Dəri Göbələyi Necə Yayılır? Dəri Göbələyinin 6 Əsas Əlaməti
Dəri göbələyi dəridə qaşınma, qızartı, qabıqlanma və qabarma kimi əlamətlərlə özünü göstərən infeksiyadır. Göbələk infeksiyaları adətən nəmli, isti və havalandırılmayan mühitlərdə inkişaf edir. Dərinin göbələk xəstəlikləri dermatoloqların çox tez-tez qarşılaşdığı xəstəliklər arasındadır. Onlar həm estetik, həm də funksional olaraq insanın həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Dərimiz çılpaq gözlə görünən bir orqandır və bir çox insan məlumatlandırılmasa belə fikirlərini ifadə etmək azadlığına sahib olduğunu düşünür. Qonşular, qohumlar, əvvəllər kremdən istifadə etmiş şəxslər dərman tövsiyələri verə bilər ki, bu da müalicənin gecikməsinə, xəstəliyin daha da irəliləməsinə, insanın gündəlik həyatında çətinlik çəkməsinə, psixologiyasının pisləşməsinə gətirib çıxarar. Lakin erkən diaqnoz və dermatoloq tərəfindən düzgün müalicə ilə qısa müddətdə uğurlu nəticələr əldə etmək olar.
Təmizlik, şəxsi gigiyenaya riayət etmək, rütubətli mühitlərdən qaçınmaq və şəxsi əşyaların paylaşılmasının qarşısını almaq infeksiya riskini azaltmağa kömək edəcək.
Göbələk infeksiyası nədir?
Dəri göbələyi - Başdan ayağa bütün dəri nahiyələrində görülən, saç, dırnaq və dəriyə yaxın nahiyələrdə yerləşən, bir çox fərqli görünüş və ölçüdə olan, fərqli göbələklərin törətdiyi dəri xəstəlikləri qrupudur və adətən qaşınmaya səbəb olur.
Ən çox yayılmış dəri göbələkləri səthi göbələk xəstəlikləridir. Səthi göbələk xəstəlikləri epidermisdə (yuxarı dəri), saçlarda, dırnaqlarda, cinsiyyət orqanlarının selikli qişasında və ağız boşluğunun selikli qişasında məskunlaşır.
Dərin göbələk xəstəlikləri fərdiliyin çox zəiflədiyi hallarda görülə bilən nadir növlərdir. Səthi göbələk xəstəliklərinə dermatologiyada daha çox rast gəlinir.
Dəri göbələyi müxtəlif növ olur və müxtəlif simptomlarla özünü göstərir. Ən çox yayılmış növlər bunlardır:
- Atlet ayağı (Tinea Pedis)
- Qasıq göbələyi (Tinea Cruris)
- Bədən göbələyi (Tinea Corporis)
Qasıq göbələyi (Tinea Cruris): Genital bölgədə, qasıqda və ya budda meydana gəlir. Qaşınma, qızartı, səpgi və dərinin soyulması kimi simptomlar baş veri.
Bədən göbələyi (Tinea Corporis): Bədənin müxtəlif yerlərində (qollar, ayaqlar, gövdə) rast gəlinir. Qırmızı dairələr şəklində səpgilər, qaşınma və dərinin soyulması kimi simptomlara səbəb olur.
Dəri göbələyi adətən təmasdan və ya yoluxmuş insanların əşyaları vasitəsilə ötürülür. Göbələk infeksiyaları adətən dərini təmiz və quru saxlamaqla, düzgün gigiyena qaydalarına riayət etməklə və göbələk əleyhinə dərmanlarla müalicə olunur. Müalicə edilməzsə, infeksiya yayıla və narahatlığı artıra bilər. Dərinin bu növ infeksiyasından şübhələnirsinizsə, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Əlaqəli məqalə: Uşaqlarda Göbələk İnfeksiyası Müalicə Olunmasa Risklidir?
Dəri göbələyinin simptomları nələrdir?
