Eşitmə qabiliyyəti xarici aləmlə qurduğumuz ən güclü bağlardan biridir. Səslərin tədricən və ya qəfildən boğuğlaşması insanın həm sosial, həm də psixoloji həyatına ciddi zərbə vurur. Əksər hallarda yaşlanmanın təbii nəticəsi kimi qəbul edilən eşitmə zəifliyi bəzən gənc yaşlarda damar tıxanıqlığı, virus infeksiyaları və ya sinir zədələnmələri fonunda inkişaf edir.
Eşitmə itkisi nədir?
Eşitmə itkisi səs dalğalarının xarici mühitdən daxili qulağa, oradan isə beyindəki eşitmə mərkəzinə qədər olan ötürülmə zəncirinin hər hansı bir mərhələsində qırılması və ya zəifləməsidir. Bu vəziyyət qismən (zəif eşitmə) və ya tam (karlıq) ola bilər. Eşitmə itkisi sadəcə qulağın yox, eyni zamanda səs siqnallarını emal edən mərkəzi sinir sisteminin və beyin qan dövranının ortaq patologiyasıdır.
Eşitmə itkisi niyə yaranır? (Səbəbləri)
Eşitmə itkisinin yaranma səbəbləri problemin qulağın hansı hissəsində yerləşməsinə görə üç əsas qrupa bölünür:
Keçirici eşitmə itkisi: Səsin xarici və ya orta qulaqdan daxili qulağa keçməsinin qarşısını alan mexaniki maneələrdir. Əsas səbəbləri qulaq kiri (kükürd tıxacı), orta qulaq iltihabı, təbil pərdəsinin cırılması və eşitmə sümükcüklərinin kirəcləşməsidir.
Sensorinevral (Sinir mənşəli) eşitmə itkisi: Daxili qulaqdakı həssas tüklü hüceyrələrin və ya eşitmə sinirinin zədələnməsi nəticəsində yaranır. Səs daxili qulağa çatsa da, elektrik siqnalına çevrilib beyinə ötürülə bilmir. Yaşlanma, yüksək səs-küyə məruz qalma, genetik amillər, baş travmaları və şəkərli diabet kimi damar xəstəlikləri bu növ itkiyə səbəb olur.
Qarışıq eşitmə itkisi: Həm mexaniki keçiricilik probleminin, həm də sinir zədələnməsinin eyni anda mövcud olduğu vəziyyətdir. Xroniki orta qulaq iltihabının zamanla daxili qulaq sinirlərini zədələməsi buna nümunədir.
Eşitmə itkisinin əlamətləri nələrdir?
Eşitmə zəifliyi adətən yavaş-yavaş inkişaf edir. Problemin dərinləşdiyini göstərən əsas əlamətlər aşağıdakılardır:
Səs-küylü mühitlərdə (restoran, küçə) danışılanları anlamaqda çətinlik çəkmək.
Televizorun və ya telefonun səsini ətrafdakıları narahat edəcək dərəcədə yüksəltmək.
Söhbət zamanı insanların sözlərini təkrarlamasını xahiş etmək.
Qulaqlarda daimi və ya fasiləli küy, cingilti (tinnitus) eşitmək.
Kənar səslərin boğuğ, sanki su altından gəlirmiş kimi eşidilməsi.
Eşitmə itkisi diaqnozu necə qoyulur?
Dəqiq diaqnoz üçün həkim ilk növbədə otoskop vasitəsilə qulaq kanalını və təbil pərdəsini müayinə edərək infeksiya və ya tıxacı istisna edir. Daha sonra audiometriya (eşitmə testi) tətbiq edilir. Bu test vasitəsilə xəstənin fərqli tezliklərdəki səsləri hansı səviyyədə eşitdiyi ölçülür. Orta qulaqdakı təzyiqi yoxlamaq üçün timpanometriya testindən istifadə olunur. Qəfil başlayan sinir mənşəli itkilərdə beyin damarlarının vəziyyətini yoxlamaq üçün MRT müayinəsi də təyin edilə bilər.
Eşitmə itkisinin evdə müalicəsi mümkündür?
Eşitmə itkisinin növündən asılı olaraq evdə müalicənin effektivliyi dəyişir. Sinir zədələnməsi səbəbindən yaranan eşitmə itkisini ev şəraitində müalicə etmək qətiyyən mümkün deyil. Lakin təzyiq fərqi, yüngül selik toplanması və ya soyuqdəymə səbəbindən yaranan keçirici eşitmə zəifliyini bəzi üsullarla yüngülləşdirmək olar. Tez-tez udqunmaq, saqqız çeynəmək və ya isti buxar inhalyasiyası etmək Evstaxi borusunu açaraq orta qulağı rahatladır. Qulağı təmizləmək məqsədilə qulaq çöpləri istifadə etmək və ya həkim məsləhəti olmadan qulağa bitki yağları damcılamaq təbil pərdəsini zədələyə biləcəyi üçün təhlükəlidir.
