Təbiətin ən güclü "ürək dostu" kimi tanınan yemişan meyvəsi, əsrlər boyu xalq təbabətində şəfa mənbəyi kimi istifadə edilmişdir. Həm vizual gözəlliyi, həm də orqanizmə verdiyi saysız-hesabsız faydaları ilə seçilən bu bitki, müasir dövrdə tibb və farmakologiya sahəsində də geniş tədqiq olunur. Xüsusilə ürək-damar sistemini qoruyan və qan təzyiqini nizamlayan yemişan, sağlam həyat tərzini seçənlərin sevimli təbii vasitələrindən biridir. Bəs bu qırmızı rəngli kiçik meyvənin arxasında hansı şəfalı xüsusiyyətlər gizlənir?
Yemişan meyvəsi nədir?
Yemişanadətən kol və ya kiçik ağac formasında bitən tikanlı bir bitkidir. Yazda ağ və ya çəhrayı rəngdə gözəl çiçəklər açan bu bitkinin payızda yetişən qırmızı, sarı və ya qara rəngli kiçik meyvələri olur. Yemişan meyvəsinin dadı yüngül turşməzə və şirindir. Tərkibi C vitamini, B qrupu vitaminləri, kalium, kalsium, maqnezium kimi minerallar və ən əsası ürək sağlamlığı üçün kritik əhəmiyyət daşıyan flavonoidlər və antioksidantlarla olduqca zəngindir.
Yemişanın farmakoloji təsirləri nələrdir?
Elmi tədqiqatlar yemişanın orqanizmdə xüsusi farmakoloji prosesləri aktivləşdirdiyini sübut etmişdir:
Vazodilatator (Damar genişləndirici) təsir: Yemişan qan damarlarının, xüsusilə də ürəyi qidalandıran koronar damarların genişlənməsinə kömək edərək qan axınını rahatlaşdırır.
Antiaritmik xüsusiyyət: Ürək əzələsinin (miokard) yığılma qabiliyyətini gücləndirir və ürək döyüntülərinin ritmini tənzimləyir.
Antioksidant fəaliyyət: Tərkibindəki proantosiyanidinlər hüceyrələri sərbəst radikalların məhvedici təsirindən qoruyur.
Yemişan meyvəsinin faydaları nələrdir?
Müntəzəm və düzgün istifadə edildikdə yemişan meyvəsinin orqanizmə sağladığı 8 əsas fayda bunlardır:
Ürək sağlamlığını dəstəkləyir: Ürək əzələlərini qidalandırır, ürəyin nasos funksiyasını yaxşılaşdırır və infarkt riskini azaldır.
Qan təzyiqini (Hipertoniya) nizamlayır: Damarları genişləndirərək yüksək qan təzyiqini təbii yolla aşağı salmağa və stabil saxlamağa kömək edir.
Xolesterin səviyyəsini azaldır: Qandakı "pis" xolesterini (LDL) və triqliseridləri aşağı salır, bununla da damar tıxanmasının qarşısını alır.
Həzm sistemini yaxşılaşdırır: Tərkibindəki liflər sayəsində bağırsaq fəaliyyətini sürətləndirir, qəbizlik və həzmsizlik problemlərini aradan qaldırır.
Sinirləri sakitləşdirir və stresi azaldır: Mərkəzi sinir sisteminə yüngül sedativ (sakitləşdirici) təsir göstərərək təşviş, stress və yuxusuzluqla mübarizə aparır.
Qan dövranını sürətləndirir: Oksigenlə zəngin qanın bütün orqanlara, xüsusilə də beyinə daha yaxşı çatmasını təmin edir, enerji səviyyəsini artırır.
İmmuniteti gücləndirir: Yüksək C vitamini və antioksidantlar orqanizmin infeksiyalara və viruslara qarşı müqavimətini artırır.
Dərinin yaşlanmasını ləngidir: Hüceyrə yenilənməsini dəstəkləyərək dərinin daha gənc, parlaq və elastik qalmasına kömək edir.
Yemişan hansı xəstəliklərin müalicəsində effektivdir?
