Gündəlik həyatda qəfildən səslərin boğuğlaşması, qulaqda doluluq və ya kəskin təzyiq hissi bir çox insanın tez-tez rastlaşdığı narahatlıqlardan biridir. Bəzən sadəcə yutqunmaqla və ya əsnəməklə keçib gedən bu vəziyyət bəzən günlərlə davam edərək ciddi eşitmə problemlərinə, ağrıya və həyat keyfiyyətinin düşməsinə səbəb olur.
Qulaq tutulması nədir?
Qulaq tutulması (doluluq hissi) xarici mühitdəki səs dalğalarının təbil pərdəsinə və orta qulağa tam çatmasının qarşısını alan mexaniki və ya nevroloji bir maneədir. Bu vəziyyət xəstələr tərəfindən adətən "qulağımda pambıq var" və ya "sanki suyun altındayam" kimi təsvir edilir. Tutulma sadəcə eşitmənin zəifləməsi deyil, eyni zamanda qulaq daxilindəki hava təzyiqinin xarici mühitlə balansını itirməsi nəticəsində yaranan fiziki bir sıxışma və gərginlik hissidir.
Qulaq tutulması niyə olur?
Qulaqda yaranan doluluq hissinin arxasında sadə bir gigiyena problemindən tutmuş, ciddi sinir zədələnmələrinə qədər bir çox fərqli səbəb dayana bilər. Bu narahatlığı yaradan ən əsas səbəblər aşağıdakılardır:
Qulaq kiri (Kükürd tıxacı)
Qulaq kanalındakı xüsusi vəzilər tərəfindən ifraz olunan qulaq kiri (serumen) əslində qulağı infeksiyalardan, tozdan və böcəklərdən qoruyan təbii bir mexanizmdir. Lakin bu ifrazat normadan artıq olduqda və ya qulaq çöpləri ilə içəriyə doğru itələndikdə sərtləşərək təbil pərdəsinin önünü tamamilə bağlayan bir tıxac yaradır. Bu, qulaq tutulmasının ən sadə və ən çox yayılan səbəbidir.
Evstaxi borusunun tutulması
Orta qulağı burun arxasına və boğaza birləşdirən Evstaxi borusu qulaq daxilindəki hava təzyiqini tənzimləyir. Soyuqdəymə, qrip, sinusit və ya şiddətli allergiya zamanı bu borunun selikli qişası şişir və funksiyasını itirir. Nəticədə orta qulaqdakı hava sovrulur, təbil pərdəsi içəriyə (orta qulağa) doğru çəkilir və kəskin doluluq hissi yaranır.
Orta qulaq iltihabı (Otitis media)
Evstaxi borusu tam tutulduqda orta qulaqda maye toplanmağa başlayır. Bu maye bakteriyalar və viruslar üçün ideal bir çoxalma mühitinə çevrilir və kəskin iltihab yaranır. İltihablı maye təbil pərdəsinə arxadan güclü təzyiq etdiyi üçün qulaq tutulması ilə yanaşı şiddətli, zonqlayan qulaq ağrısı və qızdırma da müşahidə edilir.
Ani təzyiq dəyişiklikləri (Barotravma)
Təyyarə ilə uçuş zamanı (xüsusilə eniş edərkən), yüksək dağlıq ərazilərə qalxdıqda və ya dənizə daldıqda xarici hava təzyiqi çox sürətlə dəyişir. Əgər Evstaxi borusu bu ani dəyişikliyə vaxtında reaksiya verib açılmazsa, qulaqda kəskin tutulma, ağrı və bəzi hallarda təbil pərdəsinin cırılması (barotravma) baş verə bilər.
Eşitmə sinirinin zədələnməsi (Ani karlıq)
Tutulma hissi həmişə mexaniki bir maneə ilə bağlı olmur. Bəzən daxili qulağı qidalandıran damarlarda yaranan qəfil spazm, qan qatılaşması və ya virus infeksiyaları birbaşa eşitmə sinirini zədələyir. Bu zaman xəstə heç bir ağrı və ya iltihab olmadan qəfildən qulağının tutulduğunu hiss edir. Bu, təcili tibbi müdaxilə tələb edən ciddi nevroloji bir vəziyyətdir.
Qulaq tutulması üçün evdə nə etmək olar?
Sadə səbəblərdən (təzyiq fərqi və ya yüngül selik toplanması) yaranan qulaq tutulmalarını ev şəraitində bəzi təhlükəsiz üsullarla yüngülləşdirmək mümkündür:
Udqunmaq və əsnəmək: Təyyarədə və ya yüksəklikdə yaranan tutulmaları aradan qaldırmaq üçün tez-tez udqunmaq, saqqız çeynəmək və ya əsnəmək Evstaxi borusunu açmağa kömək edir.
Valsalva manevri: Dərin nəfəs alın, burnunuzu və ağzınızı bağlayaraq havanı yavaşca qulaqlarınıza doğru üfləyin. Bu hərəkəti çox ehtiyatla etmək lazımdır ki, təbil pərdəsi zədələnməsin.
Buxar inhalyasiyası: İsti su ilə dolu bir qabın üzərinə əyilib buxarı nəfəslə içəri çəkmək burun və Evstaxi borusundakı qatı seliyi yumşaldaraq tıxanıqlığı açır.
İsti kompres: İltihab və ağrı olduqda qulağın üzərinə isti (yandırıcı olmayan) bir dəsmal qoymaq yerli qan dövranını sürətləndirərək müvəqqəti rahatlıq gətirir.
