Təbiətin bizə bəxş etdiyi minlərlə bitki arasında elələri var ki, onların şəfaverici gücü həm qədim xalq təbabətində, həm də müasir elmi tədqiqatlarda öz təsdiqini tapmışdır. Bu bitkilərdən ən diqqətçəkəni, şübhəsiz ki, sarı çiçəkli dazıotudur. Xalq arasında "minbirdəlik" və ya "sarı kantaron" kimi də tanınan bu bitki, əsrlər boyu yaraları sağaltmaq, ruhu sakitləşdirmək və ağrıları dindirmək üçün loğmanların ən güclü silahı olmuşdur.
Günümüzdə dazıotu sadəcə bir "kənd otu" deyil, Avropada və bütün dünyada yüngül və orta dərəcəli depressiyanın müalicəsində ən çox məsləhət görülən təbii antidepresantdır. Lakin "təbiidir, zərərsizdir" düşüncəsi ilə yanaşmaq ən böyük səhvlərdən biridir. Dazıotu bəzən kimyəvi dərmanlardan daha güclü təsir göstərir və yanlış istifadə edildikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər. Bəs dazıotu bədənimizdə necə işləyir? Onun gerçək faydaları və gizli zərərləri nələrdir? Gəlin bu ecazkar bitkini bütün tibbi detalları ilə incələyək.
Dazıotu (Hypericum perforatum) nədir?
Dazıotu, yay aylarında açan parlaq sarı çiçəklərə malik çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlarını günəş işığına tutduqda üzərindəki kiçik yağ vəziləri iynə deşiyi (dəliklər) kimi görünür, bitkinin elmi adındakı "perforatum" (dəlikli) sözü də məhz burdan qaynaqlanır.
Bitkinin möcüzəvi təsirinin sirri onun tərkibindəki hiperisin (hypericin) və hiperforin (hyperforin) maddələrində gizlənir. Bu maddələr həm çox güclü antioksidant və iltihab əleyhinə təsirə malikdir, həm də birbaşa mərkəzi sinir sisteminə təsir edərək beyin kimyasını dəyişdirmə qabiliyyətinə sahibdir.
Dazıotunun orqanizmə faydaları nələrdir?
Dazıotunun həm çay kimi daxilə qəbulu, həm də yağ şəklində xaricdən istifadəsi orqanizmdə fərqli və çox güclü müalicəvi effektlər yaradır:
1. Təbii Antidepresant və Sinir Sakitləşdirici
Dazıotunun ən çox araşdırılan və sübut olunan faydası onun psixo-emosional sistemə təsiridir. Tərkibindəki hiperforin beynimizdə xoşbəxtlik və hüzur hormonları olan serotonin, dofamin və noradrenalin səviyyələrinin düşməsinin qarşısını alır. Klinik araşdırmalar göstərir ki, yüngül və orta dərəcəli depressiya, xroniki təşviş (nevroz) və yuxusuzluq hallarında dazıotu çayı və ya ekstraktı, ənənəvi antidepresanlara bənzər nəticələr verir, lakin onların yaratdığı asılılıq və keylik kimi yan təsirləri vermir.
2. Dəri xəstəlikləri və Yaraların bərpası (Dazıotu Yağı)
Dazıotu zeytun yağında uzun müddət saxlanıldıqda qırmızı rəngli, möcüzəvi bir yağ (sarı kantaron yağı) əmələ gətirir. Bu yağ hüceyrə yenilənməsini (regenerasiyanı) inanılmaz dərəcədə sürətləndirir:
Birinci və ikinci dərəcəli yanıqların, kəsiklərin və cərrahi əməliyyat izlərinin çapıq (iz) qalmadan sağalmasını təmin edir.
Günəş yanıqlarının ağrısını anında kəsir və dərini bərpa edir.
Ekzema, sədəf xəstəliyi və uşaqlarda bişməcələr zamanı dərini sakitləşdirir.
3. Mədə-bağırsaq sisteminin qoruyucusu
Dazıotu çayı və ya daxilə qəbul edilən az miqdarda yağı həzm sistemindəki iltihabları (qastrit və xoranı) sağaltmaq üçün mükəmməl vasitədir. Mədənin selikli qişasını qoruyucu bir təbəqə ilə örtür, mədə turşuluğunu tənzimləyir və bağırsaqlardakı qaz sancılarını (spazmları) aradan qaldırır.
