Bədəndə Sağalmayan Yaralar Niyə Olur? Yaralar Müalicə Olunur?
Bədəndə sağalmayan yaralar xroniki yaralar olaraq da bilinir və adətən uzun müddət sağalmayan açıq yaralardır. Bu tip yaralar çox vaxt şəkərli diabet, damar xəstəlikləri, infeksiyalar, immun sisteminin pozğunluqları kimi müxtəlif sağlamlıq problemlərinin əlaməti olur. Bu cür yaraların müalicəsi yaraya səbəb olan əsas sağlamlıq problemlərinin idarə edilməsi ilə yanaşı, yara baxımı və gigiyena tələb edir.Mütəxəssislər infeksiyaların qarşısını almaq, qan dövranını artırmaq və yaraların sağalmasını sürətləndirmək üçün xroniki yaraların müalicəsi üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirlər. Buna görə bədəninizdə sağalmayan bir yara görsəniz, həkim ilə məsləhətləşərək uyğun müalicə üsullarını axtarmaq vacibdir. Sağalmayan yaralar erkən müdaxilə ilə daha effektiv idarə oluna və fəsadların qarşısı alına bilər.
Bədəndə sağalmayan yaraların səbəbləri nələrdir?
Bədəndə sağalmayan yaraların sağalma prosesinə mane olan müxtəlif amillər və əsas sağlamlıq problemləri var. Bədəndə sağalmayan yaraların əsas səbəbləri bunlardır:- Şəkərli diabet
- Damar xəstəlikləri
- İnfeksiyalar
- İmmunitet sistemi pozğunluqları
- Qidalanma çatışmazlığı
- Təzyiq yaraları
Damar xəstəlikləri: Damar xəstəlikləri, xüsusilə periferik arteriya xəstəliyi qan dövranına mənfi təsir edərək yaraların sağalmasını çətinləşdirir. Qan axınının qeyri-kafi olması adekvat oksigen və qida maddələrinin toxumalara daşınmasına mane olur, bu da yaraların sağalmasını gecikdirir.
İnfeksiyalar: Yaralardakı bakterial infeksiyalar da bədəndə sağalmayan yaraların sağalma prosesinə mane olur. İnfeksiyaya yoluxmuş yaralar iltihaba və toxuma zədələnməsinə səbəb olur, sağalma müddətini uzadır və daha ciddi sağlamlıq problemlərilə nəticələnir.
İmmunitet sistemi pozğunluqları: İmmun sistemi pozğunluqları bədənin infeksiyalara qarşı müdafiə mexanizmlərini zəiflədir, yaraların sağalmasını çətinləşdirir. Məsələn, İİV/QİÇS kimi immunitet sisteminə təsir edən xəstəliklər yaraların xroniki olmasına səbəb olur.
Qidalanma çatışmazlığı: Bədənin bərpası üçün lazım olan əsas vitamin və mineralların çatışmazlığına səbəb olur. Zülal, C vitamini, sink və dəmir kimi qida maddələrinin qeyri-kafi qəbulu yaraların sağalma prosesinə mənfi təsir göstərir.
Təzyiq yaraları: Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalma nəticəsində yaranan təzyiq yaraları xüsusilə yataq xəstələrində çox rast gəlinir. Bu yaralar dərinin və altdakı toxumaların daimi təzyiq nəticəsində zədələndiyi və sağalması çətinləşdiyi zaman yaranır.
Bu səbəblərlə yanaşı siqaret, köklük, stres və bəzi dərmanlar da sözügedən yaraların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu cür yaralar aşkar edildikdə əsas səbəbləri müəyyən etmək və müvafiq müalicə üsullarını tətbiq etmək üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.
Bədəndə sağalmayan yaraların əlamətləri hansılardır?
