Ana olmaq hissi qadın həyatındakı ən xüsusi, mürəkkəb və həyəcanverici fizioloji proseslərdən biridir. Bədəndə yeni bir həyatın formalaşmağa başlaması ilk günlərdən etibarən orqanizmin bütün sistemlərini yenidən proqramlayır. Yaranan nəhəng hormonal dəyişikliklər həm fiziki, həm də psixoloji olaraq müxtəlif siqnallarla özünü büruzə verir. Bədənin göndərdiyi bu hamiləlik əlamətləri siqnallarını elmi əsaslarla və doğru oxumaq həm psixoloji hazırlıq, həm də erkən tibbi nəzarət üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Hamiləliyin əlamətləri nələrdir?
Hamiləlik zamanı qadın orqanizmində özünü göstərən əsas hamiləlik əlamətləri aşağıdakılardır:
Yerləşmə (implantasiya) qanaması
Döşlərdə şişkinlik, ağrı və həssaslıq
Ürəkbulanma və qusma
Xroniki yorğunluq və davamlı yuxululuq
Tez-tez sidiyə getmə ehtiyacı
Qoxulara qarşı kəskin həssaslığın yaranması
Qarın altı və bel nahiyəsində yüngül sancılar
Vaginal axıntının (leykoreyanın) miqdarca artması
Qəfil əhval dəyişiklikləri və emosionallıq
Bazal bədən istiliyinin davamlı yüksək qalması
İştahada qəfil dəyişikliklər (müəyyən qidalara aşərmə və ya ikrah)
Başgicəllənmə və qan təzyiqinin aşağı düşməsi
Həzm sisteminin yavaşlaması (qəbizlik və güclü köp)
Ağızda qəribə metal dadının hiss edilməsi
Hamiləliyin əlamətləri nə zaman başlayar?
Hamiləliyin ilk əlamətlərinin ortaya çıxma vaxtı hər orqanizmin genetik quruluşundan və hormonlara verdiyi reaksiyadan asılı olaraq individualdır. Lakin bioloji olaraq ən erkən simptomlar mayalanmış yumurtahüceyrənin uşaqlıq divarına yapışdığı andan (mayalanmadan təxminən 10 və ya 14 gün sonra) yaranmağa başlayır. Bu dövrdə qana sürətlə xoriqonik qonadotropin (hCG) hormonu qarışır.
Ürəkbulanma, qusma və həddindən artıq yorğunluq kimi daha qabarıq və narahatedici şikayətlər isə adətən sonuncu aybaşının ilk günündən hesablandıqda 4 və 6-cı həftələr arasında pik həddə çatır. Bəzi qadınlar bütün bu əlamətləri çox şiddətli yaşadıqları halda, bəziləri ilk 3 ay ərzində gecikmədən başqa heç bir fərqlilik hiss etməyə bilər.
Hamiləliyin ilk əlamətləri hansılardır?
Hamiləliyin ilk həftələrində bədəndə baş verən hormonal tufan sadəcə reproduktiv sistemi deyil, eyni zamanda həzm, qan-damar və sinir sistemlərini də əhatə edən dərin fiziki dəyişikliklər yaradır.
Menstruasiyanın gecikməsi halları
Müntəzəm aybaşı dövrü olan qadın üçün menstruasiyanın gecikməsi hamiləliyin ilk əlamətidir. Mayalanma baş verdikdə bədən uşaqlığın daxili qişasının (endometriumun) tökülməsinin qarşısını alan hormonlar ifraz edir ki, döl inkişaf edə bilsin. Lakin hər gecikmə mütləq hamiləlik demək deyil. Ağır stres, iqlim dəyişikliyi, polikistik yumurtalıq sindromu, tiroid xəstəlikləri və ya ani çəki itkisi də hormon balansını pozaraq gecikmələrə səbəb ola bilər.
Yerləşmə qanaması
Mayalanmış yumurtanın (ziqotun) uşaqlıq divarındakı zəngin qan damarı şəbəkəsinə oyularaq yapışması zamanı yaranan yüngül qanamadır. İmplantasiya qanaması adlandırılan bu hal adətən mayalanmadan 10 və 14 gün sonra baş verir. Aybaşı qanamasından fərqli olaraq rəngi daha açıq çəhrayı və ya pas kimi qəhvəyi olur. Miqdarı isə sadəcə bir neçə damcı şəklində olub maksimum 1-2 gün davam edir.