Yemişan meyvəsi bir sıra spesifik xəstəliklərin gedişatını yüngülləşdirmək üçün dəstəkləyici vasitə kimi istifadə olunur:
Ürək çatışmazlığı (İlkin mərhələlər): Ürəyin daha az enerji xərcləyərək daha effektiv işləməsini təmin edir.
Ateroskleroz (Damar sərtliyi): Damar divarlarında kirəcləşmənin və lövhəciklərin yaranmasının qarşısını alır.
Aritmiya (Ürək döyüntüsünün pozulması): Ürək ritmini tənzimləyərək taxikardiya kimi problemləri yüngülləşdirir.
Xroniki yuxusuzluq: Əsəb gərginliyi səbəbindən yaranan yuxu pozğunluqlarını aradan qaldırır.
Yemişan meyvəsinin zərərləri və əks-təsirləri
Hər bir təbii vasitədə olduğu kimi, yemişan meyvəsinin də normadan artıq istifadəsi bəzi fəsadlara yol aça bilər. Aşağıdakı hallarda diqqətli olmaq vacibdir:
Aşağı qan təzyiqi olanlar: Yemişan təzyiqi aşağı salmağa meylli olduğundan, onsuz da təzyiqi aşağı (hipotoniya) olan şəxslərdə başgicəllənmə və halsızlıq yarada bilər.
Dərmanlarla qarşılıqlı təsir: Ürək dərmanları, beta-blokerlər, qan durulaşdırıcılar və təzyiq dərmanları qəbul edənlər yemişan istifadə etdikdə dərmanın təsiri arta və ya azala bilər.
Hamiləlik və südvermə dövrü: Uşaqlıq əzələlərinə təsir edə biləcəyi üçün hamilə qadınların həkim məsləhəti olmadan istifadəsi tövsiyə edilmir.
Həddindən artıq istifadə: Gün ərzində çox miqdarda yemişan qəbulu mədə ağrısı, ürəkbulanma, baş ağrısı və qəfildən tərləmə kimi əlamətlərə səbəb ola bilər.
Yemişan meyvəsi necə istifadə olunur?
Bu dəyərli meyvəni qidalanma rasionunuza müxtəlif və ləzzətli yollarla daxil edə bilərsiniz. Ən geniş yayılmış 7 istifadə forması bunlardır:
Təzə meyvə kimi: Mövsümündə birbaşa toplanaraq yuyulub təzə-təzə yeyilə bilər.
Yemişan çayı (Dəmləmə): Qurudulmuş meyvə, yarpaq və ya çiçəklərindən 1-2 çay qaşığı götürülüb 1 stəkan qaynar suda 10-15 dəqiqə dəmlənir. Gündə 1-2 fincan içilməsi faydalıdır.
Yemişan sirkəsi: Xüsusilə xolesterini salmaq və arıqlamaq istəyənlər tərəfindən salatlara və ya suya qatılaraq istifadə olunur.
Ekstrakt və ya tinktura (Damcı): Apteklərdə satılan hazır yemişan ekstraktları suyuqluğa damladılaraq qəbul edilir.
Mürəbbə, kompot və ya marmelad: Meyvələrin dadını il boyu hiss etmək üçün mətbəxdə sağlam tatlandırıcılarla hazırlanır.
Qış üçün yemişan qurusu: Meyvələr kölgədə qurudularaq qış aylarında çaylara əlavə etmək üçün saxlanılır.
Qida əlavəsi kimi (Kapsul): Dozanı dəqiq tənzimləmək məqsədilə apteklərdən bitki mənşəli əlavə kimi tapmaq mümkündür.
Məqalədə qeyd olunan bütün bu elmi və xalq təbabətinə aid faydalara baxmayaraq, xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, yemişan meyvəsi və ondan hazırlanan məhsullar heç bir halda rəsmi tibbi müalicəni əvəz etmir və təkbaşına bir dərman vasitəsi deyildir. Əgər hər hansı bir ürək-damar xəstəliyiniz varsa və ya xroniki olaraq dərman qəbul edirsinizsə, yemişanı gündəlik rasionunuza daxil etməzdən əvvəl mütləq şəkildə kardioloq və ya peşəkar müalicə həkiminizlə məsləhətləşməlisiniz.