Qeyd: Qulağı təmizləmək məqsədilə qulaq çöplərindən və ya iti əşyalardan istifadə etmək qətiyyən yolverilməzdir. Bu, kiri daha da dərinə itələyir və təbil pərdəsini zədələyə bilər.
Qulaq tutulmasının təbii müalicəsi
Qulaq tutulmasının təbii müalicəsi orqanizmin selikli qişalarını zədələmədən, qulağın özünü təmizləmə mexanizmlərini dəstəkləməyə əsaslanır. Ağır infeksiya yoxdursa, antibiotik və ya kimyəvi damcılar əvəzinə bədənin daxili balansını bərpa edən bioloji üsullara üstünlük verilir. Düzgün qidalanma (şəkər və rafinə olunmuş qidalardan imtina) bədəndəki ümumi selik ifrazını azaldır. Xroniki tutulmalarda bitki mənşəli efir yağları (evkalipt, nanə) ilə edilən təbii buxar inhalyasiyaları yuxarı tənəffüs yollarını açır. Lakin hər hansı bir bitki yağını və ya məhlulu həkim müayinəsi olmadan birbaşa qulağa damcılamaq təhlükəlidir, çünki təbil pərdəsində gözlə görünməyən dəlik ola bilər.
Nə zaman həkimə getmək lazımdır?
Bəzi hallarda qulaq tutulması sadə bir problem deyil və təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Aşağıdakı "qırmızı bayraq" əlamətləri müşahidə edildikdə vaxt itirmədən otorinolarinqoloqa (LOR) müraciət edilməlidir:
Tutulma və doluluq hissi bir neçə gün ərzində heç bir yaxşılaşma göstərmirsə.
Qulaqda dözülməz, şiddətli və zonqlayan ağrı varsa.
Qulaqdan qan, irin və ya sarımtıl, pis qoxulu maye gəlirsə.
Qəfil başlayan və heç bir aydın səbəbə bağlı olmayan tam və ya qismən eşitmə itkisi yaranıbsa.
Başgicəllənmə (vertigo), tarazlıq itkisi, ürəkbulanma və yüksək qızdırma müşahidə edilirsə.
Qulaq tutulması diaqnozu necə qoyulur?
Həkim ilk növbədə xüsusi cihaz olan otoskop vasitəsilə xarici qulaq kanalına və təbil pərdəsinə vizual baxış keçirir. Bu baxış zamanı kükürd tıxacı, pərdədəki qızartı və ya arxasındakı maye toplanması dərhal görünür. Orta qulaqdakı təzyiqi və təbil pərdəsinin hərəkətliliyini ölçmək üçün timpanometriya, sinir mənşəli eşitmə itkisini yoxlamaq üçün isə audiometriya testləri təyin edilir. Diaqnoz zamanı problemin xarici, orta, yoxsa daxili qulaq mənşəli olduğu dəqiq müəyyənləşdirilir.
İnteqrativ Təbabət ilə qulaq tutulmasının müalicəsi
Klassik tibdə qulaq tutulması və infeksiyaları zamanı adətən ağır antibiotiklər, burun damcıları və ya ağrıkəsicilər təyin olunur. Lakin xroniki təkrarlanan tutulmaların kökündə zəifləmiş immunitet, xroniki limfa durğunluğu və ya damar problemləri dayanırsa, sintetik dərmanlar problemi yalnız müvəqqəti gizlədir. Bioloji Təbabət Klinikasında qulaq tutulmasının əsl bioloji kökü tapılaraq orqanizmi yormadan, hüceyrəvi bərpaedici üsullar tətbiq edilir:
Ozonoterapiya ilə iltihabın aradan qaldırılması: Ozon qazı ən güclü təbii antibakterial və antiviral vasitədir. Orta qulaq iltihabı zamanı tətbiq edilən ozon müalicəsi antibiotikə ehtiyac qalmadan kəskin iltihabı söndürür və toxumaların oksigenlənməsini artıraraq bərpa prosesini sürətləndirir.
Neyralterapiya: Xüsusilə xroniki Evstaxi borusu disfunksiyası və damar mənşəli tutulmalar zamanı tətbiq olunur. Qulaq ətrafındakı xüsusi refleksogen zonalara edilən inyeksiyalar qan dövranını sürətləndirir, ödəmi çəkir və sinir qısaqapanmalarını açaraq tıxanıqlığı təbii yolla aradan qaldırır.
Bioloji Drenaj və Limfa təmizlənməsi: Boğaz və burun ətrafındakı limfa düyünlərinin xroniki böyüməsi (adenoidlər və badamcıqlar) qulağın havalanmasına birbaşa mane olur. Xüsusi bioloji preparatlarla (homotoksikologiya) bədəndəki toksinlər limfa sistemi vasitəsilə uzaqlaşdırılır, boğazdakı ödem çəkilir və qulağın havalanması bərpa olunur.
Mikrobiomun bərpası: İmmunitetin zəifləməsi və tez-tez yuxarı tənəffüs yolu infeksiyalarına tutulma bağırsaq florasının (mikrobiomun) pozulması ilə birbaşa əlaqəlidir. Probiotik müalicələrlə mikrobiom bərpa edildikdə bədənin daxili müdafiə sistemi güclənir və qulaq tutulmalarının təkrarlanmasının qarşısı tamamilə alınır.