Dəri göbələyi infeksiyasının simptomları infeksiyanın növündən asılı olaraq çox vaxt dəyişir. Lakin, ümumiyyətlə, aşağıdakı altı simptomlar müşahidə edilir:- Qaşınma
- Qızartı
- Döküntülər
- Qabıqlanma və ya soyulma
- Paltarın sürtülməsinə görə qabarma və ya narahatlıq
- Qoxu
Qızartı. Yoluxmuş ərazidə dəri rəngində dəyişikliklər baş verir. Tez-tez yoluxmuş ərazinin ətrafında qızartıya rast gəlinir.
Zədələr. Dərinin yoluxmuş bölgəsində səpgilər yaranır. Bu səpgilər çox vaxt qırmızı və ya çəhrayı rəngdə olur və bəzi hallarda dairəvi şəkldə də yayılır.
Qabıqlanma və ya soyulma. Dərinin göbələk infeksiyaları tez-tez dərinin qabıqlanması və ya soyulması ilə əlaqələndirilir. Təsirə məruz qalan ərazidə dəri adətən qabıq-qabıq olur.
Paltarın sürtülməsinə görə qabarma və ya narahatlıq. Bəzi hallarda göbələk infeksiyası olan yerlərdə yüngül bir şişlik və ya dəri həssaslığı hiss olur. Bu vəziyyət paltar və ya dəri sürtünməsi ilə daha da narahatlıq yaradır. Belə olan halda nisbətən sərbəst geyimlərə üstünlük vermək tövsiyə olunur.
Qoxu. Göbələk infeksiyaları xüsusilə ayaqlarda və ya dəri qıvrımlarında pis qoxu yarada bilir.
Bu simptomlar insandan insana və infeksiyanın şiddətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Bu simptomlardan bir neçəsini yaşayırsınızsa və dəri göbələyi infeksiyasından şübhələnirsinizsə, bir sağlamlıq mütəxəssisi və ya dermatoloqa müraciət etmək vacibdir. Düzgün diaqnoz və müalicə üçün peşəkar qiymətləndirmə tələb olunacaqdır.
Dəri göbələyi hansı yollarla yayılır?
Dəri göbələyi adətən göbələk sporları ilə birbaşa təmasda olur. Bu sporlar tez-tez yoluxmuş şəxsin dərisindən və ya yoluxmuş əşyalardan yayılır. Bloqumuzun bu hissəsində göbələk infeksiyalarının hansı yollarla yaılması haqda məlumat alacaqsınız.
Şəxsi əlaqə. Bir şəxs yoluxmuş dəri sahəsini birbaşa təmasla infeksiyanı rahatlıqla başqasının dərisinə ötürür. Bu zaman infeksiya xüsusilə dəridən dəriyə təmas yolu ilə ötürülür.
Əşyalar. Yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi dəsmal, corab, ev çəkməsi və ayaqqabı kimi şəxsi əşyalar infeksiyanın yayılmasının əsas mənbəyi sayılır. Ortaq əşyalar, idman zalı döşəmələri və ya ortaq duşlar kimi yerlərdə çirklənmə riski artıran faktorlardır.
Heyvanlar. Bəzi göbələk növləri heyvanların dərisində də tapılır. İnfeksiya bu heyvanlarla təmas nəticəsində baş verir.
Rütubətli və isti mühitlər. Göbələklər rütubətli, isti və havasız mühitlərdə daha yaxşı inkişaf edir. Buna görə də belə mühitlər infeksiya riskini artırır. Xüsusilə ayaq göbələkləri üçün qapalı ayaqqabılar və nəm corablar bu cür göbələk infeksiyalarının meydana gəlməsinə səbəb olur. Qapalı yerlərdə (iş yerlərində) rahat və asanlıqla hava keçirən idman ayaqqabıları geyinməyə çalışın.
Bu növ infeksiyalar yoluxucudur və ötürülmə riskini azaltmaq üçün şəxsi gigiyena tədbirlərinə riayət etmək vacibdir. Ümumi əşyaların təmizlənməsinə diqqət etmək, nəmli yerləri quru saxlamaq və tərləmədən sonra duş qəbul etmək kimi addımlar infeksiya riskini azaldacaqdır. Göbələk infeksiyası olan insanlar yoluxmuş ərazilərini örtməli və təmasın qarşısını almalıdır. Bununla da yoluxma riski azalmış olar.
