İnsan orqanizmində həzm prosesinin, xüsusilə də yağların parçalanmasının ən vacib iştirakçılarından biri qaraciyərin altında yerləşən kiçik armudabənzər orqanımız olan öd kisəsidir. Öd kisəsi normal fəaliyyət göstərdiyi müddətcə onun varlığını belə hiss etmirik lakin od kisesi soyuqlamasi elametleri başladığı zaman, həyat keyfiyyətini kəskin şəkildə aşağı salan şiddətli ağrılarla özünü büruzə verir. Xalq arasında daha çox "öd soyuqlaması" kimi tanınan bu vəziyyət əslində ciddi tibbi diqqət tələb edən iltihabi bir prosesdir.
Öd kisəsi soyuqlaması nədir?
Tibbi dildə Xolesistit adlandırılan öd kisəsi soyuqlaması, öd kisəsi divarının iltihablanması və şişməsidir. Qaraciyər tərəfindən istehsal olunan öd mayesi, qidalanma zamanı onikibarmaq bağırsağa ifraz olunmaq üçün müvəqqəti olaraq öd kisəsində toplanır. Lakin müxtəlif səbəblərdən bu mayenin axını çətinləşdikdə və ya dayandıqda, kisənin içində təzyiq artır, öd qatılaşır və kisənin divarlarını qıcıqlandıraraq iltihab yaradır. Xəstəlik gedişatına görə kəskin və xroniki olmaqla iki qrupa bölünür.
Öd kisəsi soyuqlaması nədən yaranır?
Öd kisəsi iltihabının ən böyük və birincili səbəbi (halların təxminən 90%-də) öd daşlarıdır. Öd kisəsində yaranan daşlar öd axarının çıxışını bağladıqda, maye kisədə yığılıb qalır və infeksiyaya səbəb olur. Bundan əlavə, xəstəliyin yaranmasında aşağıdakı faktorlar da mühüm rol oynayır:
Bakterial infeksiyalar (əsasən bağırsaqlardan öd yollarına keçən bakteriyalar).
Öd yollarının anatomik darlığı və ya qıvrılması (diskineziya).
Ağır travmalar, cərrahi əməliyyatlar və ya ciddi yanıqlar nəticəsində yaranan şok vəziyyətləri.
Öd kisəsində və ya öd yollarında yaranan şişlər.
Uzun müddətli damardaxili qidalanma və ya kəskin, sürətli çəki itirmə prosesləri.
Öd kisəsi soyuqlaması əlamətləri
Xəstəliyin simptomları adətən özünü çox aydın və kəskin şəkildə göstərir. Xəstələri ən çox narahat edən od kisesi soyuqlamasi elametleri adətən ağır, yağlı, qızardılmış və ya çox ədviyyatlı qidaların qəbulundan bir neçə saat sonra ortaya çıxır. Əlamətlər xəstəliyin kəskin və ya xroniki olmasından asılı olaraq fərqlənə bilər.
Kəskin xolesistitin əlamətləri
Kəskin iltihablanma anidən başlayır və təcili tibbi müdaxilə tələb edir:
Qarnın sağ yuxarı nahiyəsində (qabırğaaltında) başlayan və getdikcə şiddətlənən kəskin ağrı.
Ağrının sağ çiyinə, sağ kürəyə və kürəklərin arasına doğru yayılması.
Şiddətli ürəkbulanma və qusma (qusma xəstəyə rahatlıq gətirmir).
Bədən hərarətinin yüksəlməsi (qızdırma) və üşütmə.
Qarnın sağ yuxarı hissəsinə toxunduqda yaranan kəskin həssaslıq və sərtlik.
Bəzi hallarda dəridə və gözün ağında yüngül saralmanın (sarılıq) müşahidə edilməsi.
Xroniki xolesistitin əlamətləri
Xroniki xolesistit zamanı od kisesi soyuqlamasi elametleri daha yüngül, lakin uzunmüddətli və təkrarlanan xarakter daşıyır:
Qida qəbulundan sonra qarnın yuxarı hissəsində yaranan küt ağrı və ya diskomfort.
