Qadınlarda və kişilərdə reproduktiv sağlamlığın, eyni zamanda maddələr mübadiləsinin ən vacib tənzimləyicilərindən biri hormonlardır. Bədənimizdəki bu incə balans pozulduqda, fəsadlar özünü sadəcə bir orqanda deyil, bütün sistemdə göstərir. Sonsuzluq, nizamsız aybaşı, səbəbsiz yorğunluq və ya süd vəzilərindəki həssaslıq çox vaxt kiçik bir hormonun normadan kənara çıxması ilə əlaqədar olur. Bu hormon prolaktindir.
Bəs xalq arasında "süd hormonu" kimi tanınan prolaktin niyə qəfildən yüksəlir? Hamiləlikdən kənar dövrdə bu yüksəliş orqanizmə hansı zərərləri vurur? Klassik tibbin təyin etdiyi ağır hormon tənzimləyici dərmanlara məhkum olmadan, orqanizmin bu daxili qısaqapanmasını İnteqrativ Təbabətin təbii yolları ilə necə aradan qaldırmaq olar?
Prolaktin hormonu nədir?
Prolaktin, beynin alt hissəsində yerləşən və noxud boyda olan hipofiz vəzi tərəfindən ifraz edilən mühüm bir hormondur. O, əsasən qadın orqanizmi ilə əlaqələndirilsə də, əslində həm qadınların, həm də kişilərin qanında müəyyən miqdarda daim mövcuddur. Qanda bu hormonun səviyyəsi gün ərzində dəyişir; xüsusilə yuxu zamanı, səhərə yaxın və fiziki stress anlarında ifrazı artır.
Prolaktin hormonunun orqanizmdəki funksiyası
Bu hormonun ən təməl və tanınan vəzifəsi qadınlarda hamiləlik dövründə süd vəzilərinin inkişafını təmin etmək və doğuşdan sonra ana südünün istehsalını başlatmaqdır. Lakin prolaktinin funksiyası sadəcə süd yaratmaqla bitmir. Onun orqanizmdəki digər həyati vəzifələri bunlardır:
Qadınlarda aybaşı tsiklinin (menstruasiyanın) və yumurtlama (ovulyasiya) prosesinin nizamlı davam etməsini tənzimləyir.
Kişilərdə testosteron hormonunun sintezinə və sperma istehsalına birbaşa təsir göstərir.
İmmun sisteminin formalaşmasında və bədənin infeksiyalara qarşı mübarizəsində iştirak edir.
Maddələr mübadiləsini, su və duz balansını qoruyur.
Prolaktin hormonu niyə yüksəlir?
Qanda prolaktin səviyyəsinin normadan (qadınlarda adətən 25 ng/mL, kişilərdə 17 ng/mL-dən) yuxarı qalxması "hiperprolaktinemiya" adlanır. Bu yüksəlişin arxasında həm təbii, həm də patoloji (xəstəlik mənşəli) səbəblər dayana bilər:
Fizioloji səbəblər: Hamiləlik və əmizdirmə dövrü ən təbii səbəbdir. Eyni zamanda ağır fiziki iş, yuxusuzluq, həddindən artıq stress və qorxu hormonun qısamüddətli yüksəlməsinə yol açır.
Hipofiz vəzinin adenoması (Prolaktinoma): Hipofiz vəzində yaranan, xoşxassəli və adətən kiçik ölçülü (mikroadenoma) şişlər dayanmadan prolaktin ifraz edərək qanda onun səviyyəsini kəskin artırır.
Qalxanabənzər vəzi problemləri (Hipotiroidizm): Zob vəzinin zəif işləməsi və tiroid hormonlarının azlığı beyinə səhv siqnallar göndərərək prolaktinin artmasına səbəb olur.
Polikistik Yumurtalıq Sindromu (PCOS): Qadınlarda hormonal disbalans yaradan bu sindrom birbaşa prolaktinin yüksəlməsi ilə müşayiət edilir.
Dərmanların əks təsiri: Mədə xorası dərmanları, antidepresanlar, psixiatrik preparatlar və bəzi təzyiq dərmanları prolaktini süni şəkildə qaldırır.
