Ağciyər Ağrısı Necə Olur? Əlamətləri Nələrdir? Müalicəsi
Nəfəs almaq avtomatik və ağrısız bir bioloji prosesdir. Döş qəfəsində yaranan kəskin batma hissi bu təbii mexanizmi dərhal pozur. Pasiyentlər dərindən nəfəs alarkən sinələrində bıçaq batmasına bənzər sancılar hiss edirlər. Bu vəziyyət insanın gündəlik fəaliyyətini və yuxu rejimini tamamilə məhdudlaşdırır.
Ağrının səbəblərini diqqətdən kənarda saxlamaq tənəffüs çatışmazlığı riskini artırır. Qanda oksigen səviyyəsinin qəflətən düşməsi daxili orqanların fəaliyyətini zəiflədir. Xroniki iltihablar zamanla ağciyər toxumasında geri dönməz struktur dəyişiklikləri yaradır. Təcili müdaxilə tələb edən qan pıxtalaşması halları qısa müddətdə həyati təhlükə formalaşdırır.
Bu məqalə ağciyər ağrısının yaranma mexanizmlərini və diaqnostika metodlarını aydınlaşdırır. Sübutlara əsaslanan tibbi məlumatlar xəstəliklərin dəqiq simptomlarını bir-birindən fərqləndirir. Cərrahi və farmakoloji müalicə seçimləri obyektiv şəkildə oxuculara təqdim olunur. Xəstələr hansı hallarda dərhal həkimə müraciət etməli olduqlarını dəqiq öyrənəcəklər.
Ağciyər Ağrısı Nədir?
Ağciyər ağrısı döş qəfəsinin daxilində tənəffüs prosesi ilə sinxronlaşan patoloji narahatlıqdır. Tibbi ədəbiyyatda bu vəziyyət bilavasitə tənəffüs sisteminin zədələnməsi siqnalı kimi qəbul edilir. Ağrı adətən qabırğaların altında, kürəkdə və ya döş sümüyünün arxasında lokallaşır. Xəstələr bu hissiyatı çox vaxt küt sızıltı və ya kəskin yanğı kimi təsvir edirlər. Ağrının intensivliyi toxumadakı iltihabın və ya zədənin böyüklüyündən asılı olaraq dəyişir.
Ağciyər Ağrısı Həqiqətən Olurmu?
Ağciyərlərin daxili toxumasında ağrı reseptorları bioloji olaraq mövcud deyil. İnsanların hiss etdiyi ağrı bilavasitə ağciyəri əhatə edən plevra pərdəsindən qaynaqlanır. Döş qəfəsindəki əzələlər, qabırğalar və sinir ucları da eyni dərəcədə ağrı siqnalları ötürür. Beyin bu siqnalları birbaşa ağciyərdən gələn təhlükə mesajı kimi tərcümə edir. Diaqnostika zamanı ağrının əsl mənbəyini tapmaq üçün ətraf orqanlar diqqətlə yoxlanılır.
Ağciyər Ağrısı Necə Hiss Olunur?
Pasiyentlər ağrını adətən döş qəfəsini sıxan ağır bir kütlə kimi hiss edirlər. Nəfəsalma, öskürmə və asqırma zamanı bu ağırlıq kəskin batma hissi ilə əvəz olunur. Bəzi xəstələrdə narahatlıq yalnız müəyyən bir pozada yatarkən və ya əyilərkən artır. Ağrı dalğavari xarakter daşıyır və tənəffüsün dərinliyindən asılı olaraq şiddətini dəyişir. Xroniki hallarda bu hissiyat bədəndə fasiləsiz küt bir sızıltı şəklində qalır.
Sinə Ağrısı ilə Ağciyər Ağrısı Arasındakı Fərq
Ürək mənşəli sinə ağrıları adətən sol qola, çənəyə və boyuna doğru yayılır. Tənəffüs sistemi ağrıları isə bilavasitə nəfəsalma və öskürmə aktı ilə sinxron şəkildə artır. Ürək xəstəliklərində ağrı fiziki aktivlik zamanı yaranır və istirahət etdikdə azalır. Ağciyər patologiyalarında isə pasiyent hərəkətsiz qaldıqda belə nəfəs aldıqca sancı davam edir. Dəqiq fərqləndirmə üçün elektrokardioqramma (EKQ) və rentgen müayinələri eyni vaxtda aparılır.
Ağciyər Ağrısı Niyə Yaranır?
Tənəffüs yollarına daxil olan bakteriya və viruslar lokal iltihablaşma ocaqları yaradır. Qabırğalara alınan mexaniki zərbələr döş qəfəsi əzələlərində mikrotravmalar və şişkinlik formalaşdırır. Qan dövranı sistemindəki pozğunluqlar ağciyər damarlarının qəfil tıxanmasına yol açır. Kimyəvi qazların və zəhərli maddələrin inhalyasiyası tənəffüs yollarının selikli qişasını yandırır. Bəzi hallarda mədə turşusunun yemək borusuna qayıtması yalançı ağciyər yanğısı verir.