Ürəkbulanma və qusma
Tibbdə "hyperemesis gravidarum" adlanan və xalq arasında səhər xəstəliyi kimi tanınan bu vəziyyət qanda hCG və estrogen hormonlarının kəskin artması nəticəsində mədənin boşalma sürətinin yavaşlamasından qaynaqlanır. Adı səhər xəstəliyi olsa da, günün istənilən saatında qoxuların da təsiri ilə tetiklənə bilər. Adətən hamiləliyin 6-cı həftəsindən etibarən başlayır və ilk trimestrin sonlarında (12-16 həftəlikdə) yüngülləşir.
Döşlərdə hiss olunan həssaslıq
Hormonal dalğalanmalara ən sürətli reaksiya verən orqanlardan biri döşlərdir. Qan dövranının artması səbəbindən döşlərdə şişkinlik, toxunduqda ağrı, damarların daha qabarıq, mavi rəngdə görünməsi müşahidə edilir. Həmçinin gilənin ətrafındakı rəngli hissə (areola) melanotropin hormonunun təsiri ilə genişlənir və daha tünd rəng alır. Bütün bunlar bədənin gələcək ana südü istehsalı (laktasiya) üçün hazırlıq prosesidir.
Hamiləlikdə yorğun hiss etmək
Progesteron hormonunun kəskin şəkildə yüksəlməsi mərkəzi sinir sisteminə sakitləşdirici (sedativ) təsir edir. Eyni zamanda dölün inkişafı üçün qan həcminin artması və ürəyin daha çox qan pompalaması bədənin enerjisini tükədir. Nəticədə qadın gün ərzində özünü həddindən artıq halsız, yuxulu və enerjisiz hiss edir.
Vaginal axıntıda artış
Hamiləlik zamanı estrogen hormonunun artması uşaqlıq boynuna və vaginal bölgəyə qan axınını sürətləndirir. Bu artım dölü infeksiyalardan qorumaq və doğum kanalını təmiz tutmaq məqsədilə ağ, südsü, qoxusuz bir vaginal axıntının (leykoreya) çoxalmasına səbəb olur. Axıntı qaşıntılı və pis qoxulu olarsa bu artıq infeksiyanın göstəricisidir.
Qarın və beldə sancılar
Uşaqlığın ilk həftələrdən etibarən böyüməyə başlaması və onu dəstəkləyən bağların (yuvarlaq bağların) dartılması nəticəsində qarın altı, qasıq və bel nahiyəsində yüngül sızıldama tipli ağrılar yaranır. Bu sancılar menstruasiya öncəsi ağrılara çox bənzəyir və uşaqlığın yeni ölçüsünə uyğunlaşma prosesidir.
Əhval dəyişikliyi
Bədəndəki estrogen və progesteron səviyyələrindəki ani dalğalanmalar birbaşa beynin duyğuları tənzimləyən neyrotransmitterlərinə (serotonin və dofamin) təsir edir. Səbəbsiz yerə ağlamaq, qəfil əsəbiləşmək, həddindən artıq duyğusallıq, qorxu hissi və qısa müddət sonra yenidən şən əhvala dönmək erkən hamiləlikdə tamamilə normal fizioloji reaksiyadır.
Bədən istiliyində artım
Qadınlarda bazal bədən istiliyi ovulyasiya (yumurtlama) dövründə progesteronun təsiri ilə təxminən yarım dərəcə yüksəlir. Hamiləlik baş verdikdə isə progesteron istehsalı dayanmadığı üçün bu istilik menstruasiya öncəsi düşməli olduğu halda normala dönmür və davamlı olaraq yüksək qalır.
Hamiləlik testi nə zaman edilməlidir?
Ev şəraitində edilən sidik testləri dölün cifti tərəfindən ifraz olunan hCG hormonunu ölçür. Bu hormon əvvəlcə qana, daha sonra isə sidiyə keçir. Ən dəqiq və yanıltmayan nəticəni almaq üçün menstruasiya tarixinin ən azı 3 və ya 5 gün gecikməsini gözləmək lazımdır. Hamiləlik testləri səhər ilk sidiklə edilməsi sidikdəki hormon konsentrasiyası ən yüksək səviyyədə olduğu üçün nəticənin dəqiqliyini kəskin artırır.
Hamiləlik hesablanması necə edilir?