Bu yaraların simptomları əsas səbəblərdən və yaraların növündən asılı olaraq dəyişir. Sözügedən yaraların simptomlarını anlamaq dəqiq diaqnoz və müalicə üçün vacibdir. Xroniki yaraların əsas əlamətləri bunlardır:Uzunmüddətli sağalma: Bədəndə sağalmayan yaraların ən bariz əlaməti yaranın normal sağalma prosesindən keçməməsi və uzun müddət açıq qalmasıdır. Ümumiyyətlə, üç ay və ya daha çox sağalmayan yaralar xroniki yara sayılır.
Qızartı və şişkinlik: Xroniki yaraların ətrafında davamlı qızartı və şişkinlik olur. Bu əlamətlər yara ətrafındakı toxumalarda iltihabı göstərir.
Ağrı: Bədəndə sağalmayan yaralar adətən davamlı və ya artan ağrı ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə yaraya təzyiq tətbiq edildikdə və ya toxunduqda yara yerində narahatlıq artır.
İrin və pis qoxu: Sözügedən yaralar yarandıqda yaradan irin axması və pis qoxu yayması kimi əlamətlər müşahidə edilir. Bu, bakterial infeksiyanın mövcudluğunu göstərir və təcili tibbi yardım tələb edir.
Rəngin dəyişməsi: Xroniki yaralar ətrafdakı dərinin rənginin dəyişməsinə səbəb olur. Dəri qırmızı, bənövşəyi və ya qara rəngə çevrilir. Bu, yaranın ətrafındakı toxumaların zədələndiyini və qan dövranının pozulduğunu göstərir.
Qabıqlanma: Xroniki yaraların səthində qalın qabıqlanma görünür. Bu, yaranın sağalma prosesinin dayandığını və ya yavaşladığını göstərir.
Yara ölçüsündə dəyişiklik: Bədəndə sağalmayan yaralar zamanla böyüyür və ya dərinləşir. Yara ölçüsünün artması yaranın sağalma prosesinin mənfi təsirləndiyini göstərir.
Ətrafdakı Toxumanın Sərtləşməsi: Xroniki yaraların ətrafındakı toxumalarda sərtləşmə (fibroz) baş verir. Bu, yaranın ətrafındakı toxumaların qalınlaşdığını və elastikliyini itirdiyini göstərir.
Yara Kənarlarında Rəng Dəyişikliyi: Bu yaraların kənarlarında sağlam dəri ilə yara arasındakı keçid zonasında əhəmiyyətli rəng dəyişiklikləri olur. Bu, yaranın yayıldığını və ətrafdakı dərinin təsirləndiyini göstərir.
Bədəndə sağalmayan yaraların müalicə üsulları nələrdir?
Bədəndə sağalmayan yaralar müalicə edilmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb olur. Belə yaraların müalicəsində yaranın sağalması və əsas səbəbləri aradan qaldırmaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə edilir. Bu cür yaraların müalicə üsulları aşağıdakılardır:Yaranın təmizlənməsi: İlk addım yaranın müntəzəm təmizlənməsidir. Yaranın təmizlənməsi infeksiya riskini azaldır və sağalma prosesini sürətləndirir. Bu proses steril məhlullar və antiseptiklərlə aparılır.
Debridment: Debridment yarada yığılmış ölü toxumaların cərrahi, mexaniki, fermentativ və ya autolitik üsullarla çıxarılması prosesidir. Ölü toxumaların çıxarılması sağlam toxuma böyüməsini təşviq edir və infeksiya riskini azaldır.
Yara Baxımı Məhsulları: Xroniki yaraların müalicəsində yara sarğıları, hidrojellər, hidrokolloidlər və köpük sarğı kimi xüsusi yara baxım məhsulları istifadə olunur. Bu məhsullar yaranın nəmli qalması ilə sağalma prosesini dəstəkləyir.
İnfeksiya müalicəsi: Xroniki yaralarda infeksiya varsa, antibiotiklərdən istifadə edərək infeksiyaya nəzarət etmək lazımdır. İnfeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq və yaraların sağalmasını təşviq etmək üçün yerli və ya sistemli antibiotik müalicəsi tətbiq olunur.