Ağciyər Ağrısının Ən Çox Rast Gəlinən Səbəbləri
Klinik müayinələr zamanı həkimlər bu ağrının arxasında duran spesifik patologiyaları aşkarlayırlar.
Plevrit xəstəliyi ağciyər pərdələrinin sürtünməsi nəticəsində şiddətli batma hissi yaradır.
Pnevmoniya infeksiyası tənəffüs yollarında maye toplanmasına və təzyiqin artmasına səbəb olur.
Xroniki bronxit tutmaları döş qəfəsi əzələlərini mexaniki olaraq yorur və zədələyir.
Qabırğaarası nevralgiya sinir sıxılması vasitəsilə yalançı ağciyər sancıları formalaşdırır.
Ağciyər İltihabı (Pnevmoniya) və Ağrı
Pnevmoniya ağciyər alveollarının infeksion xarakterli iltihablanması və irinlə dolması prosesidir. Tənəffüs zamanı şişkin alveollar genişlənməkdə çətinlik çəkir və ətraf toxumalara mexaniki təzyiq göstərir. Pasiyentlər dərindən nəfəs aldıqda bu təzyiq döş qəfəsində kəskin ağrı siqnalları yaradır. İltihab plevra pərdəsinə çatdıqda ağrının intensivliyi dözülməz səviyyəyə yüksəlir. Vaxtında təyin edilən antibiotik terapiyası infeksiyanı məhv edərək ağrını sürətlə aradan qaldırır.
Plevrit (Ağciyər Pərdəsinin İltihabı) Əlamətləri
Plevra ağciyərləri xaricdən əhatə edən və döş qəfəsinin daxili divarını örtən ikiqatlı pərdədir. İltihab zamanı bu pərdələr arasındakı sürüşkənlik itir və onlar hər nəfəsalmada bir-birinə sürtünür. Sürtünmə nəticəsində xəstələr sinələrində bıçaq kəsiyinə bənzər şiddətli sancılar hiss edirlər. Ağrı öskürmə, asqırma və hətta qısa danışıqlar zamanı belə kəskinləşir. Pasiyentlər ağrını azaltmaq üçün qeyri-ixtiyari olaraq səthi və tez-tez nəfəs almağa başlayırlar.
Ağciyər Emboliyası Nədir?
Ağciyər emboliyası qan damarlarından birinin qəflətən qan pıxtası ilə tıxanması vəziyyətidir. Pıxta adətən aşağı ətraf venalarında formalaşaraq qan axını vasitəsilə tənəffüs sisteminə çatır. Tıxanma bölgəsində qan dövranı tamamilə dayanır və toxuma oksigensiz qalaraq nekroza uğrayır. Bu proses heç bir əvvəlcədən xəbərdarlıq olmadan qəfil, şiddətli və dözülməz sinə ağrısı yaradır. Tibbi müdaxilənin bir neçə dəqiqə gecikməsi xəstənin həyatını itirməsi ilə nəticələnir.
Bronxid və Uzunmüddətli Öskürək
Bronxit tənəffüs yollarının daxili divarını örtən selikli qişanın iltihablanması və qalınlaşmasıdır. İltihablı bronxlar normadan artıq bəlğəm ifraz edir və bu da fasiləsiz öskürək refleksini tətikləyir. Uzunmüddətli və şiddətli öskürək tutmaları qabırğaarası əzələləri mexaniki olaraq həddindən artıq yorur. Əzələlərdə toplanan laktik turşu və yaranan mikrotravmalar döş qəfəsində davamlı sızıltı saxlayır. Ağrı bilavasitə ağciyərin özündən deyil, sümük-əzələ aparatının fiziki yorğunluğundan qaynaqlanır.
Ağciyər Xərçəngi Ağrı Verirmi?
Ağciyər xərçəngi ilkin mərhələlərdə heç bir ağrı və ya narahatlıq siqnalı vermədən inkişaf edir. Törəmə böyüyərək plevra pərdəsinə, qabırğalara və ya sinir düyünlərinə çatdıqda ağrı mexanizmi işə düşür. Xəstələr bu mərhələdə kürəyə və çiyinə vuran davamlı, küt bir ağrı hiss edirlər. Sümük toxumasına metastaz edən şişlər gecə saatlarında xəstəni yuxudan oyadan şiddətli sızıltılar yaradır. Tənəffüs yollarının şiş tərəfindən qismən tutulması nəfəs alarkən əlavə fiziki gərginlik və ağrı formalaşdırır.
Nəfəs Alarkən Artan Ağrı Nəyin Əlamətidir?
Tənəffüslə sinxronlaşan kəskin ağrılar plevra pərdəsinin prosesə cəlb olunduğunu dəqiq təsdiqləyir. Plevrit xəstəliyi pərdələrin sürtünməsi ilə bu spesifik batma hissini yaradan birincili faktordur. Ağciyərə hava sızması (pnevmotoraks) zamanı döş qəfəsi daxilindəki təzyiq dəyişikliyi eyni effekti verir. Qabırğa sınıqları və çatları dərindən nəfəs alarkən sümüklərin hərəkəti səbəbindən ağrını kəskinləşdirir. Perikardit adlanan ürək pərdəsi iltihabı da bəzən eyni tənəffüs ağrısını təqlid edir.
