Ovulyasiya Dövrü Nə Vaxtdır? Həmin Vaxt Hamilə Qalmaq Olur?
Ovulyasiya dövrü hər bir sağlam qadında yeniyetməlik dövründən menopauzaya qədər yumurtanın follikul adlanan formada qarın boşLuğuna buraxıldığı vaxta qədər baş verən bir vəziyyətdir. Reproduktiv yaşda hər ay menstrual dövr ərzində meydana gələn bu vəziyyət hamilə qalmaq istəyən cütlüklər üçün son dərəcə əhəmiyyətli bir dövrdür. Ovulyasiya dövründə uşaqlıq yoluna açılan uşaqlıq borularında olan yumurta kişi hüceyrəsi olan sperma ilə qarşılaşdıqda mayalanma baş verir və embrion əmələ gəlir. Hamiləliyin ilk addımları olan bu mərhələdə qadın orqanizmi ifraz olunan hormonların təsiri ilə özünü hamiləliyin formalaşmasına hazırlayır. Hamiləlik baş vermirsə, menstruasiya dövrü və yumurtlama dövrü hər ay yenidən təkrarlanır, gələcək hamiləliyə hazırlaşır. Qadın yumurtlama dövrünü daha yaxşı başa düşmək üçün menstruasiya dövrünün necə keçdiyini bilmək lazımdır.
👉 Diqqətinizi çəkə bilər: Hamilə qalmaq üçün nələr etməliyəm? Ovulyasiyanın düzgün təyin edilməsi
Ovulyasiya dövrü nədir?
Orta hesabla 28 gündən bir baş verən menstruasiya dövrünün ortasına təsadüf edən qadın yumurtlama dövrü yumurtalıq ehtiyatında olan və hormonların təsiri ilə yetişən yumurtanın uşaqlıq borularınin uc hissəsinə buraxılması ilə baş verir. Yumurtaların yetişməsi ilk gündə menstruasiya qanamasından sonra 6-cı gündən başlayır və sərbəst buraxıldığı 14-cü günə qədər davam edir. Hər ay təxminən 3-30 yumurta yetişir və ən yetkin yumurta buraxılır. Ovulyasiya dövrü kimi tanınan dövr yumurta follikullarının hormonlar tərəfindən stimullaşdırılması ilə başlasa da, hamiləlik üçün lazım olan yumurtanın sərbəst buraxılması 24 saat çəkir. Qadınlarda yumurtlama dövründə adətən tək yumurta fallopiya borularına buraxılsa da, bəzən 24 saat ərzində birdən çox yumurta buraxıla bilir. Döllənmə baş verməzsə, yumurta təxminən 12-24 saat canlı qala bilər. Ancaq bu, hamiləliyin yalnız bu 24 saat ərzində baş verəcəyi anlamına gəlmir.
Kişi hüceyrəsi olan sperma qadın orqanizmində 4 və ya 5 günə qədər yaşaya bilir. Ovulyasiyadan əvvəl 5-ci gündə cinsi əlaqə nəticəsində uşaqlıq borularında olan sperma hüceyrəsi sərbəst buraxılan yumurtanı dölləyə bilir. Ovulyasiya dövründən başqa hamilə qalmağın mümkün olub-olmadığı sualına bu şəkildə cavab vermək olar. Döllənmə baş verməzsə, yumurta hüceyrə 24 saat yaşaya bilir.
👉 Diqqətinizi çəkə bilər: Hamiləliyin əlamətləri nələrdir? Hamilə olduğumu necə bilim?
Ovulyasiya dövrünün əlamətləri nələrdir?
Ovulyasiya dövrünün əlamətləri hər ay müntəzəm olaraq hiss edilən bir şey olmasa da, simptomların olmaması yumurtlamanın baş vermədiyi anlamına gəlmir. Bəzi qadınlar bu simptomları daha sıx hiss edərkən bəziləri onları heç hiss etməyə bilər. Bununla belə, ovulyasiya dövründə qadınlarda qarın altında ağrılar da hiss oluna bilər. Yumurtanın yetişməsi və onun yerləşdiyi follikulun səthinin gərilməsi nəticəsində yaranan bu ağrı, bəzən yumurtanın fallopiya borularına atılması zamanı yaranan yanma hissi ilə müşayiət oluna bilər. Ovulyasiya dövrünü izləyənlərin tez-tez istifadə etdiyi digər üsul isə səhər oyanan kimi hərəkət etmədən bədən istiliyini ölçməkdir. Bazal bədən istiliyi adlanan temperatur progesteron hormonunun təsiri altında bir qədər yüksəlir.