Eşitmə itkisi üçün təbii vasitələr
Sinir mənşəli eşitmə itkisinin qarşısını almaq və daxili qulağın qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün qidalanma və təbii bioloji vasitələr böyük əhəmiyyət daşıyır. Daxili qulaqdakı mikrodamar dövranını dəstəkləyən ən güclü təbii vasitə Ginkqo biloba bitkisidir. Omeqa-3 yağ turşuları (zəngin balıq məhsulları), B12 vitamini, maqnezium və sink mineralı eşitmə sinirlərinin funksiyasını qoruyur. Həmçinin rafinə olunmuş şəkərdən və həddindən artıq duzdan imtina etmək bədəndəki, xüsusilə də daxili qulaqdakı ödəmi azaldaraq eşitmə həssaslığını artırır.
Eşitmə itkisinin müalicə yolları
Klassik tibdə eşitmə itkisinin müalicəsi problemin mexaniki, yoxsa sinir mənşəli olmasından asılıdır. Keçirici eşitmə itkiləri zamanı kükürd tıxacı yuyulur, orta qulaqdakı iltihab isə antibiotiklər vasitəsilə aradan qaldırılır. Zədələnmiş təbil pərdəsi və ya eşitmə sümükcükləri cərrahi əməliyyatla (timpanoplastika) bərpa edilə bilər. Qalıcı sinir zədələnmələri zamanı isə səs dalğalarını gücləndirən eşitmə cihazları və ya birbaşa eşitmə sinirinə siqnal ötürən koxlear implantasiya (bionik qulaq) əməliyyatları tətbiq olunur.
Nə zaman həkimə getmək lazımdır?
Bəzi hallarda eşitmə itkisi təcili nevroloji və ya cərrahi müdaxilə tələb edir. Aşağıdakı əlamətlər olduqda vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət edilməlidir:
Heç bir aydın səbəb olmadan bir neçə saat və ya bir neçə gün ərzində qəfil yaranan karlıq (ani eşitmə itkisi).
Eşitmə zəifliyi ilə birlikdə qulaqdan qan, irin və ya sarımtıl maye gəlməsi.
Şiddətli başgicəllənmə (vertigo), tarazlığın itirilməsi və ürəkbulanma halları.
Eşitmə zəifliyinin yalnız bir qulaqda olması və getdikcə dərinləşməsi.
İnteqrativ Təbabət ilə eşitmə itkisinin müalicəsi
Klassik tibdə sinir mənşəli eşitmə itkilərinin bərpası çətin hesab olunsa da, Bioloji Təbabət Klinikasında bu problemə hüceyrəvi səviyyədə, orqanizmin bərpa mexanizmlərini işə salaraq yanaşılır:
Ozonoterapiya ilə hüceyrə bərpası: Eşitmə sinirləri oksigensizliyə qarşı ən həssas toxumalardır. Qana tətbiq edilən yüksək dozalı ozon qazı daxili qulaqdakı ən incə kapilyarlara qədər nüfuz edərək qan dövranını sürətləndirir. Aktiv oksigen sinir hüceyrələrinin qidalanmasını təmin edərək eşitmə itkisinin ləngidilməsi və ya geri qaytarılmasında güclü rol oynayır.
Neyralterapiya: Qulaq ətrafındakı və boyun nahiyəsindəki refleksogen nöqtələrə tətbiq edilən bu müalicə vegetativ sinir sistemindəki qısaqapanmaları açır. Bu üsul daxili qulağın qan təchizatını anında artıraraq həm eşitmə zəifliyi, həm də qulaq küyü (tinnitus) hallarında yüksək effekt verir.
Bioloji Detoksikasiya və Limfa drenajı: Boğaz və orta qulaq ətrafındakı xroniki limfa durğunluğu xüsusi bioloji preparatlarla təmizlənir. Orqanizmdəki ağır metalların limfa sistemi vasitəsilə bədəndən uzaqlaşdırılması sinir toxumasındakı zəhərlənməni aradan qaldırır.
Mikrobiom bərpası: İmmuniteti və damar sağlamlığını qoruyan əsas mərkəz bağırsaqlardır. Probiotik müalicələrlə mikrobiomun bərpa edilməsi bədənin daxili sağalma potensialını artırır və infeksiyaya meyilliliyi azaldır.