4. Güclü ağrıkəsici və iltihab əleyhinə təsir
Oynaq ağrıları, revmatizm, oturaq sinirinin iltihabı (işias) və kəskin əzələ tutulmaları zamanı dazıotu yağı ilə edilən masajlar ağrını qısa müddətdə kəsir. Həmçinin qadınlarda ağrılı menstruasiya dövründə uşaqlıq əzələlərindəki krampları boşaldır.
İnteqrativ Təbabətdə Dazıotunun rolu
Klassik tibbdən fərqli olaraq, İnteqrativ Təbabət (Bioloji Təbabət) təbiətin bu güclü silahından daha kompleks şəkildə istifadə edir (Fitoterapiya). İnteqrativ yanaşmada dazıotu sadəcə bir simptomu basdırmaq üçün deyil, xroniki stress nəticəsində tükənmiş böyrəküstü vəziləri dəstəkləmək, bağırsaq-beyin oxunu bərpa etmək və orqanizmin bioritmini (yuxu-oyanıqlıq dövrünü tənzimləyən melatonin sintezini) təbii yolla qaydasına salmaq üçün xüsusi detoks və təmizlənmə proqramlarına daxil edilir.
Dazıotunun zərərləri və əks-göstərişləri (Kimlərə qəti qadağandır?)
Dazıotu qaraciyərdə dərmanların parçalanmasına cavabdeh olan fermentləri (xüsusilə CYP3A4 fermentini) kəskin şəkildə sürətləndirir. Bu xüsusiyyətinə görə o, bir çox kimyəvi dərmanla "düşməndir" və yanaşı qəbul edildikdə həyati təhlükə yarada bilər:
Antidepresant qəbul edənlər: Ən böyük və ölümcül səhv, dazıotunu psixiatrik dərmanlarla (SSRI qrupu) birlikdə içməkdir. Bu, beyində serotoninin normadan on dəfələrlə artıq yığılmasına və həyati təhlükə daşıyan "Serotonin Sindromu"na (şiddətli titrəmə, yüksək qızdırma, ürək dayanması) səbəb ola bilər.
Hamiləlik qoruyucu həb (Kontraseptiv) içənlər: Dazıotu bu həblərin təsirini sıfıra endirərək arzuolunmaz hamiləliyə səbəb ola bilər.
Qan durulaşdırıcı və Ürək dərmanları içənlər: Dərmanların qaraciyərdən çox sürətlə atılmasına səbəb olduğu üçün onların təsirini yox edir və infarkt, tromb riskini artırır.
İşıq həssaslığı (Fotosensibilizasiya): Dazıotu yağını dəriyə çəkdikdən sonra qətiyyən günəşə (və ya solyariyə) çıxmaq olmaz. İçindəki hiperisin maddəsi günəş şüaları ilə reaksiyaya girərək dəridə birinci dərəcəli yanıqlar və qalıcı qəhvəyi ləkələr (piqmentasiya) yaradır. Yağ yalnız axşamlar və ya qapalı mühitdə sürtülməlidir.
Hamilələr və Südverən analar: Dölün inkişafına mənfi təsir göstərə biləcəyi üçün istifadəsi qəti qadağandır.
Dazıotundan necə istifadə etməli?
Dazıotu çayı: Bir çay qaşığı qurudulmuş dazıotu çiçəyinin üzərinə 1 stəkan (200 ml) qaynar su tökülür. Üzəri bağlanaraq 10 dəqiqə dəmlənməsi gözlənilir. Gündə maksimum 1-2 fincan, toxqarına içilə bilər. Uzunmüddətli (1 aydan çox) fasiləsiz qəbulu məsləhət görülmür.
Dazıotu yağı: Yaraların, izlərin və ağrıların üzərinə gündə 1-2 dəfə masaj edərək tətbiq olunur (yalnız günəş işığı olmayan vaxtlarda və ya dərinin geyim altında qalan hissələrinə). Mədə problemləri üçün isə gündə 1 çay qaşığı acqarına (həkimlə məsləhətləşərək) içilə bilər.
Dazıotu, təbiətin bizə təqdim etdiyi çox güclü və hörmət edilməsi gərəkən bir dərmandır. Onu gündəlik istifadə etdiyiniz hər hansı bir dərman yoxdursa və həkiminizin icazəsi varsa, ruhunuzu və bədəninizi sağaltmaq üçün güvənlə istifadə edə bilərsiniz.