Prolaktin yüksəkliyi əlamətləri nələrdir?
Hormonun yüksəlməsi qadın və kişilərdə fərqli bioloji xəbərdarlıq siqnalları ilə özünü büruzə verir.
Qadınlarda görülən əlamətlər:
Aybaşı gecikmələri, nizamsızlıq və ya aybaşının tamamilə kəsilməsi (amenoreya).
Hamilə və ya əmizdirən ana olmamasına baxmayaraq döş gilələrindən süd və ya ağ maye gəlməsi (qalaktoreya).
Yumurtlama prosesinin pozulması səbəbindən hamilə qala bilməmək (sonsuzluq).
Cinsi istəyin (libidonun) kəskin azalması və vaginal quruluq.
Sifətdə və bədəndə tüklənmənin artması, sızanaqlar (hormonal sızanaqlar).
Kişilərdə görülən əlamətlər:
Testosteron səviyyəsinin düşməsi, cinsi istəksizlik və erektil disfunksiya (impotensiya).
Süd vəzilərinin böyüməsi və həssaslaşması (ginekomastiya).
Sperma sayının və keyfiyyətinin azalması nəticəsində sonsuzluq.
Səbəbsiz sümük ağrıları və əzələ kütləsinin zəifləməsi.
Ümumi əlamətlər (Əgər səbəb adenomadırsa):
Şiddətli baş ağrıları və görmə sahəsinin daralması (şişin görmə sinirinə təzyiq etməsi nəticəsində).
Prolaktin yüksəkliyi zamanı nə etməli?
Bu əlamətlərdən hər hansı birini müşahidə etdikdə panikaya düşmək və ya internetdən dərman axtarmaq ən böyük səhvdir. İlk növbədə endokrinoloq və ya ginekoloq müayinəsindən keçmək lazımdır. Dəqiq nəticə əldə etmək üçün qan analizi mütləq səhər saatlarında, acqarına və ən əsası tam sakit, stressiz vəziyyətdə (yuxudan durduqdan ən az 1-2 saat sonra) verilməlidir. Ehtiyac yaranarsa, həkim hipofiz vəzini yoxlamaq üçün beyin MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası) müayinəsi tələb edə bilər.
Prolaktin yüksəkliyinin müalicəsi üçün istifadə olunan üsullar
Klassik tibbdə hiperprolaktinemiyanın müalicəsi əsasən kimyəvi dərmanlar və bəzi hallarda cərrahiyyə vasitəsilə həyata keçirilir:
Dopamin aqonistləri (Dərman terapiyası): Beyindəki dopamin səviyyəsini artıraraq prolaktin ifrazını basdıran sintetik dərmanlar (məsələn, Dostinex, Parlodel) təyin edilir. Bu həblər hormonu sürətlə aşağı salsa da, mədə bulantısı, başgicəllənmə, xroniki yorğunluq və uzunmüddətli istifadədə ürək qapaqlarında problemlər kimi ciddi əlavə təsirlərə malikdir.
Cərrahi müdaxilə: Əgər prolaktin yüksəkliyinin səbəbi böyük bir hipofiz adenomasıdırsa (makroadenoma) və o görmə sinirini zədələyirsə, cərrahi yolla şişin çıxarılması tətbiq olunur.
Tiroid müalicəsi: Səbəb qalxanabənzər vəzi zəifliyidirsə (zob), sadəcə tiroid hormonlarının süni şəkildə bərpa edilməsi ilə prolaktin də aşağı salınmağa çalışılır.
Prolaktini aşağı salan qidalar nələrdir?
Müalicəyə dəstək olaraq qidalanma rasionuna beynin dopamin istehsalını dəstəkləyən təbii məhsullar əlavə edilməlidir:
B6 vitamini ilə zəngin qidalar: Banan, ispanaq, qoz və yağlı balıqlar prolaktin metabolizmini tənzimləyir.
Sink ehtiva edən qidalar: Balqabaq tumu, mərcimək, noxud və lobya hormonal balansı, xüsusilə kişilərdə testosteron səviyyəsini qoruyur.
