D-Dimer (Fibrin parçalanma məhsulları)
*Regiondakı filiallarımızda qiymət fərqlidir
D-Dimer analizi qiyməti
Bədənimizdə hər hansı bir zədələnmə və qanaxma baş verdikdə, orqanizm həyatımızı xilas etmək üçün sürətlə laxtalanma mexanizmini işə salır və "tromb" (qan pıxtası) yaradaraq qanamayı dayandırır. Lakin bəzən bu laxtalar ortada heç bir yara və ya qanaxma təhlükəsi olmadan, birbaşa damarların daxilində yaranmağa başlayır. Bu vəziyyət qan dövranının qarşısını kəsərək, həyati təhlükə daşıyan tıxanıqlıqlara (infarkt, insult, ağciyər emboliyası) səbəb ola bilər. Qan damarlarının içində gizli və təhlükəli bir trombun olub-olmadığını öyrənməyin ən sürətli, ən etibarlı yolu isə məhz D-Dimer analizi verməkdir.
Bəs qan laxtalanmasının ən vacib göstəricilərindən biri olan D-Dimer tam olaraq nədir? Bu analizin nəticələri bədənimizdə baş verən hansı gizli prosesləri aşkara çıxarır və yüksək çıxması halında hansı təhlükələrdən xəbər verir?
D-Dimer hüceyrə səviyyəsində nədir və necə yaranır?
D-Dimerin nə olduğunu anlamaq üçün bədənin laxtalanma və o laxtanı əritmə mexanizmini bilmək lazımdır. Damar zədələndikdə bədən qanaxmanı dayandırmaq üçün "fibrin" adlı zülaldan ibarət çox möhkəm bir tor (laxta) qurur. Damar sağaldıqdan və təhlükə sovuşduqdan sonra isə orqanizm bu laxtanı lazımsız hesab edir və xüsusi fermentlər (plazmin) vasitəsilə onu parçalayaraq yox etməyə (əritməyə) başlayır.
Məhz bu parçalanma və ərimə prosesi nəticəsində qana bəzi zülal qalıqları qarışır. Trombun (qan laxtasının) parçalanmasından geriyə qalan bu tullantı maddələrinə D-Dimer deyilir. Sağlam bir insanın qanında D-Dimer səviyyəsi ya sıfıra yaxın, ya da çox aşağı olur, çünki ortada əriyən böyük bir qan laxtası yoxdur. Lakin qanda bu maddənin miqdarı kəskin artarsa, bu o deməkdir ki, bədənin harasındasa böyük bir tromb yaranıb və orqanizm hal-hazırda onu parçalamaq, əritmək üçün gərgin mübarizə aparır.
D-Dimer analizi hansı hallarda təyin edilir?
Bu analiz əsasən damar daxilində qəfil tromb yaranması şübhəsi olduqda və ya mövcud laxtalanma xəstəliklərinin gedişatını izləmək üçün həkim (uroloq, kardioloq, fleboloq və ya terapevt) tərəfindən təyin edilir. Ən çox tələb olunduğu vəziyyətlər aşağıdakılardır:
Dərin vena trombozu (DVT): Ayaqlarda anidən yaranan şiddətli şişkinlik, qızartı, kəskin ağrı və istilik hissi olduqda. Bu əlamətlər ayaq damarlarında böyük bir laxtanın yarandığını göstərir.
Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası (AATE): Ayaqdakı və ya bədənin digər yerindəki laxtanın qoparaq qan axını ilə ağciyər damarlarına getməsi və oradakı damarı tıxaması. Simptomları: Qəfil başlayan nəfəs darlığı, sinədə kəskin, bıçaq saplanmış kimi ağrı, qanlı bəlğəm və sürətli ürəkdöyüntüsü.
COVID-19 və digər ağır infeksiyalar: COVID-19 və bənzəri ağır virus infeksiyaları qan damarlarında çoxlu mikro-tromblar yaratdığı üçün D-Dimer bu xəstəliklərin gedişatını və risk dərəcəsini izləmək üçün "qızıl standart" analizlərdən birinə çevrilmişdir.
DİK sindromu: Bədəndə eyni anda həm kütləvi laxtalanma, həm də qanaxma gedən ağır həyati təhlükəli vəziyyətlərdə orqanizmin vəziyyətini izləmək üçün.
