Sidik — böyrəklərdən ürinasiya prosesi ilə ifraz olunan, ümumiyyətlə steril vəziyyətdə, bədənin yan məhsulu olan bir mayedir. Turş mənşəli olan bu maye, məhlullarında saxlayan məməli canlıların bədənlərindəki suyun məzmunundakı mineral, qeyri-üzvi və digər maddələrin tarazlığını təmin etmək məqsədi ilə sidik torbasından çölə əksəriyyətlə cinsi orqanlarda mövcud mexanizmlər köməyiylə atılır.
Sidik meydana gəlməsi, bədəndə mineral və digər maddələrin tarazlığının təmin edilməsində təsirlidir. Bədəndə olması lazım olandan çox olan və ya bədənə zərərli olan maddələr sidik yolu ilə çölə atılır. Sidik, içində ərimiş ya dadayandırılması vəziyyətində olan bir çox maddəni uzaqlaşdırar. Eyni zamanda sidik (alınan qidaya bağlı olaraq) 5.0 - 8.0 pH dəyərləri arasındadır.
Ümumi sidik analizi üçün ilk səhər sidik istifadə olunur. Sidik yığmaqdan əvvəl xarici cinsiyyət üzvləri su ilə yaxşı yuyulmalıdır. İlk bir neçə millilitr sidik unutaza tökülməli, daha sonra sidik apteklərdə satılan xüsusi steril konteynerə yığılmalıdır. Sidik yığıldıqdan 2 saat gec olmayaraq laboratoriyaya analiz üçün çatdırılmalıdır.
1. Sidiyin həcmi
Sidiyin ümumi analizində bu böyük əhəmiyyət daşımır.
2. Sidiyin rəngi
Normada sidiyin rəngi sarı olmalıdır. Sidiyin rənginə bəzi dərmanların qəbulu təsir edə bilər. Bu səbəbdən sizə sidik analizi təyin olunubsa, müalicə həkiminizə hal hazırda qəbul etdiyiniz dərmanlar haqqında məlumat verin.
Sidiyin rəngi tünd "pivə rəngi" olduqda, bu qara ciyər xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. "Ət suyu" rəngində olan sidik böyrək xəstəliklərinin əlaməti ola bilər.
3. Sidiyin şəffaflığı
Normada təzə sidik şəffaf olmalıdır. Lakin bəzən sidiyin şəffaflığı pozulur və sidik bulanıq olur. Bunun səbəbi sidikdə eritrositlərin, leykositlərin, bakteriyaların, duzların olması ola bilər.
4. Sidiyin iyi
Təzə sidik, praktiki olaraq, iysizdir. Bəzi xəstəliklər və pozulmalar zamanı sidiyin iyi dəyişilir. Belə ki, sistit zamanı sidikdən ammoniak iyi gəlir. Sidik yollarında, sidik kisəsində qanqrenoz (çürümə) prosesləri getdikdə sidikdən çürük iyi gəlir. Dəyməmiş alma və ya meyvə iyinin olması diabet xəstəliyinə xas olan əlamətdir. Həmçinin sidiyin iyinə bəzi qidaların qəbulu (məsələn, sarımsaq) təsir edir.
5. Sidikdə zülalın olması
Normada sidikdə zülal olmamalıdır. Sidikdə zülalın aşkar olunması ciddi böyrək xəstəliklərinin əlamətidir.
Bəzən sidikdə zülal deyil, zülalın izləri tapılır. Bu halda insan daha dərin müayinə olunmalıdır.
6. Keton cisimləri
Keton cisimləri sidiyin ümumi anlizində aşkar olunmamalıdır.
7. Bilirubin
Normada bilirubin sidikdə olmamalıdır. Bilirubin virus hepatitləri, mexaniki sarılıq, qara ciyər sirrozu, xolestaz zamanı aşkar olunur.
8. Hemoqlobin
Normada hemoqlobin sidikdə təyin olunmamamlıdır. Sidikdə hemoqlobinin olması eritrositlərin parçalanmasına işarə edə bilər.
9. Eritrositlər
Normada sidikdə eritrositlər, praktiki olaraq, olmamalıdır (görmə sahəsində - 1-2). Eritrositlərinin sayının artması sidik yollarında qanaxmanın, şişlərin, böyrək daşı xəstəliyin, sidik sistemi iltihabların, qırmızı qurd eşənəyi xəstəliyinin, qanın laxtalanma sisteminin pozulmalarının, zəhərləmənin simptomu ola bilər. Bu halda daha dərin müayinə tələb olunur.
10. Leykositlər
Normada sağlam qadında görmə sahəsində 5, kişidə - 3 leykosit təyin oluna bilər. Leykositlərin sayının artması sidik sistemində olan müxtəlif iltihabların əlamətidir.
11. Epiteli hüceyrələri
Epiteli hüceyrələri sidikdə əksər hallarda tapılır. Normada onların sayı görmə sahəsində 10-dan çox olmamalıdır.
12. Silindrlər
Normada sidikdə silindrlər aşkar olunmamalıdır. Sidikdə silindrlərin olması böyrəklərin zədələnməsinə işarə edir. Bu böyrək xəstəlikləri (nefrit, nefroz), infeksion xəstəliklər, böyrəklərdə durğunluq zamanı, asidoz zamanı mümkündür.
13. Duzlar
Sidikdə duzların olması böyrək daşı xəstəliyinə meyillik kimi qiymətləndirilə bilər.
14. Bakterilər
Normada sidikdə bakterilər olmur və ya az miqdarda təyin olunur. Sağlam insanda sidik böyrəklərdə və sidik kisəsində sterildir (bakterilər yoxdur). Bakterilər (az miqdarda!) sidiyə uretradan keçdikdə düşə bilər. Bu səbəbdən sidikdə bakterilərin çox olması sidik yollarının infeksiyalaşmasının əlamətidir.