Ovulyasiyadan sonrakı 24 saat ərzində bədən temperaturu normadan təxminən 0,5 dərəcə yüksək olur. Ovulyasiya dövrünün simptomları arasında başqa bir əlamət servikal selik olaraq bilinən vaginal axıntının dəyişməsidir. Menstruasiya dövrünün ortasına düşən yumurtlama dövrü yaxınlaşdıqca vaginal axıntının həcmi artır. Servikal selik nəzərəçarpacaq dərəcədə sürüşkən, şəffaf və uzanan qatılıqda olur. Bədənin hamiləliyə hazırlaşdığı bu dövrdə uşaqlıq boynu seliyindəki bu dəyişiklik sperma hüceyrəsinin uşaqlığa çatmasını asanlaşdırır. O həmçinin sperma hüceyrəsinin qadın orqanizmində daha uzun müddət canlı qalmasında da təsir edir. Sözü gedən halın digər əlamətləri aşağıdakılardır:
Döşlərdə həssaslıq
Artan cinsi istək
Qarın bölgəsində şişkinlik
Dad və qoxulara qarşı həssaslıq
Servikal dilatasiyada
Ovulyasiya dövrü neçə gün davam edir?
Yumurtanın yetişməsi və follikuldan çıxması təxminən 5-6 gün çəksə də, yumurtlamanın baş verməsi təxminən 24 saat çəkir. Buna görə yumurtlama dövrünün neçə gün davam etdiyi sualına cavab təxminən 1 gündür. Bundan əlavə yumurta follikuldan ayrıldıqdan və fallopiya borularına düşdükdən sonra təxminən 24 saat canlı qala bilir. Buna görə də hamilə qalmaq istəyənlərin menstruasiya dövrlərini diqqətlə izləmələri vacibdir. Ovulyasiya dövrünün hesablanması üçün yumurtlama təqvimini qeyd etmək son dərəcə vacibdir. Hər iyirmi səkkiz gündə müntəzəm olaraq menstruasiya edən bir insanda bu hal menstrual dövrünün ilk qanaxmasından sonra 14-cü gündə baş verir.
Əgər qadın hamilə qalmaq istəyirsə, menstruasiyadan sonrakı 9-cu gündən etibarən yaxşı olarki günaşırı cinsi əlaqəyə girsin. Bu, yumurta və spermanın görüşmə şansını artırır. Qadın orqanizmində 4-5 gün yaşaya bilən sperma hüceyrəsi yumurtlama günü yumurtanı dölləyib hamiləliyə nail ola bilir. Ancaq bu nöqtədə nəzərə alınmalı və izlənilməsi lazım olan şeylərdən biri də menstruasiya dövrünün neçə gün baş verməsidir. 21 ilə 35 gün arasında baş verən menstrual qanaxma normal sayılır. Buna görə də, öz bədənini bilmək və menstruasiya dövrünü ətraflı şəkildə izləmək və yumurta dövrünü hesablamaq üçün yumurtlama təqvimində qeydlər aparmaq vacibdir. Ovulyasiya dövründə baş verən əlamətlər hər qadın tərəfindən həmişə eyni səviyyədə hiss olunmadığından, simptomlara əsaslanaraq proqnoz vermək yanıltıcı ola bilər.
Bununla belə, bazal bədən istiliyinin və xüsusilə servikal mukusun müşahidə edilməsi yumurtlama dövrünün izlənməsində faydalı ola bilər. Onun vaxtını izləmək və hamiləlik üçün ideal vaxt tapmaq üçün istifadə edilən başqa bir üsul yumurtlama testidir. Hamilə qalma ehtimalının yüksək olduğu dövrü yumurtlamadan 24-36 saat əvvəl sidikdə artan luteinləşdirici hormonun (LH) səviyyəsini ölçməklə həyata keçirilən testlə müəyyən etmək olar. Siz həmçinin mütəxəssis həkim ginekoloqa müraciət edərək yumurtlama dövrünüzü izləməkdə kömək ala bilərsiniz. LH hormonunun səviyyəsi ultrasəs müayinəsi, yumurtanı ehtiva edən follikulun inkişaf vəziyyəti və laboratoriya müayinəsi ilə yoxlanılır. Müayinə nəticəsində yumurtlamanın baş verəcəyi vaxt müəyyən edilir. Sağlam həyat üçün müayinələrdən keçməyi unutmayın. Bundan əlavə, yumurtlama dövrlərində yumurtlama baş vermirsə, bir çox prosedurlar da edilə bilər. Hamilə qalmaq istəyənlər ekstrakorporal mayalanmanın mərhələləri haqqında məlumat almaq üçün həkim ginekoloqa müraciət edə bilərlər.