Ağciyər Ağrısı ilə Birlikdə Görülən Əlamətlər
Ağrı adətən bədəndə gedən patoloji prosesi göstərən digər klinik əlamətlərlə müşayiət olunur. Yüksək hərarət və titrəmə bədəndə aktiv bakterial və ya viral infeksiyanın mövcudluğunu göstərir. Öskürək zamanı qanlı və ya pas rəngli bəlğəmin ifrazı qan damarlarının zədələnməsini təsdiqləyir. Pasiyentlər fiziki iş görmədən belə kəskin hava çatışmazlığı və təngnəfəslik hiss edirlər. Nəfəs alarkən eşidilən fit və ya xırıltı səsləri tənəffüs yollarının daralmasından xəbər verir.
Hansı Hallarda Ağciyər Ağrısı Təhlükəlidir?
Bəzi simptomlar həyati təhlükə formalaşdırdığı üçün dərhal peşəkar tibbi müdaxilə tələb edir. Dodaqların və dırnaq uclarının göyərməsi orqanizmdə kəskin oksigen aclığını təsdiqləyir. Ağrı ilə birlikdə qan təzyiqinin kəskin düşməsi və huşun itirilməsi emboliya riskini göstərir. Pasiyentlər heç bir fiziki fəaliyyət olmadan boğulma və güclü təngnəfəslik hiss edirlər. Bu cür vəziyyətlərdə xəstələr dərhal ixtisaslı səhiyyə müəssisinə müraciət etməlidirlər.
Ağciyər Ağrısı Necə Diaqnoz Edilir?
Həkim diaqnostikaya xəstənin tənəffüs səslərini stetoskopla dinləyərək və şikayətlərini analiz edərək başlayır. Rentgen müayinəsi döş qəfəsində maye toplanmasını, şişləri və ya ağciyər toxumasındakı iltihabı vizuallaşdırır. Kompüter Tomoqrafiyası tənəffüs orqanlarının üçölçülü və daha detallı xəritəsini həkimə təqdim edir. Qan analizləri infeksiya dərəcəsini və kəmiyyət testi vasitəsilə ehtimal olunan qan pıxtalarını aşkara çıxarır. Plevra boşluğunda maye yığıldıqda, xüsusi iynə vasitəsilə həmin mayedən laboratoriya analizi üçün nümunə alınır.
Ağciyər Ağrısının Müalicə Üsulları
Müalicə planı ağrının bilavasitə kök səbəbinə və xəstəliyin inkişaf dərəcəsinə əsasən təyin edilir. Bakterial mənşəli pnevmoniya və plevrit xəstəliklərində hədəfəyönlü antibiotik terapiyası mütləq şəkildə tətbiq olunur. Ağciyər emboliyası diaqnozu təsdiqləndikdə qanı durulaşdıran xüsusi dərmanlar venadaxili yeridilir. İltihab əleyhinə preparatlar və ağrıkəsicilər pasiyentin gündəlik tənəffüs komfortunu sürətlə bərpa edir. Ağır pnevmotoraks hallarında döş qəfəsinə xüsusi drenaj borusu yerləşdirilərək sızan hava xaric edilir.
Təcili Yardım Tələb Edən Hallar
Qəfil başlayan və dəqiqələr ərzində şiddəti artan sinə ağrıları zamanı dərhal təcili yardıma zəng etməlisiniz. Xəstənin tənəffüsü kəsilirsə və o, bir neçə kəlmə söz deməkdə çətinlik çəkirsə, vəziyyət kritikdir. Qanlı öskürək və kütləvi qanama halları tənəffüs yollarında açıq damar zədələnməsinin göstəricisidir. Xəstə huşunu itirdikdə və ya nəbzi kəskin zəiflədikdə onu ayağa qaldırmaqdan və gəzdirməkdən çəkinməlisiniz. Təcili tibbi briqada gələnə qədər xəstəni yarıoturaq vəziyyətdə saxlamalı və təmiz hava ilə təmin etməlisiniz.
Ağciyər Sağlamlığını Qoruma Yolları
Tənəffüs sistemini qorumaq üçün gündəlik həyat tərzində müəyyən profilaktik vərdişlər formalaşdırmalısınız.
Tütün məmulatlarının istifadəsini dayandırmalı və passiv tüstüdən tamamilə uzaq durmalısınız.
İnfeksiyalardan qorunmaq üçün pnevmokok və mövsümi qrip peyvəndlərini vaxtında vurdurmalısınız.
Qapalı məkanları mütəmadi havalandırmalı, kimyəvi təmizləyicilərlə işləyərkən qoruyucu maska taxmalısınız.
Gündəlik fiziki aktivliyi artırmalı və tənəffüs əzələlərini gücləndirən aerobik məşqlər etməlisiniz.
