Unutqanlıq çox vaxt gündəlik qayğıların və ya yorğunluğun təbii bir nəticəsi kimi qəbul edilsə də, bəzən daha ciddi bir problemin ilk siqnalı ola bilər. Yaş artdıqca təfəkkür, yaddaş və davranış sahələrində özünü göstərən, insanın gündəlik həyat ritmini alt-üst edən xəstəliklərin başında Alzheimer xesteliyi gəlir. Bioloji Təbabət Klinikası olaraq, bu xroniki nevroloji xəstəliklə mübarizədə erkən diaqnozun və doğru yanaşmanın rolunu diqqətinizə çatdırırıq.
Alzheimer Xəstəliyi Nədir?
Alzheimer xəstəliyi, beyin hüceyrələrinin (neyronların) zamanla zədələnməsi və məhv olması ilə nəticələnən, proqressiv (inkişaf edən) bir neyrodegenerativ xəstəlikdir. Bu xəstəlik, demensiyanın (ağıl zəifliyinin) dünyada ən çox rast gəlinən formasıdır və bütün demensiya hallarının təxminən 60-80%-ni təşkil edir.
Xəstəlik ilk növbədə beynin yaddaş, öyrənmə və təfəkkür proseslərinə cavabdeh olan hissələrini sıradan çıxarır. Beyində normal funksiyanı pozan beta-amiloid adlı zülal lövhələrinin və tau zülalından ibarət düyünlərin yığılması hüceyrələr arası əlaqəni kəsir. Nəticədə, xəstə sadəcə yaddaşını itirmir, həm də gündəlik adaptasiya qabiliyyətini və özünəqulluq bacarıqlarını tamamilə itirir.
Alzheimer Xəstəliyinin Əlamətləri
Alzheimer birdən-birə başlamır; o, illər ərzində gizli inkişaf edir. Əlamətləri erkən, orta və irəliləmiş mərhələlərə görə fərqlənir:
Yaddaş itkisi (Xüsusilə yaxın keçmişi unutmaq): Xəstəliyin ən ilkin və klassik əlamətidir. Yeni öyrənilən məlumatlar, mühüm tarixlər və ya bir neçə saat əvvəl baş verən hadisələr unudulur.
Gündəlik işləri yerinə yetirməkdə çətinlik: Həmişə bişirdiyi yeməyin reseptini unutmaq, ev alətlərindən istifadə edə bilməmək və ya bildiyi yolda azmaq.
Zaman və məkan qarışıqlığı: Xəstələr hansı gündə, ayda və ya ildə olduqlarını, həmçinin olduqları yeri necə tapdıqlarını unuda bilərlər.
Nitq və ünsiyyət problemləri: Sözləri tapmaqda çətinlik çəkmək, söhbətin ortasında dayanmaq və ya eyni fikri dəfələrlə təkrarlamaq.
Əşyaların yerini dəyişik salmaq: Eynəyi və ya açarı qeyri-adi yerlərə (məsələn, soyuducuya) qoymaq və sonra başqalarını oğurluqda ittiham etmək.
Qərar vermə qabiliyyətinin zəifləməsi: Maliyyə məsələlərində səhvlər etmək, mövsümə uyğun olmayan geyimlər seçmək.
Əhval-ruhiyyə və şəxsiyyət dəyişiklikləri: Səbəbsiz qorxu, şübhə, depressiya, aqressiya və ya cəmiyyətdən izolyasiya olunma istəyi.
Alzheimer Xəstəliyinin Səbəbləri
Alzheimerin dəqiq nədən qaynaqlandığı tam olaraq bilinməsə də, tibb dünyası xəstəliyin inkişafında bir çox faktorun kompleks şəkildə rol oynadığını qəbul edir:
Genetik faktorlar: Ailəsində Alzheimer olan şəxslərdə bu xəstəliyin yaranma ehtimalı daha yüksəkdir. Xüsusilə APOE4 geni riski əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Xroniki iltihab (İnflamasiya): Beyindəki mikrolgiya hüceyrələrinin xroniki olaraq aktivləşməsi neyronların ölümünə səbəb olan toksik maddələr ifraz edir.
