Mədə və bağırsaq sistemi orqanizmin ən böyük, ən qapalı və eyni zamanda ən çox yüklənən mərkəzidir. Biz qidalanarkən, stress yaşayarkən və ya müxtəlif dərmanlar qəbul edərkən bu sistemin daxilində hansı proseslərin getdiyini, hansı zədələrin yarandığını kənardan görmək qeyri mümkündür. İllər boyu davam edən mədə yanmaları, bitmək bilməyən köp və qarın ağrıları çox vaxt sadəcə ağrıkəsicilərlə keçişdirilir. Lakin müasir tibbdə həzm sisteminin daxilinə birbaşa işıq salan və xəstəlikləri ən erkən mərhələdə canlı olaraq görməyə imkan verən unikal bir diaqnostika üsulu var: Endoskopiya.
Bəs endoskopiya tam olaraq necə həyata keçirilir? İnsanlar arasında "zond udmaq" kimi tanınan və çox vaxt qorxu yaradan bu prosedur əslində nə qədər təhlükəsizdir? Diaqnoz qoyulduqdan sonra mədə xəstəliklərini kimyəvi dərmanlarla uyuşdurmaq əvəzinə bioloji yollarla necə tamamilə sağaltmaq olar? Gəlin həzm sisteminin bu dəqiq bələdçisi ilə yaxından tanış olaq.
Endoskopiya nədir və prosedur necə həyata keçirilir?
Endoskopiya ucunda xüsusi soyuq işıq mənbəyi və yüksək dəqiqlikli (HD) mikro kamera olan incə, elastik bir boru vasitəsilə daxili orqanların selikli qişasını birbaşa ekranda izləməyə imkan verən tibbi müayinə metodudur. Həzm traktının yuxarı hissəsinin (qida borusu, mədə və onikibarmaq bağırsaq) müayinəsi spesifik olaraq Qastroskopiya adlanır.
Keçmişdə bu prosedur xəstələr üçün olduqca narahat və bəzən ağrılı bir proses hesab olunurdu. Lakin müasir dövrdə, endoskopiya tamamilə ağrısız və stressiz həyata keçirilir. Prosedurdan əvvəl pasiyentə yüngül venadaxili yuxu dərmanı (sedasiya) verilir. Xəstə heç bir ağrı, öyümə və ya narahatlıq hiss etmədən dərin yuxuya gedir. Təxminən 5 və ya 10 dəqiqə davam edən prosedur bitdikdə xəstə oyandırılır və sanki heç nə olmamış kimi gündəlik həyatına geri dönür. Bu qısa müddət ərzində həkim ekranda mədənin divarındakı ən xırda qızartını, eroziyanı və ya polipi aydın şəkildə görür, zərurət olduqda isə analiz (biopsiya) üçün kiçik toxuma nümunəsi götürür.
Hansı hallarda endoskopiya müayinəsi mütləqdir?
Mədə problemləri çox vaxt səssiz başlayır və tədricən inkişaf edir. Aşağıdakı xəbərdarlıq siqnallarından hər hansı birini və ya bir neçəsini yaşayırsınızsa, mütləq vaxt itirmədən endoskopik müayinədən keçməlisiniz:
Davamlı mədə yanması və qıcqırma: Yeməkdən sonra döş sümüyünün arxasında yaranan, bəzən boğaza qədər yüksələn turş və acı yanma hissi (Reflüks xəstəliyinin əsas göstəricisi).
Səbəbi bilinməyən xroniki qarın ağrıları: Xüsusilə acqarına və ya yeməkdən dərhal sonra başlayan, kürəyə vuran dözülməz ağrılar.
Udqunma çətinliyi hissi: Bərk və ya maye qidaları udarkən boğazda və ya sinədə tıxanma, ağrı hissi yaşanması.
Səbəbsiz çəki itkisi və iştahasızlıq: Qidalanma rejimini dəyişmədən qısa müddətdə sürətlə arıqlamaq.
