Gündəlik həyatımızda, xüsusilə fəsillərin dəyişdiyi və havaların kəskin soyuduğu dövrlərdə tez-tez rastlaşdığımız, xalq arasında "bağırsaq soyuqlaması" kimi tanınan problem əslində ciddi bir mədə-bağırsaq traktı xəstəliyidir. Həzm sisteminin normal ritmini pozan, insanı günlərlə yatağa salacaq qədər halsız edən bu vəziyyət, tibb dünyasında "Qastroenterit" (mədə və bağırsaqların iltihabı) adlanır. Bəs bu xəstəliyin əsl səbəbi yalnız soyuq havadırmı və onu necə tez bir zamanda aradan qaldırmaq olar?
Bağırsaq soyuqlaması nədir?
Tibbi dildə Qastroenterit adlandırılan bağırsaq soyuqlaması, mədə və bağırsaqların daxili selikli qişasının (divarının) iltihablanmasıdır. Cəmiyyətdə bəzən "mədə qripi" və ya "bağırsaq infeksiyası" kimi də adlandırılır. İltihablanan bağırsaqlar qidaları və mayeləri normal şəkildə həzm edib mənimsəyə bilmir, nəticədə həzm sistemi öz funksiyasını müvəqqəti olaraq itirir və orqanizm qəbul etdiyi maddələri sürətlə xaric etməyə çalışır.
Bağırsaq soyuqlaması nədən yaranır?
Xalq arasında bu halın sadəcə ayaqyalın gəzməkdən və ya qarın nahiyəsindən soyuq almaqdan yarandığı düşünülsə də, əslində xəstəliyin birincili səbəbi mikroorqanizmlərdir. Soyuq hava yalnız immuniteti zəiflədərək bu mikrobların orqanizmdə çoxalmasına ideal zəmin yaradır. Əsas yaranma səbəbləri bunlardır:
Viruslar: Rotavirus, Norovirus və Adenovirus kimi viruslar bağırsaq soyuqlamasının ən yayılmış (xüsusilə uşaqlarda) səbəbkarlarıdır.
Bakteriyalar: Salmonella, E. coli, Şigella kimi bakteriyalar çirklənmiş qida və ya su vasitəsilə orqanizmə daxil olaraq kəskin iltihab yaradır.
Parazitlər: Çirkli sulardan və ya yaxşı yuyulmamış meyvə-tərəvəzlərdən keçən mikroskopik parazitlər.
Fiziki soyuqlama: Ayaqlardan və ya birbaşa qarın nahiyəsindən kəskin soyuğa məruz qalmaq bağırsaqlarda qan dövranını zəiflədir, spazmlara səbəb olur və yerli immuniteti salaraq infeksiyanın inkişafını sürətləndirir.
Bağırsaq soyuqlaması əlamətləri nələrdir?
Xəstəlik infeksiyanın növündən asılı olaraq orqanizmə daxil olduqdan 1-3 gün sonra anidən başlayır. Bədənin fərqli reaksiyalarla verdiyi xarakterik bağırsaq soyuqlaması əlamətləri aşağıdakılardır:
Diareya (İshal): Ən əsas və qabarıq simptomdur. Gündə bir neçə dəfə təkrarlanan sulu, bəzən isə selikli nəcis ifrazı müşahidə edilir.
Qarın ağrısı və kramplar: Qarında qəfil girən, sancı və burulma şəklində kəskin spazmlar olur. Ağrı adətən tualetə getdikdən sonra qismən yüngülləşir.
Ürəkbulanma və qusma: Mədənin qıcıqlanması nəticəsində qidaları qəbul edə bilməmək, yeyilənləri geri qaytarmaq.
Hərarət və üşütmə: Bədənin infeksiya ilə mübarizə apardığını göstərən qızdırma (37.5 - 38.5 dərəcə), soyuq tər basması və titrəmə.
Halsızlıq və əzələ ağrıları: Həddindən artıq maye itkisinə bağlı olaraq yaranan kəskin yorğunluq, oynaq və əzələlərdə sızıltılar.
İştahsızlıq: Yeməklərdən iyrənmə və mədədə daimi köp, qaz hissi.
Əgər bu bağırsaq soyuqlamasi elametleri 3 gündən çox davam edərsə, nəcisdə qan görünərsə və ya xəstə maye qəbul edə bilməyəcək qədər qusursa, mütləq təcili həkimə müraciət edilməlidir.
