Oynaq ağrıları, əzələlərdə yaranan sərtlik və bədənin fərqli nahiyələrində səbəbsiz yaranan iltihabi proseslər bir çox insanın gündəlik həyatını çətinləşdirən əsas şikayətlərdəndir. Əksər hallarda insanlar bu cür ağrılar zamanı hansı həkimə müraciət edəcəklərini bilmir və vaxt itirirlər. Məhz bu cür mürəkkəb, sümükləri, oynaqlarları və hətta daxili orqanları zədələyən sistemli xəstəliklərlə tibbin xüsusi bir sahəsi olan revmatologiya məşğul olur. Bəs revmatoloq həkim və mütəxəssislər kimlərdir və hansı xəstəlikləri müalicə edirlər?
Revmatoloq kimdir?
Revmatoloq, dayaq-hərəkət aparatını (oynaqlar, əzələlər, sümüklər, vətərlər) və birləşdirici toxumaları zədələyən, xüsusən də autoimmun və iltihabi xəstəliklərin diaqnostikası, müalicəsi və idarə olunması üzrə ixtisaslaşmış tibb mütəxəssisidir. Revmatoloqlar əvvəlcə daxili xəstəliklər (terapiya) və ya pediatriya üzrə əsas təhsil alır, daha sonra isə revmatoloji xəstəliklər üzrə illərlə davam edən dərin ixtisaslaşma keçirlər. Bu həkimlər sadəcə oynaqlara deyil, xəstəliyin təsir edə biləcəyi böyrəklər, ağciyərlər, ürək, beyin və dəri kimi bütün sistemlərə kompleks yanaşırlar.
Revmatologiya nədir?
Revmatologiya, daxili xəstəliklərin (terapiyanın) bir alt qolu olub, oynaqları, yumşaq toxumaları, autoimmun sistemini və birləşdirici toxumaları əhatə edən xəstəliklərin öyrənilməsi və müalicəsi ilə məşğul olan tibb sahəsidir. Bu elm sahəsi xalq arasında sadəcə "revmatizm" adlandırılan, lakin əslində yüzdən çox fərqli xəstəliyi özündə birləşdirən böyük bir qrupu tədqiq edir. Revmatologiyanın əsas hədəfi xəstələrin həyat keyfiyyətini artırmaq, ağrıları dindirmək və orqan zədələnmələrinin qarşısını almaqdır.
Revmatologiya hansı xəstəliklərin müalicəsinə baxır?
Revmatologiya həm iltihabi, həm də qeyri-iltihabi xarakter daşıyan mürəkkəb xəstəliklərin müalicəsinə baxır. Xüsusilə immunitet sisteminin çaşaraq bədənin öz sağlam hüceyrələrinə hücum etdiyi (autoimmun) vəziyyətlər bu sahənin əsas diqqət mərkəzindədir. Əgər bir şəxsdə səhərlər yataqdan qalxarkən oynaqlarda yarım saatdan çox davam edən sərtlik (qatılaşma), oynaqlarda şişkinlik, qızartı, daimi əzələ ağrıları və səbəbsiz, uzunmüddətli yorğunluq varsa, bu xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi birbaşa revmatologiyanın profilinə aiddir.
Revmatoloji xəstəliklər hansılardır?
Tibbdə 100-dən çox revmatoloji xəstəlik mövcuddur. Onların ən çox rast gəlinən və cəmiyyətdə geniş yayılan növləri aşağıdakılardır:
Revmatoid artrit (Oynaq revmatizmi): Əsasən əl və ayaq biləklərində, xırda oynaqlarda simmetrik olaraq yaranan, oynağı deformasiyaya uğradan ağır iltihabi xəstəlikdir.
Sistemli qırmızı qurd eşənəyi (Lupus): Təkcə oynaqları deyil, dəri, böyrək, qan hüceyrələri və ürəyi də zədələyən sistemli autoimmun xəstəlikdir.
Ankilozlaşan spondilit (Bexterev xəstəliyi): Xüsusilə onurğanı və çanaq oynaqlarını tutan, zamanla onurğanın hərəkətliliyini məhdudlaşdıran və sərtləşdirən xəstəlikdir.
Osteoartrit (Duzlaşma): Oynaq qığırdaqlarının zamanla yeyilməsi, aşınması və yaşla əlaqədar yaranan qeyri-iltihabi xəstəlikdir.
Podaqra (Damla xəstəliyi): Qanda sidik turşusunun artması nəticəsində oynaqda (çox vaxt ayaq baş barmağında) kristal şəklində toplanaraq kəskin ağrı və şişkinlik yaradan xəstəlik.
Vaskulitlər: Qan damarlarının divarlarının iltihablanması və zədələnməsi ilə müşayiət olunan təhlükəli xəstəliklər qrupu.
Sioqren sindromu: Əsasən göz və ağız quruluğu ilə xarakterizə olunan, vəziləri hədəf alan autoimmun problemdir.