Mədədə və qarında daimi şişkinlik, köp və qaz hissi.
Həzmsizlik, gəyirmə və ağızda acı dadın (və ya metal dadının) olması.
Yağlı qidalara qarşı dözümsüzlük.
Öd kisəsi xəstəliklərinin diaqnozu
Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün xəstənin şikayətləri dinlənildikdən sonra ilk növbədə Ultrasəs Müayinəsi (USM) aparılır. USM vasitəsilə öd kisəsinin divarının qalınlaşması, öddə daşların və ya palçığın (şlamın) olub-olmaması aydın görünür. Təsdiqləyici metod kimi qan analizləri (leykositlərin miqdarının və qaraciyər enzimlərinin səviyyəsinin yoxlanılması) tətbiq edilir.
Öd kisəsi soyuqlamasının müalicəsi
Müalicənin gedişatı iltihabın dərəcəsindən və kisədə daşın olub-olmamasından asılıdır. Kəskin xolesistit zamanı xəstə adətən xəstəxanaya yerləşdirilir:
Dərman müalicəsi: İltihabı aradan qaldırmaq üçün geniş spektrli antibiotiklər, güclü spazmolitiklər və ağrıkəsicilər təyin edilir.
Pəhriz (Aclıq): Kisəni dincəltmək və yüklənmənin qarşısını almaq üçün ilk günlərdə qida və maye qəbulu dayandırılır, xəstə sistem (damardaxili maye) vasitəsilə qidalandırılır.
Cərrahi müdaxilə: Əgər iltihab dərmanla geri çəkilmirsə və ya kisə tamamilə daşla doludursa, təkrarlanmaların qarşısını almaq üçün öd kisəsinin cərrahi yolla çıxarılması (Xolesistektomiya) həyata keçirilir.
Öd kisəsi xəstəliklərində İnteqrativ Təbabətin rolu
Əgər pasiyentdə təcili cərrahiyyə tələb edən kəskin vəziyyət (məsələn, kisənin partlama riski) yoxdursa, xroniki iltihabların və öd qatılaşmasının müalicəsində İnteqrativ Təbabət çox uğurlu və bərpaedici nəticələr göstərir. İnteqrativ yanaşma orqanı kəsib götürməzdən əvvəl onun funksiyasını bərpa etməyə çalışır:
Biotənzimləyici Terapiya: Təbii tərkibli xüsusi preparatlar vasitəsilə qaraciyərin və öd kisəsinin fəaliyyəti tənzimlənir, ödün axıcılığı (reologiyası) bərpa edilir və xroniki iltihab hüceyrə səviyyəsində təmizlənir. Bu həm də gələcəkdə yeni daşların yaranmasının qarşısını alır.
Mikrobiomun Bərpası: Öd yollarındakı xroniki infeksiyaların kökündə çox vaxt pozulmuş bağırsaq florası dayanır. Sağlam bağırsaq florasının bərpası ilə orqanizmin immun reaksiyası gücləndirilir.
Ozonoterapiya: Güclü iltihab əleyhinə və antibakterial xüsusiyyəti sayəsində toxumaların oksigenlənməsini artırır, qan dövranını yaxşılaşdıraraq sağalma prosesini kəskin şəkildə sürətləndirir.
Akupunktura və Nöralterapiya: Öd yollarındakı spazmları açmaq, sinir sistemini sakitləşdirmək və sağ qabırğaaltı nahiyədəki kəskin ağrıları kimyəvi dərmansız yüngülləşdirmək üçün ən effektiv köməkçi vasitələrdir.
İnteqrativ təbabət, xüsusilə başlanğıc mərhələdə olan (palçıq və qatılaşma) xəstələrdə cərrahi əməliyyat ehtiyacını aradan qaldırmağa və xəstənin həzm sistemini tam sağlam vəziyyətə qaytarmağa xidmət edir.