Qanama əlamətləri: Ağızdan qanlı qusuntu gəlməsi və ya nəcisin qatran kimi qapqara (melena) rəngdə olması mədədə və ya bağırsaqda gizli qanaxmanın getdiyini göstərir.
Anemiya (Qanazlığı): Qan analizində davamlı olaraq dəmir çatışmazlığının və hemoqlobinin aşağı çıxması, mədədə gizli xoranın və ya sorulma probleminin xəbərçisi ola bilər.
Endoskopiya nəticəsində ən çox hansı xəstəliklər aşkar edilir?
Bu müayinə vasitəsilə həzm sisteminin ən çox rast gəlinən və insanı daxildən yoran xəstəlikləri dəqiq diaqnozlaşdırılır. Ən sıx qarşılaşılan problemlər bunlardır:
Qastrit və Eroziyalar: Mədənin selikli qişasının kəskin və ya xroniki iltihablaşması, səthi sıyrıntılar.
Mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası: Mədə divarında yaranan, bəzən qanaxmaya səbəb ola bilən dərin yaralar.
Helikobakter Pylori (H. pylori) infeksiyası: Mədənin turş mühitində yaşaya bilən və qastrit, xora, hətta mədə xərçənginə səbəb olan təhlükəli bakteriyanın mövcudluğu (biopsiya vasitəsilə dəqiqləşdirilir).
Poliplər: Mədə və ya bağırsaq divarında əmələ gələn və gələcəkdə xərçəngə çevrilmə riski olan ət xalları.
Qida borusu yırtığı (Qrija): Mədənin yuxarı hissəsinin diafraqmadan yuxarı, döş qəfəsinə doğru sürüşməsi.
Diaqnozdan sonrakı böyük xəta: mədə qoruyucularının gizli təhlükəsi
Endoskopiya vasitəsilə xəstəyə qastrit, xora və ya reflüks diaqnozu qoyulduqdan sonra klassik tibbdə atılan ilk addım xəstəyə "mədə qoruyucu" adı altında tanınan dərmanlar (Omeprazol, Lansoprazol, Pantoprazol və s.) təyin etmək olur. İnsanlar bu dərmanları içdikdə dərhal rahatlıq tapır, mədə yanması kəsilir. Lakin bu preparatlar mədəni qətiyyən sağaltmır.
Mədə qoruyucuları mədənin təbii turşusunu (xlorid turşusunu) süni şəkildə, aqressiv olaraq sıfıra endirir. Halbuki mədə turşusu bədənimizə daxil olan mikrobları öldürən ilk müdafiə xətti və zülalları həzm edən əsas mayedir. Turşu olmadıqda qidalar həzm olunmadan bağırsaqlara keçir, bağırsaq mikrobiomu çökür, Sızan Bağırsaq Sindromu yaranır. Eyni zamanda vitamin B12, dəmir və kalsiumun sorulması tamamilə dayanır. Xəstə qısa müddətli ağrıkəsici effekt üçün öz immunitetini və bütün həzm sistemini fəda edir, üstəlik ömür boyu bu kimyəvi dərmanlardan asılı vəziyyətə düşür.
İnteqrativ təbabət yanaşması: xəstəliyi kimyəvi yolla basdırmaq yoxsa mədəni sağaltmaq?
Bioloji Təbabət Klinikası olaraq bildiririk ki, endoskopiya dəqiq diaqnoz üçün əvəzedilməzdir. Lakin diaqnozdan sonrakı müalicə mərhələsi xəstənin orqanizmini məhv etməməli, əksinə onu bərpa etməlidir. İnteqrativ Təbabətdə bizim məqsədimiz xəstəni sintetik mədə qoruyucularına və ağır antibiotiklərə (xüsusilə Helikobakter müalicəsində) məhkum etmək deyil, mədənin özünü sağaltma (reqenerasiya) qabiliyyətini təbii yollarla bərpa etməkdir.