Tibbi olaraq hamiləlik müddəti və dölün inkişaf təqvimi mayalanma günündən deyil, qadının son menstruasiya tarixinin (SAT) ilk günündən etibarən hesablanır. Çünki qadınların böyük əksəriyyətində yumurtlamanın və mayalanmanın dəqiq həyata keçdiyi günü təyin etmək qeyri mümkündür. Normal hamiləlik müddəti orta hesabla 280 gün, yəni tam 40 həftə davam edir. Həkimlər qeysəriyyə kəsiyi və ya normal doğuş tarixini məhz bu təqvim üzərindən planlaşdırırlar.
Körpənin ana bətnindəki hərəkəti nə zaman hiss edilməyə başlayar?
Körpənin ana bətnindəki ilk hərəkətlərini (canlanmasını) hiss etmək psixoloji olaraq analığın tam dərk edildiyi andır. İlk hamiləliyini yaşayan qadınlar bu hərəkətləri adətən 18 və 22-ci həftələr arasında hiss etməyə başlayırlar. Daha əvvəl hamiləlik keçirmiş qadınlar isə uşaqlıq əzələləri daha əvvəldən gərilmiş və həssas olduğu üçün bu hərəkətləri 16-cı həftədən etibarən belə seçə bilirlər. İlk hərəkətlər qarında yüngül qabarcıq partlaması, bağırsaq hərəkəti və ya kəpənək qanadının çırpıntısı kimi hiss edilir.
Çox Soruşulan Suallar
1 həftəlik hamiləlik əlamətləri nələrdir?
Tibb dünyasında hamiləliyin 1-ci həftəsi əslində qadının sonuncu aybaşısını yaşadığı həftə kimi qəbul edilir. Yəni bu dövrdə hələ cinsi əlaqə və mayalanma baş verməyib. Əgər real mayalanmadan sonrakı ilk həftə nəzərdə tutulursa, bu zaman bədən çox səssiz işləyir. Yalnız yüngül yorğunluq, döşlərdə xəfif həssaslıq və bəzən implantasiya qanaması (ləkələnmə) müşahidə edilə bilər.
Mayalanmadan neçə gün sonra hamiləlik bilinir?
Sperma və yumurtahüceyrə uşaqlıq borularında birləşdikdən sonra oradan uşaqlıq boşluğuna gəlib divara yerləşməsi təxminən 6 ilə 10 gün çəkir. Məhz bu yerləşmədən sonra qana hCG hormonu ifraz olunmağa başlayır. Mayalanmadan təxminən 10 və 14 gün sonra (aybaşı gecikməsindən belə əvvəl) xüsusi laboratoriya qan testi (Beta hCG) ilə hamiləliyi mütləq dəqiqliklə bilmək mümkündür.
Aybaşından əvvəl hamiləlik əlamətləri nələrdir?
Gözlənilən aybaşı günündən əvvəl yaranan ən qabarıq əlamətlərə izah edilə bilməyən xroniki yorğunluq, döşlərdə dolğunluq və ağrı, qoxulara qarşı kəskin həssaslıq, böyrəklərin daha çox işləməsi səbəbindən tez-tez sidiyə getmə istəyi və qarın altı nahiyəsində uşaqlığın böyüməsi ilə əlaqədar yüngül sızıldamalar daxildir.
Aybaşından neçə gün sonra hamiləlik bilinir?
Ev şəraitində edilən aptek sidik testləri vasitəsilə ən etibarlı nəticəni almaq üçün gözlənilən aybaşı günündən ən azı 3 və ya 5 gün keçməsini gözləmək məsləhətdir. Testi daha tez etmək yanlış neqativ (hamiləlik olduğu halda testin mənfi çıxması) nəticə verə bilər. Gecikmədən dərhal sonra edilən qan analizi isə hormon miqdarını dəqiq ölçdüyü üçün 100 faiz dəqiq nəticə verir.
Hamilə olduğunu necə bilmək olar?
Hamiləliyi təsdiqləməyin elmi və tibbi olaraq 3 əsas mərhələsi var. İlk olaraq menstruasiya gecikməsi olduqda evdə aptekdən alınan sidik testi edilir. Test müsbət çıxarsa və ya şübhəli yüngül xətt görünərsə, klinikada qan analizi (Beta hCG) verilərək hormonun qandakı rəqəmsal səviyyəsi ölçülür. Yekun və ən qəti təsdiq isə qan dəyərləri müəyyən səviyyəyə çatdıqdan sonra həkim tərəfindən ultrasəs müayinəsində (USM) döl kisəsinin (və daha sonra ürək döyüntüsünün) görülməsi ilə edilir.
