Payız və qış aylarında, xüsusilə uşaqlı ailələrdə ən çox istifadə edilən və apteklərdən ən çox alınan tibbi cihazlardan biri də inqalyatorlardır (nebulayzer). Öskürək, burun tutulması və xırıltı başlayan kimi əksər insanlar dərhal cihazı işə salır və müxtəlif dərmanları buxar şəklində ciyərlərə göndərirlər. Bəs inqalyasiya həqiqətən nədir? O, sadəcə zərərsiz bir su buxarıdır, yoxsa birbaşa qana qarışan güclü və ciddi bir tibbi müdaxilə?
Bu yazıda inqalyasiyanın nə zaman həyat qurtardığını, apteklərdə ən çox satılan populyar dərmanların (Ventolin, Pulmikort və s.) əslində nə iş gördüyünü və nəzarətsiz istifadə edildikdə orqanizmdə hansı geridönməz fəsadlar yaratdığını ətraflı şəkildə izah edəcəyik. Bədənimizin əsas nəfəs mənbəyini qorumaq üçün bu həqiqətləri bilmək hər kəs üçün vacibdir.
İnqalyasiya nədir və necə işləyir?
İnqalyasiya maye halında olan dərman maddələrinin xüsusi cihazlar (nebulayzerlər) vasitəsilə mikroskopik hissəciklərə (aerozola) çevrilərək birbaşa tənəffüs yollarına, yəni ağciyərlərə və bronxlara çatdırılması prosesidir. Bu metodun ən böyük üstünlüyü qəbul edilən dərmanın mədədən və qaraciyərdən keçmədən, birbaşa hədəf orqana çatması və saniyələr içində çox sürətli təsir göstərməsidir.
Adi buxar maşınlarından fərqli olaraq, kompressorlu və ya ultrasəsli nebulayzerlər dərmanı o qədər xırda zərrəciklərə parçalayır ki, bu zərrəciklər ağciyərlərin ən dərin və ən kiçik şöbələrinə (alveollara) qədər asanlıqla nüfuz edə bilir.
İnqalyasiya nə zaman mütləq lazımdır?
Bu prosedur hər adi soyuqdəymə, boğaz ağrısı və ya yüngül burun axıntısı zamanı profilaktik istifadə ediləcək bir metod deyil. İnqalyasiya yalnız tənəffüs yollarının aşağı şöbələrində ciddi tıxanıqlıq və kəskin spazm olduqda həkim tərəfindən təyin edilməlidir. Əsas göstərişlər bunlardır:
Bronxial astma tutmaları: Kəskin nəfəs darlığı və boğulma hissi yarandıqda tənəffüs yollarını təcili açmaq üçün.
Kəskin və xroniki bronxit: Bəlğəmin həddindən artıq qatılaşıb tənəffüsü çətinləşdirdiyi və xəstənin bəlğəmi xaric edə bilmədiyi hallar.
Xroniki Obstruktiv Ağciyər Xəstəliyi (XOAX): Xüsusilə uzun illər tütün məmulatları istifadə edən şəxslərdə yaranan daimi nəfəs darlığı zamanı.
Laringit (Yalançı krup): Səs tellərinin kəskin şişməsi, xırıltılı və hürən öskürəklə müşayiət olunan, xüsusilə uşaqlarda boğulma təhlükəsi yaradan hallarda.
Ən çox istifadə edilən populyar dərmanlar və onların təsirləri
Bu gün evlərdə nebulayzerlərin içinə ən çox tökülən, pasiyentlərin bəzən reseptsiz belə aptekdən alıb istifadə etdiyi bir neçə məşhur dərman var. Bu preparatların hər biri çox güclü kimyəvi tərkibə malikdir və onların təyinatını bilmək həyati əhəmiyyət daşıyır:
Ventolin (Salbutamol): Ən populyar bronx genişləndiricidir (bronxodilatator). O, tənəffüs yollarındakı əzələləri sürətlə boşaldaraq spazmı açır. Bəlğəmi müalicə etmir, iltihabı aradan qaldırmır, sadəcə hava yolunu mexaniki olaraq genişləndirir. Həddindən artıq istifadəsi ürək döyüntüsünü kəskin artırır, əllərdə əsmə yaradır və bədəni bu dərmandan asılı vəziyyətə salır.
Pulmikort (Budesonid): Çox güclü sintetik kortikosteroiddir (hormondur). Astma və yalançı krup zamanı tənəffüs yollarındakı ağır şişkinliyi və iltihabı basdırmaq üçün istifadə olunur. Lakin bu hormon ağciyərlərin yerli immunitetini tamamilə sıfıra endirir. Nəzarətsiz istifadəsi ağızda və boğazda ağır göbələk infeksiyalarına (kandidoza) yol açır.
Berodual: İki fərqli aktiv maddənin (fenoterol və ipratropium) birləşməsidir. Ventolindən daha kəskin və daha uzunmüddətli spazm açıcı təsirə malikdir. Yalnız çox ağır bronxospazm hallarında təyin edilir. Ürək damar sisteminə güclü əlavə təsirləri var.
Ambroksol (Lazolvan) məhlulu: Bəlğəmgətirici dərmandır. Qatı bəlğəmi sulandırır. Lakin uşaqlarda, xüsusilə kiçik yaşlılarda nəzarətsiz istifadə edildikdə bəlğəmi o qədər çox artırır ki, uşaq onu öskürərək çıxara bilmir və ciyərlər maye ilə dolaraq boğulma riski yaradır.