Təzyiq Azaldılması: Təzyiqin azaldılması təzyiq yaraları kimi xroniki yaraların müalicəsində vacibdir. Bu məqsədlə xəstələrə mütəmadi olaraq mövqelərini dəyişmək, xüsusi çarpayı və ya yastıqlardan istifadə etmək tövsiyə olunur.
Bioloji Müalicələr: Qabaqcıl bioloji müalicələrə böyümə faktorları, kök hüceyrə terapiyası və biomühəndisli dəri transplantasiyası kimi üsullar daxildir. Bu müalicələr yaraların sağalmasını sürətləndirmək üçün bədənin təbii sağalma proseslərini dəstəkləyir.
Vakkum Yardımlı Bağlanma (VAC) Müalicəsi: Bu üsul yaranın üzərinə yerləşdirilmiş vakkum cihazı ilə mənfi təzyiq tətbiq edərək yaranın təmizlənməsini və sağalmasını təşviq edir. VAC terapiyası yara kənarlarını birləşdirir və qan axınını artırır.
Hipobarik Oksigen Müalicəsi (HBOT): HBOT xəstənin oksigenlə zəngin təzyiqli bir mühitdə olmasını təmin edir. Bu müalicə toxumaların oksigen qəbulunu artıraraq sağalmanı sürətləndirir və infeksiya riskini azaldır.
Multidisipliner yanaşma: Bu cür yaraların müalicəsində dermatoloqlar, cərrahlar, yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssislər, dietoloqlar və fizioterapevtlər kimi müxtəlif sahələrindən olan səhiyyə işçilərinin əməkdaşlığı vacibdir.
Sağalmayan yaraların qarşısını necə almaq olar?
Bədəndə sağalmayan yaraların qarşısını almaq müalicədən daha asan və təsirlidir. Bunun üçün sağlam həyat tərzi, balanslı qidalanma və gündəlik gigiyenaya diqqət yetirmək əsas şərtlərdir. Zülal, C vitamini və sink kimi yaraların bərpasında rol oynayan qidaları kifayət qədər qəbul etmək lazımdır.
Diabet və damar xəstəlikləri olan şəxslər ayaqlarını mütəmadi olaraq yoxlamalı, xırda zədələnmələri belə vaxtında müalicə etməlidirlər. Yataq xəstələrində isə mövqenin tez-tez dəyişdirilməsi təzyiq yaralarının qarşısını alır. Bundan başqa, siqaretdən uzaq durmaq və fiziki aktivliyi qorumaq qan dövranını yaxşılaşdırır və yaranın sağalma prosesinə müsbət təsir göstərir.
Gündəlik həyatda yaranan kiçik yaralara belə diqqətlə yanaşmaq, onların təmizlənməsini vaxtında aparmaq gələcəkdə xroniki yaraların yaranma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sağlam vərdişlər formalaşdırmaq və həkimlə mütəmadi olaraq məsləhətləşmək yaranın qarşısının alınmasında ən etibarlı üsuldur.
Yara baxımında doğru və yanlış nədir?
Yara baxımında doğru və yanlış bilinənlər sağalma prosesinə birbaşa təsir edir və yaraların daha tez və ya yavaş sağalmasına səbəb olur. Dəqiq məlumata malik olmaq yara baxımının effektivliyini artırsa da, yanlış məlumat yaraların pisləşməsinə səbəb olur. Yara baxımı ilə bağlı bəzi doğrular və yanlış fikirlər var.Düzgün bilinənlər bunlardır:
Yaraların təmizlənməsi vacibdir: Yaraların müntəzəm təmizlənməsi infeksiya riskini azaldır və sağalma prosesini sürətləndirir. Təmizləmə steril su və ya duzlu məhlullarla aparılmalıdır.
Rütubətli Mühit Sağalmanı Dəstəkləyir: Yaranın nəmli qalması sağalma prosesini sürətləndirir. Nəmli yara sarğıları hüceyrələrin daha sürətli hərəkət etməsinə və yeni toxumaların əmələ gəlməsinə imkan verir.