👉 Diqqətinizi çəkə bilər: Hamiləlik testi necə olunur? İki xətt çıxdısa hamiləyəm?
Menstruasiya dövründə nə baş verir?
Menstrual qanaxma hər bir qadında müxtəlif vaxtlarda baş verir. Orta hesabla 21 ilə 35 gün arasında hər 28 gündən bir baş verən menstruasiya zamanı qadın orqanizmi hər ay özünü yeni hamiləlik ehtimalına hazırlayır. Bu dövrdə beyindəki hipotalamus hipofiz vəzini FSH (follikul stimullaşdırıcı hormon) və LH (luteinizing hormon) hormonlarını ifraz etmək üçün stimullaşdırır. İfraz edilən hormonlar qanla qarışdıqca yumurtalıq ehtiyatında olan follikullar xəbərdar edilir və beləliklə yumurtlama dövrü başlayır. Yetişmiş yumurta içində olduğu kisədən çıxır və uşaqlığa açılan fallopiya borularına atılır. Yumurtanın çıxdığı kisə və ya başqa sözlə follikul estrogenin sərbəst buraxılması rolunu oynayır. Yumurta fallopiya boruları ilə hərəkət edərkən ifraz olunan estrogen hormonunun təsiri altında uterus divarı kimi tanınan endometrium qalınlaşır.
Mayalanma yumurtanın fallopiya borularında sperma hüceyrəsi ilə qarşılaşdığı zaman baş verir. Yaranan embrion uşaqlığa doğru hərəkət etdikdən sonra uşaqlığa yapışır və hamiləlik prosesi davam edir. Ancaq yumurta sperma hüceyrəsinə uyğun gəlmirsə və ya döllənməmişsə, estrogenin sərbəst buraxılması əvəzinə ayrılan progesteron hormonunun səviyyəsi artır. Beləliklə, qalınlaşmış endometrium toxuması orijinal vəziyyətinə qayıtmaq üçün tökülməyə başlayır. Menstrual qanaxma, tökülən uşaqlıq toxumasının vaginal yolla xaric edilməsi zamanı baş verir. Menstruasiya dövrü orta hesabla 28 gündə bir baş verir.
👉 Diqqətinizi çəkə bilər: Yumurtalıqda kista əlamətləri nələrdir? Niyə olur?
Aybaşından neçə gün sonra hamilə qalmaq olar?
Hamiləlik ehtimalı birbaşa qadının aybaşı tsiklinin (dövrünün) uzunluğundan asılıdır. Tsikl, bir aybaşının ilk günündən növbəti aybaşının ilk gününə qədər olan müddətdir. Standart olaraq 28 günlük müntəzəm tsikl keçirən bir qadında:
Ovulyasiya adətən tsiklin tən ortasında – yəni aybaşının ilk günündən hesabladıqda 14-cü gündə baş verir.
Spermatozoidlərin bədəndə yaşama müddətini (5 gün) nəzərə alsaq, aybaşının başladığı ilk gündən etibarən saydıqda 10-cu və 14-cü günlər arası (və hətta 15-ci gün) hamilə qalmaq üçün ən ideal vaxtdır.
Qeyd: Əgər qadının tsikli daha qısadırsa (məsələn, 21 gün), ovulyasiya daha tez (7-ci gün) baş verə bilər və o, aybaşı bitər-bitməz hamilə qala bilər. Tsikl 35 gündürsə, ovulyasiya təxminən 21-ci günə təsadüf edir.
Ovulyasiya hesablama necə edilir?
Dəqiq ovulyasiya gününü tapmaq üçün bir neçə həm riyazi, həm də tibbi metod mövcuddur:
Təqvim üsulu (Riyazi hesablama): Əsas qayda budur ki, qadının tsikli neçə gün olursa olsun, ovulyasiya növbəti gözlənilən aybaşıdan düz 14 gün əvvəl baş verir. (Məsələn, tsikliniz 30 gündürsə: 30 - 14 = 16. Yəni aybaşının ilk günündən saydıqda 16-cı gün yumurtlama gününüzdür).
Bazada bədən hərarətinin ölçülməsi: Hər səhər yataqdan qalxmadan əvvəl xüsusi termometrlə hərarəti ölçmək. Hərarətin qəfil yarım dərəcə artdığı gün ovulyasiya günüdür.
Ovulyasiya testləri (LH testləri): Apteklərdə satılan və sidiklə yoxlanılan bu xüsusi testlər, bədəndəki LH hormonunun artımını təsbit edərək ovulyasiyanın növbəti 24-36 saat ərzində baş verəcəyini dəqiq göstərir.