Dəri göbələyinin diaqnozu necə qoyulur?
Sözügedən xəstəliyin diaqnozu adətən fiziki müayinə və simptomların müayinəsi ilə qoyulur. Bir dermatoloq və ya tibb işçisi aşağıdakı addımları yerinə yetirərək dəri mantarına diaqnoz qoya bilər:- Fiziki müayinə
- Dərinin qazılaraq nümunə götürülməsi
- Genetika və simptomlar
- Taxta lampa testi
Dərinin qazılaraq nümunə götürülməsi: Bəzi hallarda həkim dəri nümunəsi və ya qırıntı götürüb mikroskop altında müayinə üçün laboratoriyaya göndərir. Bu, göbələyin növünü və infeksiyaya səbəb olanı müəyyən etməyə kömək edəcəkdir.
Narahatlığın xronologiyası və simptomlar: Xəstənin simptomları haqqında ətraflı məlumatı xəstəliyin növünü təyin etməyə kömək edir. İnfeksiyanın nə vaxt başladığı, necə inkişaf etdiyi və hansı müalicələrin sınaqdan keçirildiyi kimi məlumatlar xüsusilə vacibdir.
Taxta lampa testi: Bəzi hallarda dermatoloqlar xüsusi ultrabənövşəyi lampadan (taxta lampa) istifadə edərək, göbələk infeksiyaları səbəbindən dərinin əhəmiyyətli rəng dəyişikliyini araşdıra bilərlər. Bu test bəzi göbələk infeksiyalarının diaqnozuna kömək edir.
Xəstəliyin diaqnozu klinik əlamətlərlə qoyulur və bəzən laboratoriya testləri ilə dəstəklənir. Müxtəlif növ göbələk infeksiyaları oxşar simptomlara malik ola bilər, buna görə də dəqiq diaqnoz üçün peşəkar qiymətləndirmə vacibdir. Müalicə düzgün diaqnoz əsasında aparılmalıdır.
Dəri göbələyi ilə necə mübarizə aparılır?
Dəri göbələyi ilə mübarizə aparmaq üçün ilk olaraq həkiminizin tövsiyələrinə əməl etməlisiniz. Aşağıda sadalanan tövsiyələr xəstəliyin ilkin mərhələsində mübarizə aparmaq üçün sizə yardım edəcək.
- Həkimlə məsləhətləşin
- Dərman müalicəsi
- Gigiyenik təcrübələr
- Şəxsi əlaqə və əşyalar
- Həkimin tövsiyələrinə əməl edin
- Risk faktorlarını azaldın
Dərman müalicəsi. Həkiminiz göbələk infeksiyasının növü və şiddətindən asılı olaraq antifungal kremlər, losyonlar, məlhəmlər və ya şampunlar kimi dərmanlar tövsiyə edə bilər. Bu dərmanlar tez-tez dərinin bu infeksiyasını müalicə etməyə kömək edir. Müalicəni tamamilə başa çatdırmaq və həkimin tövsiyə etdiyi kimi tətbiq etmək vacibdir.
Gigiyenik təcrübələr. Yoluxmuş əraziləri təmiz və quru saxlamaq infeksiyanın sağalma prosesini sürətləndirməkdə kömək olacaq. Unutmayın, rütubətli və isti mühitlərdən qaçınmaq da vacibdir.
Şəxsi əlaqə və əşyalar. Yoluxmuş ərazilərin başqaları ilə təmas zamanı əlaqədə olmasının qarşısını almaq və şəxsi əşyaları paylaşmamaq vacibdir. Dəsmal, corab və ayaqqabı kimi şəxsi əşyaların təmizliyinə diqqət yetirmək və yoluxmuş əşyaları başqalarından ayırmaq vacibdir.
