Dərimizin və gözlərimizin ağ hissəsinin qəfildən sarı rəngə boyanması istənilən insanı qorxuya salan ən aşkar həyəcan siqnallarından biridir. Xalq arasında sadəcə "sarılıq" kimi tanınan bu vəziyyət əslində müstəqil bir xəstəlik deyil. O, bədənimizin ən böyük kimyəvi laboratoriyası olan qaraciyərdə, öd yollarında və ya qan sistemində baş verən çox ciddi bir qəzanın, tıxanıqlığın xarici görünüşüdür. Bir çox hallarda xəstələr sarılığın sadəcə yoluxucu bir virusdan ibarət olduğunu düşünürlər, lakin bu problemin arxasında onlarla fərqli və həyati təhlükə daşıyan səbəblər gizlənə bilər.
Bəs sarılıq orqanizmdə necə yaranır? Qanımıza və dərimizə o sarı rəngi verən maddə əslində nədir? Ən əsası, qaraciyər kimi həssas bir orqan zədələndikdə onu ağır kimyəvi dərmanlarla yükləmək əvəzinə, İnteqrativ Təbabətin bioloji üsulları ilə necə xilas etmək olar? Gəlin sağlamlığımızın bu vacib bələdçisi ilə yaxından tanış olaq.
Sarılıq necə yaranır?
Sarılığın yaranma mexanizmini anlamaq üçün ilk növbədə "bilirubin" adlanan maddəni tanımaq lazımdır. Qanımızdakı qırmızı qan hüceyrələri (eritrositlər) təxminən 120 gün yaşayır və ömürlərini başa vurduqda parçalanırlar. Bu parçalanma nəticəsində bilirubin adlanan sarı rəngli zəhərli bir tullantı maddəsi yaranır. Sağlam bir orqanizmdə qaraciyər qandakı bu bilirubini sürətlə tutur, onu zərərsizləşdirərək öd mayesinə qatır və bağırsaqlar vasitəsilə bədəndən xaric edir (nəcisin spesifik rəngini verən də məhz budur).
Lakin əgər qırmızı qan hüceyrələri həddindən artıq sürətlə parçalanarsa, qaraciyər xəstələnib öz süzmə funksiyasını itirərsə və ya öd yolları tıxanarsa, bilirubin bədəndən xaric oluna bilmir. Nəticədə bu sarı rəngli zəhərli maddə yenidən qana qayıdır, bütün bədənə yayılır, dəriyə və gözün ağlıq qişasına çökərək insanı sarı rəngə boyayır.
Sarılığın yaranma səbəbləri nələrdir?
Tibb elmində sarılıq yaranma səbəbinə və mexanizminə görə üç əsas böyük qrupa bölünür:
Qaraciyər önü sarılıq (Hemolitik): Bu halda qaraciyər tam sağlamdır, lakin qandakı eritrositlər hər hansı bir autoimmun xəstəlik, zəhərlənmə və ya irsi qan xəstəliyi səbəbindən kütləvi şəkildə və çox sürətlə parçalanır. Qaraciyər bu qədər çox miqdarda yaranan bilirubini emal etməyə macal tapmır və o, qanda toplanır.
Qaraciyər mənşəli sarılıq (Hepatik): Ən çox rast gəlinən növdür. Burada problem birbaşa qaraciyər hüceyrələrinin (hepatositlərin) məhv olmasıdır. Hepatit virusları (A, B, C), ağır spirtli içki asılılığı, qaraciyər sirrozu və ya güclü kimyəvi dərmanların (antibiotiklər, ağrıkəsicilər) yaratdığı toksik zəhərlənmələr qaraciyəri sıradan çıxarır və onun bilirubini süzməsinə mane olur.
Qaraciyər arxası sarılıq (Mexaniki və ya Obstruktiv): Bu növ sarılıqda qaraciyər bilirubini süzür və öd mayesinə qatır, lakin öd yollarında yaranan tıxanıqlıq (öd daşları, öd yollarının daralması və ya mədəaltı vəzi xərçəngi) mayenin bağırsağa keçməsinə imkan vermir. Öd mayesi geriyə, qana qayıdaraq kəskin mexaniki sarılıq yaradır.
Bədənimiz bizə hansı əlamətlərlə xəbərdarlıq edir?
Sarılıq zamanı orqanizmdə bilirubinin kəskin artması təkcə dəri rənginin dəyişməsi ilə məhdudlaşmır. Xəstəliyin şiddətindən və səbəbindən asılı olaraq orqanizm çox kəskin əlamətlər göstərir:
Dərinin və skleranın saralması: Gözlərin ağ qişasının və bədən dərisinin açıq limonu rəngdən tünd narıncıya qədər boyanması.
Sidiyin tündləşməsi: Bilirubin böyrəklər vasitəsilə bədəndən çıxmağa çalışdığı üçün sidiyin rəngi kəskin tündləşir, pivə və ya tünd çay rəngini alır.
Nəcisin rəngsizləşməsi: Öd mayesi bağırsağa axa bilmədiyi üçün nəcis öz təbii rəngini itirir, ağarır və ya gil rəngini alır.
Şiddətli dəri qaşıntısı: Qanda toplanan öd turşuları dəri altındakı sinir uclarını qıcıqlandıraraq dözülməz, yuxusuz qoyan qaşıntılar yaradır.
Sağ qabırğaaltı ağrı və xroniki yorğunluq: Qaraciyərin böyüməsi, kəskin halsızlıq, iştahasızlıq və ürəkbulanma halları.
Kimyəvi dərmanlarla müalicənin gizli təhlükələri
Klassik tibbdə xəstəyə sarılıq diaqnozu qoyulduqda, xüsusilə hepatit və qaraciyər iltihabları zamanı adətən çox ağır antiviral dərmanlar, güclü antibiotiklər və ya immun sistemini basdıran hormonal preparatlar (steroidlər) təyin olunur. Lakin burada çox böyük bir bioloji paradoks yaranır. Zədələnmiş, iltihablanmış və onsuz da toksinləri süzə bilməyən bir qaraciyərə əlavə olaraq ağır kimyəvi (sintetik) dərmanlar vermək həmin orqanın yükünü daha da artırır.
Qaraciyər bu kimyəvi maddələri parçalamaq üçün əlavə enerji sərf edir və çox vaxt toksik hepatitə (dərman zəhərlənməsinə) məruz qalaraq daha sürətlə sıradan çıxır. Bu preparatlar xəstəliyin əlamətlərini qısa müddətli olaraq gizlətsə də, qaraciyərin özünü bərpa etmə (reqenerasiya) mexanizmini tamamilə çökdürür.
İnteqrativ Təbabət Yanaşması: Qaraciyəri və öd yollarını təbii yolla necə xilas etməli?
Bioloji Təbabət Klinikası olaraq qəti şəkildə bildiririk ki, sarılıq orqanizmin ən ciddi kömək çağırışıdır və müalicənin əsas məqsədi zədələnmiş orqana zərər vermədən onu hüceyrə səviyyəsində təmizləməkdir. İnteqrativ Təbabətdə biz xəstəni kimyəvi toksinlərlə yükləmək əvəzinə, bədənin daxili detoksikasiya (təmizlənmə) yollarını açaraq qaraciyərin bioloji bərpasına nail oluruq.