Uşaqlarda görülən revmatoloji xəstəliklər
Revmatoloji problemlər yalnız yaşlılarda deyil, uşaqlarda da sıx müşahidə olunur. Bu sahə ilə "Uşaq (Pediatrik) Revmatologiyası" məşğul olur. Uşaqlıq dövründə oynaqların və sümüklərin böyümə mərhələsində olması səbəbindən xəstəliyin vaxtında aşkarlanması böyük əhəmiyyət daşıyır. Uşaqlarda ən çox rast gəlinən revmatoloji xəstəliklər bunlardır:
Yuvenil İdiopatik Artrit (YİA): 16 yaşından kiçik uşaqlarda yaranan, oynaq şişkinliyi, ağrı və hərəkət məhdudiyyəti ilə müşayiət olunan xroniki iltihabdır.
Ailəvi Aralıq Dənizi Qızdırması (FMF): Genetik keçidli olan, qəfil başlayan yüksək hərarət, qarın, döş qəfəsi və oynaq ağrıları (atakalar) ilə özünü göstərən xəstəlikdir.
Uşaqlıq dövrünün vaskulitləri: Kavasaki xəstəliyi və Şenleyn-Henox purpurası kimi damar iltihabları uşaqlarda xüsusi nəzarət tələb edən ciddi patologiyalardır.
Revmatoloji xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan üsullar
Revmatoloji xəstəliklərin böyük əksəriyyəti xroniki xarakter daşıdığı üçün müalicənin məqsədi xəstəliyi "yox etməkdən" çox, onu nəzarət altına almaq (remissiyaya salmaq), ağrıları aradan qaldırmaq və orqan zədələnmələrinin qarşısını almaqdır. Ənənəvi tibbdə əsasən bu üsullar tətbiq edilir:
Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (QSİƏD): Kəskin ağrıları və iltihabı azaltmaq üçün ilkin olaraq istifadə edilir.
Kortikosteroidlər (Hormonal preparatlar): Şiddətli iltihabı sürətlə basdırmaq üçün istifadə olunur, lakin yan təsirlərinə görə uzunmüddətli təyinatı diqqətlə aparılır.
Xəstəliyin gedişini dəyişdirən antirevmatik dərmanlar (DMARDs): İmmun sisteminin reaksiyasını azaldaraq oynaqların zədələnməsini ləngidir.
Bioloji agentlər (Hədəfə yönəlik terapiya): İmmun sisteminin iltihaba səbəb olan xüsusi zülallarını (hüceyrələrini) birbaşa hədəfə alaraq bloklayan ən müasir preparatlardır.
Fizioterapiya: Oynaqların hərəkətliliyini qorumaq və əzələləri gücləndirmək üçün müalicənin ayrılmaz hissəsidir.
Bioloji Təbabət Klinikasında revmatoloji xəstəliklərin inteqrativ təbabət ilə müalicəsi
Revmatoloji xəstəliklər ömürlük dərman qəbulunu tələb etdiyi üçün bir çox xəstə illər ərzində ağır kimyəvi preparatların yan təsirlərindən əziyyət çəkir. Məhz bu nöqtədə Bioloji Təbabət Klinikasında tətbiq olunan İnteqrativ Təbabət yanaşması xəstələr üçün yeni və daha təhlükəsiz bir ümid mənbəyinə çevrilir.
Bioloji Təbabət Klinikasında revmatoloji xəstəliklərin müalicəsində məqsəd sadəcə immuniteti kimyəvi dərmanlarla "basdırmaq" deyil, immunitetin niyə çaşdığını tapmaq və onu "tənzimləməkdir" (immunomodulyasiya). Bu yanaşma aşağıdakı əsas mərhələləri əhatə edir:
Mikrobiomun (Bağırsaq florasının) bərpası: İmmun sisteminin böyük bir qismi bağırsaqlarda yerləşdiyi üçün, autoimmun xəstəliklərin kökündə tez-tez pozulmuş bağırsaq florası dayanır. Klinikada xüsusi qidalanma pəhrizləri (anti-iltihabi pəhrizlər) və probiyotik terapiyası ilə bağırsaq baryeri bərpa edilir.
Biotənzimləyici Terapiya: Təbii tərkibli homotoksikoloji preparatlar vasitəsilə hüceyrə səviyyəsində təmizlənmə (drenaj və detoksikasiya) aparılır. Bu preparatlar orqanizmin özünü bərpa qabiliyyətini stimullaşdırır və xroniki iltihabı zərərsizləşdirir.
Ozonoterapiya və PRP: Ozon terapiyası qanın oksigen təchizatını artırır, güclü iltihab əleyhinə və ağrıkəsici təsir göstərir. PRP və kök hüceyrə tətbiqləri isə zədələnmiş oynaq qığırdaqlarının yenidən bərpasına (regenerasiyasına) təkan verir.
Akupunktura və Fizioterapiya: Bədənin enerji kanallarını tənzimləyərək oynaq ağrılarını xeyli yüngülləşdirir, klassik dərmanlara olan ehtiyacı və asılılığı əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
İnteqrativ yanaşma, klassik tibbin rədd edilməsi deyil, əksinə onun təbii, bioloji və yan təsirsiz metodlarla dəstəklənməsidir. Bu unikal yanaşma sayəsində Bioloji Təbabət Klinikasında xəstələrin ağır dərmanlardan asılılığı azalır, remissiya (xəstəliyin sakitlik) dövrü uzanır və onların həyat keyfiyyəti sağlam insanlarda olduğu kimi yüksək səviyyəyə qayıdır.