Həkimin tövsiyələrinə əməl edin. Həkiminizin göstərişlərinə diqqətlə riayət etmək və zəruri hallarda müayinələr üçün mütəmadi olaraq təkrar ziyarətlər etməlisiniz.
Risk faktorlarını azaldın. Göbələk infeksiyalarının nəmli və isti mühitlərdə daha asan yayıldığını daha əvvəl də qeyd etmişdik. Buna görə də, rütubətli mühitlərdə uzun müddət qalmamaq, tərləmənin qarşısını almaq üçün uyğun paltar geyinmək və ayaqların qurumasına diqqət yetirmək vacibdir.
Bu xəstəliyin müalicəsi ümumiyyətlə effektivdir, lakin müalicə kursu fərdi vəziyyətdən asılı olaraq bəzən dəyişir. Müalicənin müvəffəqiyyəti dərmanların müntəzəm istifadəsi və gigiyena qaydalarına riayət edilməsindən asılıdır.
Dəri göbələyinin müalicə üsulları hansılardır?
Dəri göbələyinin müalicəsi adətən antifungal dərmanlar və gigiyenik tədbirlərlə aparılır. Müalicə adətən infeksiyanın növü, şiddəti və dərəcəsi ilə müəyyən edilir. İnfeksiyanın müalicəsində ən çox istifadə edilən 5 üsulu diqqətinizə çatdırırıq.- Antifungal kremlər və məlhəmlər
- Antifungal şampunlar
- Ağızdan alınan göbələk əleyhinə dərmanlar
- Evdə müalicə üsulları və təbii müalicə üsulları
- Həkimlərin tövsiyə etdiyi digər müalicə üsulları
Antifungal şampunlar: Göbələk əleyhinə şampunlar baş dərisində və ya bədəndə göbələk infeksiyalarını müalicə etmək üçün istifadə edilir. Onlar xüsusilə baş dərisi göbələkləri (kəpək kimi) üçün təsirlidir.
Ağızdan alınan göbələk əleyhinə dərmanlar: Bəzi hallarda həkimlər ağızdan qəbul üçün göbələk əleyhinə dərmanlar təyin edirlər. Bu dərmanlar daha çox yayılmış və ya davamlı infeksiyalar üçün istifadə edilir.
Evdə müalicə üsulları və təbii müalicə üsulları: Bəzi insanlar dəri göbələklərini müalicə etmək üçün evdə müalicə üsullarına və ya təbii müalicələrə üstünlük verirlər. Bunların arasında sirkə, sarımsaq və hind qozu yağı kimi təbii maddələr bəzi insanlar tərəfindən istifadə edilir. Bununla belə, bu üsulların effektivliyi və təhlükəsizliyi ilə bağlı qəti sübutlar yoxdur.
Həkimlərin tövsiyə etdiyi digər müalicə üsulları: Bəzi hallarda həkimlər müxtəlif müalicə üsullarının kombinasiyasından istifadə etməyi tövsiyə edə bilərlər. Bu, infeksiyanın yayılmasını dayandırmaq və daha sürətli sağalmanı təşviq etmək üçün lazım olur.
Xəstəliyin müalicəsi infeksiyanın növü və şiddətindən asılı olaraq dəyişir. Müalicə prosesi adətən dərmanların müntəzəm istifadəsini nəzərdə tutur və həkim tərəfindən tövsiyə olunan gigiyenik qaydalara diqqətlə riayət edilməlidir. Əsas odur ki, müalicəyə riayət edin və həkimin tövsiyələrinə ciddi əməl edin. İnfeksiyanın sağalması üçün müəyyən vaxt tələb oluna bilər və tam sağalma üçün səbirli olmaq vacibdir.
Sağlam olun!
Çox Soruşulan Suallar
Göbələk xəstəliyi hansı hallarda xroniki forma ala bilər?