Mitoxondrial disfunksiya və Oksidativ stress: Hüceyrələrin enerji mərkəzi olan mitoxondrilərin işinin pozulması beyni sərbəst radikalların zədələnməsinə qarşı müdafiəsiz qoyur.
Damar patologiyaları: Beynin qan dövranının pozulması, mikrosirkulyasiyanın zəifləməsi neyronların kifayət qədər oksigen və qida maddəsi almasını əngəlləyir.
Toksinlər və Ağır metallar: Alüminium, qurğuşun kimi ağır metalların və ətraf mühit toksinlərinin bədəndə toplanması beynə mənfi təsir göstərir.
Alzheimer Xəstəliyini Dayandırmaq Olur?
Bu gün tam səmimi qeyd etmək lazımdır ki, Alzheimer xəstəliyini tamamilə ortadan qaldıran və ya beynin strukturunu tamamilə geriyə qaytaran bir "sehirli dərman" yoxdur. Lakin xəstəliyin gedişatını ləngitmək, əlamətləri yüngülləşdirmək və xəstənin həyat keyfiyyətini qorumaq tamamilə mümkündür.
Erkən diaqnoz qoyulduqda tətbiq edilən müalicə protokolları neyronların itki sürətini azaldır. Əgər xəstəliyə ilkin mərhələdə müdaxilə edilərsə, xəstənin tam asılı vəziyyətə düşmə müddətini illərlə uzatmaq olar. Müasir tibbin və Bioloji Təbabət Klinikasının əsas hədəfi də məhz budur: xəstəliyin proqresini (inkişafını) dayandırmaq və ya maksimum dərəcədə ləngitmək.
Ən Çox Kimlər Alzheimer Xəstəliyi Üçün Risk Altındadır?
Xəstəliyin yaranma riskini artıran faktorlar iki qrupa bölünür: dəyişdirilə bilməyən (bioloji) və profilaktika (həyat tərzini dəyişməklə) edilə bilən nəzarətli faktorlar.
Dəyişdirilə bilməyən əsas faktor yaşdır; 65 yaşdan sonra risk hər 5 ildə bir ikiqat artır. Genetik meyllilik, yəni birinci dərəcəli qohumlarda bu diaqnozun olması və keçmişdə alınan ciddi baş-beyin travmaları da bu qrupa daxildir. Statistika göstərir ki, qadınlarda ömür uzunluğu daha çox olduğu üçün xəstəlik riskinə bir qədər daha çox rast gəlinir.
Nəzarət edilə bilən risk faktorları arasında isə ürək-damar xəstəlikləri, yüksək təzyiq, ateroskleroz və şəkərli diabet ilk sıralardadır. Yüksək qan şəkəri və damar tutulmaları neyronları birbaşa zədələyir. Bundan əlavə, oturaq (hərəkətsiz) həyat tərzi, piylənmə, siqaret və spirtli içki aludəçiliyi də beynin qocalmasını sürətləndirərək Alzheimer üçün ciddi risk yaradır.
Alzheimer Xəstəliyinin Müalicəsi və Yanaşmalar
Klassik (akademik) tibb Alzheimer müalicəsində əsasən simptomatik terapevtik üsullara üstünlük verir. Bu yanaşmada məqsəd mövcud neyronların fəaliyyətini müvəqqəti dəstəkləməkdir.
Xolinesteraza İnhibitorları və NMDA Antagonistləri
Klassik müalicənin əsasını beyində hüceyrələrarası mesaj ötürülməsini təmin edən asetilxolin maddəsinin səviyyəsini qoruyan dərmanlar təşkil edir. Həmçinin, hüceyrə zədələnməsinin qarşısını almaq üçün qlutamat tənzimləyici NMDA reseptor antagonistlərindən istifadə olunur. Bu dərmanlar xəstəliyin səbəbini yox etmir, sadəcə yaddaş funksiyasını müvəqqəti olaraq stabilləşdirir.
