Badam, həm ləzzəti, həm də yüksək qida dəyəri ilə dünyada ən çox istehlak edilən və sevilən çərəzlərdən biridir. Tərkibi E vitamini, sağlam yağlar, bitki mənşəli zülal, lif və maqneziumla zəngin olan bu qida əsl təbii enerji deposudur.
Badamın əsas faydaları
Badamın müntəzəm və porsiyaya nəzarət edilərək qəbulu orqanizmə çoxşaxəli müsbət təsirlər göstərir. Badamın faydaları:
Ürək sağlamlığını qoruyur: Qandakı zərərli xolesterin (LDL) səviyyəsini azaldaraq damar tıxanması və ürək-damar xəstəlikləri riskinin qarşısını alır.
Beyin funksiyalarını gücləndirir: Tərkibindəki riboflavin və L-karnitin sayəsində yaddaşı gücləndirir, sinir sistemini qoruyur və koqnitiv fəaliyyəti dəstəkləyir.
Qan şəkərini tənzimləyir: Karbohidrat səviyyəsi aşağı, lif və sağlam yağ nisbəti yüksək olduğu üçün qlükoza səviyyəsindəki qəfil sıçrayışların qarşısını alır.
Dərini və saçları qidalandırır: Yüksək E vitamini və antioksidant tərkibi hüceyrələri sərbəst radikalların zərərindən qoruyur, dərinin yaşlanmasını ləngidir.
Çiy badamın faydaları nələrdir?
Badamın qovrulmuş və duzlu formalarındansa, çiy halda istehlak edilməsi orqanizm üçün qat-qat daha faydalıdır:
Vitamin itkisinin qarşısını alır: Qovrulma prosesinə məruz qalmadığı üçün tərkibindəki E vitamini və antioksidantlar bütövlüyünü tamamilə qoruyur.
Təzyiqi yüksəltmir: Duzsuz və qatqısız olduğu üçün orqanizmdə su tutulmasına (ödəm) səbəb olmur və qan təzyiqini stabil saxlayır.
Asan həzm olunur: Çiy badamı gecədən suda islatmaq onun qabığındakı fitik turşusunu parçalayaraq sağlam yağların və mineralların bədən tərəfindən sürətlə sorulmasını təmin edir.
Badamın beyin üçün faydaları
Badam "beyin qidası" kimi tanınan ən dəyərli çərəzlərdən biridir:
Hüceyrələri yeniləyir: Tərkibindəki riboflavin (B2 vitamini) və L-karnitin beyin hüceyrələrinin inkişafını və sinir yollarının aktivliyini artırır.
Yaddaşı gücləndirir: Güclü diqqət mərkəzləşməsi təmin edərək koqnitiv (qavrama) funksiyaları dəstəkləyir.
Nevroloji qoruma: Yaşla bağlı yaranan yaddaş itkisi və Alsheymer kimi xəstəliklərin riskini azaltmağa kömək edir.
Hansı xəstəliklərin idarə olunmasında effektivdir?
Bitki mənşəli qidalanmanın mühüm bir hissəsi kimi badam, aşağıdakı problemlərin yüngülləşdirilməsinə dəstək olur:
Tip-2 Diabet (Şəkər xəstəliyi): Mədədə qidanın parçalanmasını ləngidərək insulin müqavimətini qırmağa kömək edir.
Sümük əriməsi (Osteoporoz): Kalsium, maqnezium və fosforla zənginliyi hesabına sümük və diş quruluşunu möhkəmləndirir.
Piylənmə və çəki artımı: Zəngin lif və zülal tərkibi uzunmüddətli toxluq hissi yaradaraq pəhriz saxlayanların çəki nəzarətini asanlaşdırır.
Əks-təsirləri və zərərləri
Çox faydalı olmasına baxmayaraq, bəzi hallarda ehtiyatlı olmaq tələb edilir:
Allergiya və böyrək daşı riski: Çərəzlərə həssaslığı olanlarda anafilaktik şok (kəskin allergiya) yarada bilər. Eyni zamanda oksalat maddəsi ilə zəngin olduğu üçün böyrək daşına meylli şəxslər qəbulunu məhdudlaşdırmalıdır.
Həzm problemləri: Həddindən artıq yeyildikdə yüksək kalori miqdarı çəki artımına, bol lif isə mədədə köp və qəbizliyə səbəb ola bilər.
Badam ilə arıqlamaq olar?
Düzgün və porsiya nəzarəti altında istehlak edildikdə, badam pəhriz dövründə ən böyük köməkçinizə çevrilə bilər:
Toxluq hissi yaradır: Zəngin lif və bitki mənşəli zülal ehtiva etdiyi üçün mədədə uzun müddət qalaraq aclıq hissini ləngidir.
Qlükozanı tənzimləyir: Qan şəkərini sabit saxlayaraq qəfil şirniyyat krizlərinin qarşısını alır.
Metabolizmi dəstəkləyir: Tərkibindəki sağlam yağlar maddələr mübadiləsini sürətləndirərək yağ yandırma prosesinə müsbət təsir göstərir.
Badam çəki artırır?
Badamın çəki artırıb-artırmaması tamamilə sizin qəbul etdiyiniz miqdardan asılıdır:
Yüksək kalorilidir: 100 qram badam təxminən 570-600 kalori ehtiva edir. Buna görə də gündəlik normadan (təxminən 1 ovuc və ya 20-25 ədəd) artıq yeyildikdə bədəndə piy kimi toplanaraq sürətli çəki artımına səbəb olur.
Kökəlmək istəyənlər üçün: Əgər sağlam şəkildə çəki almaq istəyirsinizsə, porsiyanı bir qədər artıraraq badamı yulaf əzməsi, bal və ya kalorili smuzilərlə birləşdirərək qəbul edə bilərsiniz.
Nə zaman və necə istifadə edilməlidir?
Badamdan maksimum fayda əldə etmək üçün bu tətbiq qaydalarına diqqət etmək vacibdir:
Gecədən islatmaq: Badamı yeməzdən əvvəl suda 8-12 saat islatmaq onun qabığındakı fitik turşusunu zərərsizləşdirir və vitaminlərin bədən tərəfindən sorulmasını (həzmini) qat-qat asanlaşdırır.
Gündəlik norma və zaman: Gündə 1 ovuc (təxminən 20-25 ədəd) çiy, qovrulmamış və duzsuz badam yemək idealdır. Səhər acqarına və ya günorta ara öğünlərdə (qəlyanaltı kimi) qəbulu enerjini və şəkəri sabit saxlayır.