Göbələk xəstəliyi vaxtında və düzgün müalicə olunmadıqda xroniki gedişata keçə bilər. Xüsusilə yarımçıq dayandırılan dərman müalicəsi göbələyin dəridə qalmasına və yenidən aktivləşməsinə səbəb olur. İmmunitet sistemi zəif olan şəxslərdə göbələk xəstəliyi daha uzunmüddətli və təkrarlayan formada müşahidə edilir. Davamlı nəm, tərləmə və gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi riski artırır. Bu vəziyyətlərdə müalicə yalnız dermatoloq nəzarəti altında aparılmalıdır.
Göbələk xəstəliyinin təbii yolla müalicəsi nə zaman riskli sayılır?
Göbələk xəstəliyinin təbii yolla müalicəsi yalnız çox erkən mərhələdə və dəstək məqsədilə nəzərdən keçirilə bilər. Aktiv və yayılmış infeksiyalarda təkbaşına tətbiq edildikdə xəstəliyin dərinləşməsinə səbəb olur. Bəzi təbii maddələr dəridə qıcıqlanma və allergik reaksiya yarada bilər. Uşaqlarda və xroniki xəstəliyi olan şəxslərdə bu yanaşma təhlükə yarada bilər. Elmi sübutu olmayan üsullar əsas müalicəni əvəz etməməlidir.
Gobelek xesteliyi ucun dermanlar necə seçilməlidir?
Gobelek xesteliyi ucun dermanlar infeksiyanın növünə, yerləşdiyi nahiyəyə və yayılma səviyyəsinə əsasən seçilir. Səthi infeksiyalarda yerli preparatlar kifayət edə bilər. Dərin, geniş yayılmış və təkrarlayan hallarda sistemik dərmanlara ehtiyac yaranır. Yanlış dərman seçimi göbələyin dərmana davamlılıq qazanmasına səbəb ola bilər. Buna görə gobelek xesteliyi ucun dermanlar yalnız həkim tərəfindən təyin edilməlidir.
Göbələk qaşınma üçün maz nə zaman kifayət etmir?
Göbələk qaşınma üçün maz yalnız qaşınma hissini azaltmağa yönəlib və infeksiyanı aradan qaldırmır. Qaşınma ilə yanaşı qabıqlanma, çatlama və yayılma varsa, tək maz istifadəsi yetərli olmur. Bu hallarda göbələk əleyhinə dərmanlar ilə birlikdə müalicə tələb olunur. Uzun müddət yalnız simptomatik yanaşma infeksiyanın gizli şəkildə irəliləməsinə səbəb olur. Müalicə planı bütöv şəkildə aparılmalıdır.
Göbələk əleyhinə mazlar hansı nahiyələr üçün daha uyğundur?
Göbələk əleyhinə mazlar əsasən dəri səthində yerləşən infeksiyalar üçün istifadə edilir. Qasıq, əl, ayaq və bədənin açıq sahələrində effektiv nəticə verə bilər. Dərinin qalın olduğu nahiyələrdə təsir müddəti uzana bilər. Saç dərisi və dırnaq infeksiyalarında isə təkbaşına kifayət etmir. Göbələk əleyhinə mazlar təyin olunan müddət ərzində müntəzəm istifadə edilməlidir.
Göbələk əleyhinə dərmanlar nə zaman ağızdan qəbul edilir?
Göbələk əleyhinə dərmanlar infeksiya geniş sahəni əhatə etdikdə və yerli müalicəyə cavab olmadıqda təyin edilir. Saç dərisi, dırnaq və xroniki hallar bu qrupa daxildir. Bu preparatlar bütün orqanizmə təsir etdiyi üçün nəzarətsiz istifadə edilməməlidir. Qaraciyər funksiyaları mütləq nəzərə alınmalıdır. Göbələk əleyhinə dərmanlar müalicənin əsas hissəsi ola bilər.
Saçda göbələk xəstəliyi necə fərqləndirilir?
Saçda göbələk xəstəliyi saç tökülməsi, qalın qabıqlanma və baş dərisində qızartı ilə özünü göstərir. Bəzi hallarda ağrı və həssaslıq müşahidə olunur. Ən çox uşaqlarda rast gəlinir. Kəpəklə qarışdırılması diaqnozu gecikdirə bilər. Saçda göbələk xəstəliyi adətən sistemik müalicə tələb edir.