Əməliyyat və ya ağır travma sonrası: Uzunmüddətli yataq rejimi tələb edən əməliyyatlardan sonra tromb riskini dəyərləndirmək üçün.
Analizə necə hazırlaşmalı?
D-Dimer qoldakı venadan (damardan) alınan qan nümunəsi ilə yoxlanılır. Təcili reanimasion vəziyyətlərdə bu analiz xəstənin ac və ya tox olmasından asılı olmayaraq günün istənilən saatında götürülə bilər. Lakin planlı profilaktik yoxlanışlar zamanı nəticənin maksimum dəqiq olması üçün aşağıdakılara əməl etmək tövsiyə olunur:
Analizin səhər saatlarında, acqarına verilməsi daha məqsədəuyğundur (8-12 saatlıq aclıq kifayətdir).
Qan verməzdən 1 gün əvvəl ağır idman məşqlərindən və fiziki yüklənmədən uzaq durmaq lazımdır.
Analizdən bir neçə saat əvvəl siqaret çəkilməməlidir.
D-Dimerin yüksək olması nə deməkdir?
D-Dimer analizi üçün normal referans aralığı adətən < 500 ng/mL (və ya < 0.5 mg/L) qəbul edilir. Göstəricinin bu rəqəmlərdən yüksək çıxması bədəndə aktiv və patoloji laxtalanma-parçalanma prosesinin getdiyini bildirir.
D-Dimerin yüksək olması qanda trombun mövcudluğunu göstərsə də, o trombun bədənin hansı orqanında və ya damarında yerləşdiyini demir. Bunun üçün mütləq şəkildə əlavə müayinələr (Ayaq damarlarının Doppler USM-i, Ağciyərlərin Kompüter Tomoqrafiyası və s.) tələb olunur.
Bəzi hallarda D-Dimer tromboz xəstəliyi olmadan da "fizioloji" (təbii) səbəblərdən yüksələ bilər. Məsələn:
Hamiləlik: Hamiləliyin xüsusilə son aylarında qan doğuşa hazırlaşaraq qatılaşdığı üçün D-Dimer səviyyəsi təbii olaraq yüksək çıxır.
Yaş amili: 60 yaşdan yuxarı insanlarda orqanizmin yaşlanması ilə əlaqədar normal D-Dimer səviyyəsi gənclərə nisbətən bir qədər yuxarı olur.
Digər amillər: Yaxın keçmişdə keçirilmiş əməliyyatlar, ağır yanıqlar, qaraciyər xəstəlikləri və onkoloji proseslər də göstəricini artırır.
D-Dimerin normal (aşağı) olması nə deməkdir?
Bu, xəstələrin ala biləcəyi ən müsbət xəbərdir. D-Dimer analizinin ən güclü və etibarlı tərəfi onun "mənfi (normal)" nəticəsidir. Əgər pasiyentdə tromb şübhəsi varsa (məsələn, ayağı şişibsə), lakin D-Dimer analizi normal (<500 ng/mL) çıxıbsa, bu 95-99% ehtimalla həmin şəxsdə kəskin dərin vena trombozu və ya ağciyər emboliyası probleminin olmadığını sübut edir və diaqnozu istisna etməyə imkan verir.
D-Dimer analizi qiyməti
Qan laxtalanmasının fəsadları əksər hallarda gözlənilmədən və qəfil baş verir. Xüsusilə damar daxilində yaranan tromblar ani infarkt və insult riskini maksimum dərəcədə artırır. Həyati təhlükə daşıyan bu riskləri vaxtında, hələ heç bir fəsad yaratmamış görmək və dəyərləndirmək üçün yüksək dəqiqlikli laboratoriya avadanlıqları tələb olunur.
Ən müasir texnologiyalarla təchiz edilmiş və beynəlxalq standartlara cavab verən Bioloji Təbabət Klinikasında D-Dimer analizi qiyməti 47 AZN təşkil edir.
Əgər sizdə ayaqlarda səbəbsiz şişkinlik, qəfil nəfəs darlığı, uzun müddət hərəkətsiz qalma (yataq rejimi və ya uzun uçuşlar) və ya post-kovid laxtalanma şübhəsi varsa, D-Dimer analizi vermək həm sizin, həm də həkiminizin düzgün və zamanında addım atması üçün ən vacib tibbi bələdçidir. Sağlamlığınızı şansa buraxmayın, profilaktik analizlərlə riskləri öncədən idarə edin!