Sidik meydana gəlməsi, bədəndə mineral və digər maddələrin tarazlığının təmin edilməsində təsirlidir. Bədəndə olması lazım olandan çox olan və ya bədənə zərərli olan maddələr sidik yolu ilə çölə atılır. Sidik, içində ərimiş ya dadayandırılması vəziyyətində olan bir çox maddəni uzaqlaşdırar. Eyni zamanda sidik (alınan qidaya bağlı olaraq) 5.0 - 8.0 pH dəyərləri arasındadır.
👉 Diqqətinizi çəkə bilər: Sidik rənginin tündlüyü böyrəklə bağlıdır?
Sidiyin ümumi analizi
Ümumi sidik analizi üçün ilk səhər sidik istifadə olunur. Sidik yığmaqdan əvvəl xarici cinsiyyət üzvləri su ilə yaxşı yuyulmalıdır. İlk bir neçə millilitr sidik unutaza tökülməli, daha sonra sidik apteklərdə satılan xüsusi steril konteynerə yığılmalıdır. Sidik yığıldıqdan 2 saat gec olmayaraq laboratoriyaya analiz üçün çatdırılmalıdır.
1. Sidiyin həcmi
Sidiyin ümumi analizində bu böyük əhəmiyyət daşımır.
2. Sidiyin rəngi
Normada sidiyin rəngi sarı olmalıdır. Sidiyin rənginə bəzi dərmanların qəbulu təsir edə bilər. Bu səbəbdən sizə sidik analizi təyin olunubsa, müalicə həkiminizə hal hazırda qəbul etdiyiniz dərmanlar haqqında məlumat verin.
Sidiyin rəngi tünd "pivə rəngi" olduqda, bu qara ciyər xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. "Ət suyu" rəngində olan sidik böyrək xəstəliklərinin əlaməti ola bilər.
3. Sidiyin şəffaflığı
Normada təzə sidik şəffaf olmalıdır. Lakin bəzən sidiyin şəffaflığı pozulur və sidik bulanıq olur. Bunun səbəbi sidikdə eritrositlərin, leykositlərin, bakteriyaların, duzların olması ola bilər.
4. Sidiyin iyi
Təzə sidik, praktiki olaraq, iysizdir. Bəzi xəstəliklər və pozulmalar zamanı sidiyin iyi dəyişilir. Belə ki, sistit zamanı sidikdən ammoniak iyi gəlir. Sidik yollarında, sidik kisəsində qanqrenoz (çürümə) prosesləri getdikdə sidikdən çürük iyi gəlir. Dəyməmiş alma və ya meyvə iyinin olması diabet xəstəliyinə xas olan əlamətdir. Həmçinin sidiyin iyinə bəzi qidaların qəbulu (məsələn, sarımsaq) təsir edir.
5. Sidikdə zülalın olması
Normada sidikdə zülal olmamalıdır. Sidikdə zülalın aşkar olunması ciddi böyrək xəstəliklərinin əlamətidir.
Bəzən sidikdə zülal deyil, zülalın izləri tapılır. Bu halda insan daha dərin müayinə olunmalıdır.
6. Keton cisimləri
Keton cisimləri sidiyin ümumi anlizində aşkar olunmamalıdır.
7. Bilirubin
Normada bilirubin sidikdə olmamalıdır. Bilirubin virus hepatitləri, mexaniki sarılıq, qara ciyər sirrozu, xolestaz zamanı aşkar olunur.
8. Hemoqlobin
Normada hemoqlobin sidikdə təyin olunmamamlıdır. Sidikdə hemoqlobinin olması eritrositlərin parçalanmasına işarə edə bilər.
9. Eritrositlər
Normada sidikdə eritrositlər, praktiki olaraq, olmamalıdır (görmə sahəsində - 1-2). Eritrositlərinin sayının artması sidik yollarında qanaxmanın, şişlərin, böyrək daşı xəstəliyin, sidik sistemi iltihabların, qırmızı qurd eşənəyi xəstəliyinin, qanın laxtalanma sisteminin pozulmalarının, zəhərləmənin simptomu ola bilər. Bu halda daha dərin müayinə tələb olunur.
10. Leykositlər
Normada sağlam qadında görmə sahəsində 5, kişidə - 3 leykosit təyin oluna bilər. Leykositlərin sayının artması sidik sistemində olan müxtəlif iltihabların əlamətidir.
11. Epiteli hüceyrələri
Epiteli hüceyrələri sidikdə əksər hallarda tapılır. Normada onların sayı görmə sahəsində 10-dan çox olmamalıdır.
12. Silindrlər
Normada sidikdə silindrlər aşkar olunmamalıdır. Sidikdə silindrlərin olması böyrəklərin zədələnməsinə işarə edir. Bu böyrək xəstəlikləri (nefrit, nefroz), infeksion xəstəliklər, böyrəklərdə durğunluq zamanı, asidoz zamanı mümkündür.
13. Duzlar
Sidikdə duzların olması böyrək daşı xəstəliyinə meyillik kimi qiymətləndirilə bilər.
14. Bakterilər
Normada sidikdə bakterilər olmur və ya az miqdarda təyin olunur. Sağlam insanda sidik böyrəklərdə və sidik kisəsində sterildir (bakterilər yoxdur). Bakterilər (az miqdarda!) sidiyə uretradan keçdikdə düşə bilər. Bu səbəbdən sidikdə bakterilərin çox olması sidik yollarının infeksiyalaşmasının əlamətidir.
👉 Diqqətinizi çəkə bilər: Sistit nədir? Sistit əlamətləri və sistit müalicəsi
