaydası: 1 çay qaşığı sarıkök tozunu az miqdarda su və ya Hindistan cəvizi yağı ilə qarışdıraraq qatı bir pasta halına gətirin. Bu pastanı barmağınızla və ya yumşaq fırça ilə iltihablı diş ətlərinə masaj edərək çəkin. 5 dəqiqə saxladıqdan sonra ağzınızı yaxşıca yaxalayın.
Adaçayı və Çobanyastığı Dəmləməsi
Adaçayı (Sage) təbii antibakterial və büzücü xüsusiyyətlərə malikdir, çobanyastığı isə toxumaları sakitləşdirir.
İstifadə qaydası: 1 xörək qaşığı quru adaçayı və çobanyastığını 1 stəkan qaynar suda 15 dəqiqə dəmləyin. Süzdükdən sonra tam soyumasını gözləyin və bu məhlulla gündə bir neçə dəfə qarqara edin.
Aloe Vera Geli
Hüceyrə yeniləyici xüsusiyyəti ilə tanınan Aloe vera, yara və iltihabların sağalmasını sürətləndirir.
İstifadə qaydası: Təmiz, qatqısız (100%) Aloe vera gelini birbaşa diş ətlərinizə çəkib zərif şəkildə masaj edə bilərsiniz. Bunu fırçalamadan sonra etmək daha faydalıdır.
Diqqət edilməli olan vacib gigiyena qaydaları
Təbii vasitələr nə qədər güclü olsa da, mexaniki təmizlik olmadan iltihabı tam yox etmək mümkün deyil:
Yumşaq fırça istifadəsi: İltihablı diş əti çox həssasdır. Sərt fırçalar toxumanı daha da zədələyəcək. Mütləq "Soft" (yumşaq) və ya "Ultra-Soft" fırçalara keçid edin və dişlərinizi sərt şəkildə üfüqi deyil, diş ətindən dişə doğru yumşaq süpürmə hərəkətləri ilə fırçalayın.
Diş sapı (Floss) mütləqdir: Fırça dişlərin arasındakı (bitişmə nöqtəsindəki) ərpi təmizləyə bilmir. Hər axşam yatmazdan əvvəl diş sapından istifadə etmək qanamanı dayandırmağın ən əsas yollarından biridir.
Dil təmizliyi: Ağız qoxusuna və iltihaba səbəb olan bakteriyaların böyük bir qismi dilin arxa hissəsində toplanır. Dil təmizləyici aparatlarla (və ya fırça ilə) hər gün dili təmizləmək mütləqdir.
İnteqrativ Təbabət Yanaşması: Xəstəliyin kökünə enmək
Bioloji Təbabət Klinikası olaraq bəyan edirik ki, biz diş əti xəstəliklərinin müalicəsində şüursuz şəkildə ağır antibiotiklərin istifadəsinə və ağız boşluğundakı mikrobiomu tamamilə məhv edən kimyəvi qarqara (məsələn, xlorheksidin tərkibli) sularının uzunmüddətli tətbiqinə qəti şəkildə qarşıyıq.
Bilmək lazımdır ki, ağız boşluğu sadəcə qida qəbul etdiyimiz bir orqan deyil, bütün həzm sisteminin və immunitetin başlanğıc nöqtəsidir. Ağzımızda milyonlarla faydalı bakteriya (ağız mikrobiomu) yaşayır. Diş ətində iltihab yarandığı zaman aptekdən spirtli və ağır kimyəvi qarqara alıb istifadə etmək, zərərli bakteriyalarla yanaşı ağızdakı faydalı bakteriyaları da kütləvi şəkildə öldürmək deməkdir. Bu isə təbii müdafiə baryerini çökdürür və iltihabın qısa müddət sonra daha aqressiv şəkildə qayıtmasına (xronikiləşməsinə) səbəb olur.
Bundan əlavə, davamlı olaraq təkrarlanan, qanayan və sağalmayan diş əti iltihabları sadəcə lokal gigiyena problemi deyil. Bu, əslində bağırsaq florasının (mikrobiomunun) pozulmasının, xroniki C vitamini və Koenzim Q10 əskikliyinin, ya da köhnə amulqam (gümüş/civə) plombundan qaynaqlanan ağır metal toksikliyinin bədəndə verdiyi böyük bir xəbərdarlıq siqnalıdır.
İnteqrativ Təbabətin əsas məqsədi xəstəliyin əlamətini kimyəvi qarqara ilə müvəqqəti basdırmaq deyil, xəstəliyin kökünə enməkdir. Bizim yanaşmamızda bağırsaq və ağız mikrobiomu bərpa edilir, hüceyrələrin ehtiyac duyduğu ortomolekulyar (vitamin/mineral) dəstək təmin olunur və zədələnmiş toxumanın öz-özünü təbii yolla və qalıcı olaraq sağaltmasına (reqenerasiyasına) şərait yaradılır. Unutmayın, sağlamlıq xaricdən basdırılan kimyəvi dərmanlarla deyil, daxildən gələn təbii bərpa ilə mümkündür.