Uşaqlarda bağırsaq soyuqlaması
Uşaqlar və körpələrdə bu vəziyyət böyüklərə nisbətən çox daha təhlükəlidir. Çünki uşaq orqanizmi ishal və qusma zamanı çox sürətlə susuzlaşır (dehidratasiya). Uşaqlarda ağız quruluğu, göz yaşının olmaması, gözlərin çuxura düşməsi və halsızlıq təcili tibbi müdaxilə siqnalıdır.
Bağırsaq soyuqlamasının müalicəsi
Bağırsaq soyuqlaması (qastroenterit) əksər hallarda viral mənşəli olduğu üçün birbaşa onu sağaldacaq xüsusi bir dərman yoxdur. Müalicənin əsas məqsədi orqanizmin itirdiyi mayeni bərpa etmək və simptomları (ağrı, ürəkbulanma) yüngülləşdirməkdir.
Maye bərpası (Rehidratasiya): İshal və qusma bədəndən təkcə suyu deyil, həyati vacib mineralları (kalium, natrium) da yuyub aparır. Bu itkini bərpa etmək üçün apteklərdə satılan xüsusi oral rehidratasiya tozlarından (ORS) və ya bol miqdarda mineral sulardan istifadə edilir.
Dərman terapiyası: Yalnız həkim göstərişi ilə qarın ağrılarını kəsmək üçün spazmolitiklər, qusmaya qarşı preparatlar və bakterial infeksiya təsdiqlənərsə, spesifik antibiotiklər təyin olunur. (Viral infeksiyalarda antibiotiklərin heç bir faydası yoxdur).
Probiyotiklər: Bağırsaqda məhv olmuş faydalı bakteriyaları yenidən bərpa etmək üçün probiyotik əlavələri müalicənin ayrılmaz hissəsidir.
Bağırsaq soyuqlaması zamanı pəhriz necə olmalıdır?
Dərmanlardan daha vacib olan məsələ düzgün qidalanmadır. Xəstəlik dövründə həzm sistemi çox həssas olduğu üçün xüsusi və sərt pəhriz saxlanılmalıdır:
Nə yeməli? Həzmi çox asan olan qidalar seçilməlidir: suda qaynadılmış düyü, yağsız kartof püresi, banan, alma püresi, qurudulmuş çörək (suxarı) və yağsız toyuq bulyonu.
Nədən uzaq durmalı? Bütün növ süd və süd məhsulları (laktoza həzmi çətinləşdirdiyi üçün ishalı artırır), yağlı və qızardılmış yeməklər, ədviyyatlar, şirniyyatlar, çiy tərəvəzlər və kofeinli içkilər (qəhvə, tünd çay) rasiondan tamamilə çıxarılmalıdır.
Bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində İnteqrativ Təbabətin rolu
Klassik tibbdə kəskin bağırsaq infeksiyaları zamanı antibiotiklər tətbiq edilsə də, bu dərmanlar çox vaxt bağırsağın təbii florasını daha da məhv edərək gələcəkdə xroniki mədə-bağırsaq problemlərinə yol açır. Bioloji Təbabət Klinikasında tətbiq olunan İnteqrativ Təbabət üsulları orqanizmə daha bütöv yanaşaraq zərərsiz sağalmanı təmin edir:
Mikrobiomun (Bağırsaq florasının) Bərpası: İltihabın kökündə dayanan ən böyük problem bağırsaq baryerinin zədələnməsidir (Keçirici bağırsaq sindromu). İnteqrativ tibb, fərdi təyin olunmuş simbiotiklərlə (probiyotik+prebiyotik) faydalı bakteriyaları çoxaldır və infeksiyaya qarşı yerli immuniteti ayağa qaldırır.
Biotənzimləyici Terapiya: Xüsusi bioloji preparatlar vasitəsilə bağırsaq divarının (selikli qişanın) iltihabı təmizlənir və zəhərli toksinlər orqanizmdən təbii yolla drenaj olunur (xaric edilir).
Ozonoterapiya: Güclü antibakterial və antiviral təsirə malik olan ozon terapiyası infeksiyanın inkişafını dayandırır. Xüsusilə rektal yolla tətbiq edilən ozon qazı birbaşa bağırsaq divarındakı iltihabı sürətlə basdırır və qan dövranını yaxşılaşdırır.
Akupunktura və Nöralterapiya: Bağırsaqlarda yaranan güclü krampları, spazmları və qarın ağrılarını kimyəvi ağrıkəsicilər olmadan tənzimləmək, sinir sistemini sakitləşdirmək üçün olduqca effektiv üsullardır.
Bu kompleks yanaşma sayəsində bağırsaqların fəaliyyəti sürətlə bərpa olunur, xəstəliyin xroniki formaya keçməsinin və tez-tez təkrarlanmasının qarşısı alınır.