Yanlış təsəvvürlər bunlardır:
Yaranın Nəfəs Alması Lazımdır: Hava keçməsi üçün yaranı açıq qoymaq ümumiyyətlə yaxşı fikir deyil. Açıq yaralar infeksiya riskini artırır və sağalma prosesini yavaşladır. Nəmli yara sarğılarından istifadə etmək daha effektivdir.
Yod və spirt ən yaxşı dezinfeksiyaedicidir: Yod və spirt kimi maddələr yara ətrafındakı sağlam toxumaları məhv edir və sağalma prosesinə mənfi təsir göstərir. Zərif antiseptiklərə və ya salin həllərinə üstünlük verilməlidir.
Qabıq yaxşı bir əlamətdir: Əgər bir yara üzərində qabıq varsa, bu, əslində sağalmanın yavaşladığını göstərir. Rütubətli mühitlərdə qabıqlanma olmadan daha sürətli yaxşılaşma əldə edilir.
Yaranı daim sarğı etmək lazımdır: Yara baxımında sarğılar mühüm rol oynayır, lakin sarğıların mütəmadi olaraq dəyişdirilməsi lazımdır. Eyni bandajın təkrar istifadə edilməsi infeksiya riskini artırır və sağalmanı gecikdirir.
Evdə hazırlanmış yaralara qulluq vasitələri həmişə təhlükəsizdir: Bal, bitki mənşəli yağlar və ya evdə hazırlanmış digər vasitələr bəzi hallarda faydalıdır, lakin onlar həmişə təhlükəsiz və təsirli olmur. Peşəkar tibbi məhsul və üsullara üstünlük verilməlidir.
Yara baxımı haqqında dəqiq məlumata sahib olmaq və yanlış məlumatı düzəltmək yaranın sağalma prosesinə müsbət təsir göstərir. Hər hansı bir yara baxımı təcrübəsi ilə həkimin tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
İnteqrativ Tibb dəri xəstəliklərinin müalicəsinə kompleks yanaşmanı təmin edir, xəstəliyin yaranmasının əsas səbəblərini aradan qaldırır. Bu yanaşma dərinin xronik xəstəliklərində xüsusi faydalı olur.
Tez-tez verilən suallar
Yaranin tez sagalmasi ucun ne etmeli?
Yaranın tez sağalması üçün düzgün gigiyena, steril sarğılar və həkim məsləhəti ilə aparılan baxım çox vacibdir. Yara mühitinin nəmli qalması, sağlam qidalanma və qan dövranını yaxşılaşdırmaq yaranın sağalma sürətini artırır. Əlavə olaraq, yaranı zədələyəcək hərəkətlərdən qaçmaq və həkimin təyin etdiyi müalicə üsullarına riayət etmək lazımdır.
İrinli yaraların müalicəsi necə aparılır?
İrinli yaraların müalicəsi mütləq həkim nəzarəti altında aparılmalıdır. Bu zaman yaranın təmizlənməsi, steril sarğıların istifadəsi və antibiotik müalicəsi əsas addımlardır. Özbaşına tətbiq edilən vasitələr əksinə vəziyyəti pisləşdirə bilər, buna görə peşəkar tibbi yardım şərtdir.
Bedende irinli yaralar nədən yaranır?
Bedende irinli yaralar əsasən bakterial infeksiyalar, zəif immun sistem və qeyri-düzgün yara baxımı nəticəsində əmələ gəlir. Şəkərli diabet və damar xəstəlikləri olan şəxslərdə bu tip yaralar daha tez-tez rast gəlinir. İrinli yaraların vaxtında müalicə olunmaması daha ağır fəsadlara səbəb ola bilər.
Ayaqda yaranan yaralar hansı səbəblərdən olur?
Ayaqda yaranan yaralar çox vaxt qan dövranı pozğunluqları, şəkərli diabet və ya uzun müddət təzyiq altında qalma nəticəsində ortaya çıxır. Ayaqda yaranan yaraların vaxtında müalicə olunmaması onların xroniki formaya çevrilməsinə gətirib çıxara bilər. Xüsusilə diabetik ayaq yaraları tez-tez rast gəlinir və ciddi diqqət tələb edir.