Psixotrop və Neyroleptik Müalicə
Xəstəliyin orta və ağır mərhələlərində xəstələrdə yaranan aqressiya, qorxu, sayıqlama, depressiya və kəskin yuxu pozuntularını korreksiya etmək üçün müvafiq antidepressantlar və sakitləşdirici preparatlar protokola əlavə edilir.
Koqnitiv və Davranış Terapiyaları
Dərman müalicəsi ilə yanaşı xəstənin zehni fəaliyyətini aktiv saxlamaq üçün yaddaş məşqləri, musiqi terapiyası və erqoterapiya (məşğuliyyət terapiyası) tətbiq olunur. Bu üsullar xəstənin sosial mühitdən qopmamasını hədəfləyir.
İnteqrativ Təbabət ilə Alzheimer Xəstəliyinin Müalicəsində Effektiv Nəticələr
Bioloji Təbabət Klinikası olaraq Alzheimer xəstəliyinə sadəcə "beynin lokal problemi" kimi baxmırıq. İnteqrativ təbabət prinsipinə görə, beyindəki degenerasiya bütün orqanizmdə gedən disfunksiyanın (maddələr mübadiləsi pozulması, daxili intoksikasiya, immun disbalans) bir nəticəsidir. Bu səbəbdən müalicədə köklü dəyişiklik yaradan inteqrativ metodlardan istifadə edirik:
Drenaj və Detoksikasiya: Orqanizmdə, xüsusilə də beyin toxumasında illər boyu yığılmış ağır metalların və homotoksinlərin (daxili toksinlər) təmizlənməsi təmin edilir. Bu, neyronların üzərindəki toksik yükü azaldaraq onların daha sağlam işləməsinə şərait yaradır.
Mikrosirkulyasiyanın Bərpası (Biopunktura): Təbii tərkibli biotənzimləyici preparatların xüsusi akupunktur nöqtələrinə yeridilməsi vasitəsilə beyin qan dövranı yaxşılaşdırılır, kapilyarlar açılır və neyronların oksigenlə təminatı maksimum dərəcədə artırılır.
Mitoxondrial Terapiya: Hüceyrə səviyyəsində enerjinin (ATF) sintezini bərpa etmək üçün xüsusi antioksidantlar, amin turşuları və mikroelementlər təyin edilir. Bu, qocalmaqda olan beyin hüceyrələrinin ömrünü uzadır.
Bağırsaq-Beyin Oxunun Tənzimlənməsi: Müasir elmi araşdırmalar sübut edir ki, pozulmuş bağırsaq mikroflorası (disbioz) beyində iltihabi prosesləri (neyroinflamasiya) tetikləyir. Klinikamızda mikrobiotanın bərpası ilə bu patoloji zəncir qırılır.
Ozonterapiya və Plazmaferez: Qanın reoloji xüsusiyyətlərini (axıcılığını) yaxşılaşdırır, toxumalara və beyinə gedən oksigen miqdarını artırır, immun sistemi tənzimləyərək xroniki iltihabı söndürür.
Bizim məqsədimiz xəstəyə yalnız kimyəvi preparatlar yükləmək deyil, onun beyninin təbii özünübərpa mexanizmlərini işə salmaqdır. İnteqrativ təbabət sayəsində xəstələrimizdə koqnitiv (əqli) funksiyaların stabilləşməsi, nitqin aydınlaşması, aqressiya və depressiyanın azalması kimi çox effektiv, irəliləyiş göstərən və qalıcı nəticələr əldə edirik.
Yaxınlarınızda unudqanlıq, davranış dəyişikliyi və ya oriyentasiya pozulması kimi ilkin əlamətlər müşahidə edirsinizsə, vaxt itirmədən Bioloji Təbabət Klinikasına müraciət edin. Unutmayın, Alzheimer ilə mübarizədə qazanılan hər gün beynin qorunan bir hissəsidir.