Nəzarətsiz inqalyasiyanın gizli təhlükələri
Qeyd edilən kimyəvi dərmanların yüngül öskürəklərdə və ya dəqiq diaqnoz olmadan kor koranə istifadəsi çox böyük bioloji fəlakətlərə yol açır:
Yerli immunitetin çökməsi: Ağciyərlərə birbaşa verilən hormonal dərmanlar (Pulmikort) tənəffüs yollarının yerli müdafiə sistemini məhv edir. Xəstə həmin an rahatlaşsa da, ən xırda viruslara qarşı müdafiəsiz qalır, infeksiyalar daha ağır, sətəlcəm formasında geri qayıdır.
Ürək ritminin pozulması: Ventolin və Berodual kimi kimyəvi dərmanların lazımsiz istifadəsi və ya doza aşımı ürək döyüntülərini kəskin sürətləndirir (taxikardiya), qan təzyiqini qaldırır və daxili həyəcan yaradır.
Steroid asılılığı: Tənəffüs yolları bu güclü kimyəvi uyuşduruculara öyrəşir və orqanizm dərman olmadan sərbəst nəfəs almaq qabiliyyətini itirir. Nəticədə yüngül bir allergik öskürək xroniki astmaya doğru sürüklənir.
İnqalyasiya necə düzgün edilməlidir?
Əgər prosedur təcili olaraq mütləq lazımdırsa, bəzi qızıl qaydalara əməl etmək şərtdir:
Yeməkdən dərhal sonra inqalyasiya etmək olmaz, bu mədədə öyümə və qusma yarada bilər. Yeməkdən ən azı 1.5 və ya 2 saat sonra edilməlidir.
Bədən hərarəti 38 dərəcədən yuxarı olduqda isti buxar inqalyasiyası qəti qadağandır. (Lakin soyuq aerozol verən müasir nebulayzerlərdən həkim nəzarəti ilə istifadə etmək olar).
Hormonal dərman (Pulmikort) istifadə edildikdən dərhal sonra xəstə mütləq ağzını bol su ilə qarqara etməli və üzünü yumalıdır. Bu, dərman qalıqlarının selikli qişada göbələk yaratmasının qarşısını alır.
İnteqrativ təbabət yanaşması: Ağciyərləri dərmanla uyuşdurmaq yoxsa təbii yolla bərpa etmək?
Bioloji Təbabət Klinikası olaraq qəti şəkildə bildiririk ki, kəskin xırıltı, astma tutmaları və bitməyən öskürəklər zamanı xəstəni birbaşa olaraq ağır hormonlara (Pulmikort) və sintetik spazmolitiklərə (Ventolin) məhkum etmək problemi qalıcı həll etmir. Xroniki tənəffüs xəstəliklərinin kökündə çox vaxt immun sisteminin zəifləməsi, bədəndəki xroniki infeksiyalar və bağırsaq mikrobiomunun pozulması dayanır. İnteqrativ Təbabətdə bizim məqsədimiz xəstəliyin əlamətini kimyəvi yolla basdırmaq deyil, orqanizmi daxildən bərpa edərək sağlam nəfəs almağı təmin etməkdir.
Klinikamızda tənəffüs sistemi xəstəliklərinin qalıcı həlli üçün aşağıdakı bioloji tənzimləmə üsulları tətbiq edilir:
Ozonoterapiya ilə tənəffüs yollarının hüceyrəvi bərpası
Xroniki bronxit və astma zamanı toxumalar kəskin oksigen aclığı çəkir və iltihablanır. Qana tətbiq edilən Ozonoterapiya orqanizmi ən yüksək səviyyədə aktiv oksigenlə təmin edir. Ozon qazı ağciyərlərdəki xroniki iltihab ocaqlarını, gizli virus və bakteriyaları heç bir yan təsir yaratmadan təmizləyir. O, bronxların spazmını təbii yolla açır, toxumaların özünü sağaltma mexanizmini sürətləndirir və immuniteti gücləndirərək xəstənin sintetik inqalyatorlardan asılılığını aradan qaldırır.
Bioloji preparatlarla təbii inqalyasiya və drenaj
Klinikamızda tənəffüs yollarının tıxanıqlığı zamanı zərərli kimyəvi və hormonal dərmanlar əvəzinə, bitki və mineral mənşəli bioloji (homotoksikoloji) preparatlardan istifadə olunur. Bu təbii tərkibli preparatlar nebulayzer vasitəsilə inqalyasiya edildikdə bronxların selikli qişasını yandırmır və yerli immuniteti çökdürmür. Əksinə, onlar ağciyərlərdə toplanmış sərt bəlğəmi durulaşdıraraq təbii yolla xaric olmasını (drenajını) təmin edir və toxumaları qidalandırır. Yüngül boğaz qıcıqlanmalarında isə sadəcə steril izotonik məhlul (fizioloji məhlul) ilə edilən inqalyasiyalar tənəffüs yollarını zərərsiz nəmləndirmək üçün tam kifayət edir.
Mikrobiomun bərpası ilə immunitetin gücləndirilməsi
Ağciyərlərin sağlamlığı birbaşa bağırsaqların vəziyyətindən asılıdır. Tez tez tənəffüs infeksiyalarına yoluxan pasiyentlərin əksəriyyətində qida dözümsüzlükləri və bağırsaq florasının pozuntusu (disbakterioz) aşkar edilir. İmmun sisteminin 70 faizi bağırsaqlarda yerləşdiyi üçün, klinikamızda xəstələrə fərdi olaraq mikrobiomun bərpası proqramı tətbiq edilir. Daxili flora sağaldıqda, orqanizmin infeksiyalara və allergenlərə qarşı verdiyi kəskin reaksiya (astma spazmları) təbii olaraq zəifləyir və yox olur. Məqsədimiz problemi cihazlarla maskalamaq deyil, bədənin müdafiə qalasını daxildən yenidən inşa etməkdir.