Əldə göbələk xəstəliyi gündəlik həyatı necə təsir edir?
Əldə göbələk xəstəliyi iş fəaliyyəti zamanı narahatlıq və estetik problemlər yaradır. Çatlar və qabıqlanma gündəlik funksiyaları çətinləşdirir. Kimyəvi maddələrlə təmas vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Gigiyenaya daha ciddi yanaşma tələb olunur. Əldə göbələk xəstəliyi gecikdirilmədən müalicə edilməlidir.
Ayaqda göbələk əleyhinə maz necə düzgün istifadə olunmalıdır?
Ayaqda göbələk əleyhinə maz yalnız təmiz və qurudulmuş dəriyə çəkilməlidir. Ayaq barmaqları arası xüsusi diqqət tələb edir. Müalicə müddəti bitdikdən sonra da bir neçə gün davam etdirilə bilər. Ayaqqabı və corab gigiyenası müalicənin effektivliyinə birbaşa təsir edir. Ayaqda göbələk əleyhinə maz düzgün istifadə edilmədikdə nəticə zəifləyir.
Qasıq göbələyi müalicəsi niyə fərqli yanaşma tələb edir?
Qasıq göbələyi müalicəsi dərinin həssas olması səbəbilə diqqətlə aparılmalıdır. Güclü preparatlar qıcıqlanmaya səbəb ola bilər. Tərləmə və sürtünmə infeksiyanın davam etməsini asanlaşdırır. Geniş və hava keçirən geyimlər müalicənin bir hissəsidir. Qasıq göbələyi müalicəsi fərdi planlaşdırılmalıdır.
Gobelek xesteliyi elametleri hansı mərhələdə dəyişir?
Gobelek xesteliyi elametleri xəstəliyin gedişinə uyğun olaraq dəyişir. Erkən mərhələdə yüngül qaşınma və qızartı üstünlük təşkil edir. Zamanla qabıqlanma və yayılma artır. Müalicə gecikdikdə simptomlar daha ağır olur. Gobelek xesteliyi elametleri erkən mərhələdə tanınmalıdır.
Gobelek xesteliyi neden yaranir və hansı faktorlar təsir edir?
Gobelek xesteliyi neden yaranir sualının cavabı əsasən rütubət və gigiyena ilə bağlıdır. Davamlı tərləmə və hava almayan mühitlər riski artırır. İmmunitetin zəifləməsi yoluxmanı asanlaşdırır. Ortaq əşyaların istifadəsi də mühüm faktordur. Gobelek xesteliyi neden yaranir sualına cavab profilaktikanı müəyyən edir.
Baş dərisində göbələk hansı hallarda ciddi sayılır?
Baş dərisində göbələk uzun müddət müalicə edilmədikdə saç köklərinə zərər verə bilər. Uşaqlarda qalıcı seyrəklik riski yarana bilər. İnfeksiya digər nahiyələrə yayıla bilər. Erkən diaqnoz bu riski azaldır. Baş dərisində göbələk mütləq həkim nəzarəti tələb edir.
Dəridə göbələk xəstəliyi niyə tez-tez təkrarlana bilər?
Dəridə göbələk xəstəliyi müalicə yarımçıq qaldıqda yenidən aktivləşə bilər. Şəxsi əşyalar yoluxma mənbəyi olaraq qalır. Ətraf mühit dəyişmədikdə risk davam edir. Dəri baryerinin zəifləməsi də təsirlidir. Dəridə göbələk xəstəliyi üçün davamlı profilaktika vacibdir.
Ayaqda gobelek hansı peşələrdə daha çox görülür?
Ayaqda gobelek uzun müddət qapalı ayaqqabı geyinən şəxslərdə daha çox rast gəlinir. İdmançılar və istehsalat sahəsində çalışanlar risk altındadır. Ayaqların hava almaması göbələyin çoxalmasını asanlaşdırır. Nəm mühit infeksiyanı davamlı edir. Ayaqda gobelek riskini azaltmaq üçün düzgün ayaqqabı seçimi vacibdir.