Adaptogen bitkilər: Maka kökü (Maca) və Aşvaqanda (Ashwagandha) kimi təbii adaptogenlər bədənin stress reaksiyasını azaldır, kortizolu tənzimləyərək dolayısı ilə prolaktinin düşməsinə kömək edir.
Rafinə edilmiş şəkərdən uzaq durmaq: Şirniyyat və ağ un məmulatları insulini qaldıraraq hormonal disbalansı (PCOS) daha da dərinləşdirir, ona görə də rasiondan çıxarılmalıdır.
Prolaktin yüksəkliyi nə zaman təhlükəlidir?
Prolaktinin yüngül yüksəlişləri adətən stressə bağlı olur və həyati təhlükə daşımır. Lakin problem uzun müddət davam etdikdə aşağıdakı hallarda kəskin təhlükə yaradır:
Qadınlarda və kişilərdə qalıcı sonsuzluq yaratdıqda.
Sümük əriməsinə (osteoporoza) gətirib çıxardıqda (prolaktin yüksəldikdə estrogen və testosteron kəskin düşür, bu da sümüklərin kalsium itirməsinə səbəb olur).
Hipofiz adenoması böyüyərək görmə sinirlərini sıxdıqda və qalıcı korluq riski yaratdıqda.
Prolaktin hormonu yüksəkliyi və inteqrativ müalicə
Klassik tibbin təyin etdiyi ağır prolaktin basdırıcı dərmanlar problemi müvəqqəti həll edir. Dərman dayandırılan kimi hormon yenidən yüksəlir, çünki xəstəliyin kökü olan daxili iltihab, stress və orqanların disfunksiyası aradan qalxmamış olur. Bioloji Təbabət Klinikasında məqsədimiz xəstəni ömür boyu kimyəvi dərmanlardan asılı vəziyyətə salmaq deyil, bədənin daxili tənzimləmə sistemini bioloji yollarla bərpa etməkdir.
İnteqrativ Təbabət yanaşması ilə hiperprolaktinemiyanın müalicəsində aşağıdakı bioloji üsullar tətbiq edilir:
Neyralterapiya ilə hormonal mərkəzlərin tənzimlənməsi: Prolaktin ifrazı birbaşa beyindəki hipotalamus-hipofiz oxu tərəfindən idarə olunur. Xroniki stress, travmalar və ya keçirilmiş infeksiyalar bu sinir yollarında qısaqapanmalar yaradır. Neyralterapiya vasitəsilə baş və boyun nahiyəsindəki xüsusi refleksogen zonalara edilən tam zərərsiz inyeksiyalar vegetativ sinir sistemini "reset" edir. Beynin qan dövranı açılır, hipofiz və qalxanabənzər vəzinin fəaliyyəti sintetik dərmanlar olmadan təbii yolla normaya düşür.
Ozonoterapiya ilə hüceyrəvi oksigenlənmə və stressin azaldılması: Qanda prolaktini ən çox qaldıran faktor xroniki oksidativ stress və oksigen aclığıdır. Qana tətbiq edilən Ozonoterapiya bütün bədəndəki iltihabı söndürür, neyronları oksigenlə doyurur və stress hormonlarının (kortizolun) səviyyəsini kəskin aşağı salır. Bu rahatlama fonunda prolaktin ifrazı öz-özünə normallaşır.
Drenaj və detoksikasiya: Bədəndəki bütün hormonların, o cümlədən artıq prolaktin və estrogenin parçalanıb bədəndən atılma mərkəzi qaraciyər və bağırsaqlardır. Əgər bağırsaq florası pozulubsa və qaraciyər toksinlərlə doludursa, hormonlar bədəndə toplanaraq disbalans yaradır. Klinikamızda tətbiq edilən homotoksikoloji (bitki mənşəli bioloji) preparatlar vasitəsilə qaraciyər təmizlənir, limfa dövranı sürətləndirilir. Orqanizm zəhərlərdən arındıqca hormonal balans təbiətin və İnteqrativ Təbabətin gücü ilə qalıcı olaraq bərpa edilir.
