Davamlı baş ağrıları, səhərlər yaranan səbəbsiz ürəkbulanmalar və ya görmədəki qəfil dəyişikliklər çox vaxt yorğunluq və ya miqren kimi qəbul edilib göz ardı edilir. Lakin bəzən bu cür davamlı və getdikcə şiddətlənən şikayətlər mərkəzi sinir sisteminin ən təhlükəli patologiyalarından biri olan beyin şişinin ilk xəbərdarlıq siqnalı ola bilər.
Beyində şiş nədir?
Beyində şiş kəllə boşluğunda yerləşən beyin toxumasında, onu əhatə edən qişalarda və ya sinirlərdə hüceyrələrin idarəolunmaz şəkildə böyüməsi nəticəsində yaranan kütlədir. Kəllə sümüyü qapalı və sərt bir qutu olduğu üçün burada yaranan istənilən əlavə kütlə beyinə təzyiq göstərərək ciddi nevroloji fəsadlar yaradır. Beyin şişləri mənşəyinə görə birbaşa beyində yaranan ilkin şişlərə və başqa orqanlardan yayılan ikincili, yəni metastatik şişlərə bölünür.
Beyində şiş niyə yaranır?
İlkin beyin şişlərinin yaranma səbəbi tam olaraq məlum olmasa da, hüceyrələrin DNT strukturunu zədələyən müəyyən risk faktorları mövcuddur. Bu prosesi başladan əsas amillər aşağıdakılardır:
Yüksək dozalı radiasiya: Keçmişdə baş nahiyəsinə şüa müalicəsi almış şəxslərdə illər sonra beyin şişi yaranma riski daha yüksəkdir.
Genetik meyillilik: Ailə tarixində xüsusi genetik mutasiyaları olan insanlarda mərkəzi sinir sistemində şişlərin inkişaf ehtimalı artır.
İmmun sisteminin zəifləməsi: İmmunitetin uzunmüddətli zəifləməsi orqanizmin mutasiyaya uğramış xərçəng hüceyrələrini tanıyıb məhv etmə qabiliyyətini aşağı salır.
Beyində şiş əlamətləri
Şişin əlamətləri onun beynin hansı bölgəsində yerləşməsindən, ölçüsündən və böyümə sürətindən asılı olaraq kəskin şəkildə dəyişir. Kəllədaxili təzyiqin artması nəticəsində yaranan əsas klinik əlamətlər bunlardır:
Xarakterini dəyişən baş ağrıları: Adətən səhər yuxudan oyanarkən daha şiddətli olur, öskürdükdə və ya əyildikdə kəskinləşir, adi ağrıkəsicilərlə keçmir.
Ürəkbulanma və qusma: Heç bir mədə və bağırsaq problemi olmadan səhər saatlarında qəfil yaranan qusmalar təhlükə siqnalıdır.
Epileptik qıcolmalar: Əvvəllər epilepsiya xəstəliyi olmayan insanda qəfildən başlayan qıcolma və huşun itirilməsi.
Hissiyyat və hərəkət pozuntuları: Qol və ya ayaqlarda keyimə, güc itkisi, tarazlığın pozulması və tez-tez yıxılma.
Görmə və eşitmə problemləri: İkigörmə, baxış sahəsinin daralması, qulaqlarda küy və ya eşitmənin zəifləməsi.
Koqnitiv dəyişikliklər: Yaddaş zəifliyi, diqqət dağınıqlığı, nitq pozuntusu və qəfil xarakter dəyişiklikləri.
Beyində şiş diaqnozu necə qoyulur?
Beyindəki dəyişiklikləri dəqiq aşkarlamaq üçün müasir görüntüləmə texnologiyalarından və nevroloji testlərdən istifadə edilir. Diaqnozun qoyulmasında ən dəqiq və qızıl standart Maqnit Rezonans Tomoqrafiya (MRT) müayinəsidir. MRT vasitəsilə şişin dəqiq yeri, ölçüsü və ətraf toxumalarla əlaqəsi üçölçülü şəkildə qiymətləndirilir. Sümük toxumasını və qanamaları dəyərləndirmək üçün Kompüter Tomoqrafiyası (KT) tətbiq edilir. Şişin xoşxassəli və ya bədxassəli olduğunu tam dəqiqləşdirmək üçün isə cərrahi yolla biopsiya, yəni toxuma nümunəsinin alınması icra olunur.
Beyində şiş hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir?
Beyin şişləri bəzən orqanizmdəki digər xəstəliklərin və ya genetik sindromların birbaşa nəticəsi kimi ortaya çıxır. İlk növbədə metastatik beyin şişləri ağciyər, süd vəzi, böyrək, melanoma (dəri xərçəngi) və yoğun bağırsaq xərçəngi ilə birbaşa əlaqəlidir. Digər orqandakı xərçəng hüceyrələri qanla beyinə daşınaraq burada yeni şiş ocaqları yaradır. Həmçinin neyrofibromatoz, tuberoz skleroz və fon Hippel Lindau sindromu kimi nadir genetik xəstəliklər birbaşa olaraq mərkəzi sinir sistemində çoxsaylı şişlərin yaranmasına səbəb olur.
Başda şiş müalicəsi üçün istifadə olunan üsullar
Klassik tibdə beyin şişlərinin əsas müalicəsi şişin növünə, yerləşməsinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə uyğun olaraq fərdi təyin edilir. Cərrahi əməliyyat şişin bütövlükdə və ya sağlam beyin toxumasına zərər vermədən mümkün qədər böyük hissəsinin çıxarılmasını hədəfləyir. Əməliyyatdan sonra qalan xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün yüksək enerjili rentgen şüalarından istifadə edilən şüa terapiyası (radioterapiya) tətbiq olunur. Eyni zamanda xərçəng hüceyrələrinin çoxalmasını dayandırmaq üçün xüsusi dərmanlarla kimyaterapiya və hüceyrələrin spesifik mutasiyalarına təsir edən hədəflənmiş terapiya üsulları istifadə edilir.
İnteqrativ yanaşma və beyin şişi müalicəsi
Kimyaterapiya və şüa terapiyası xərçəng hüceyrələri ilə yanaşı sağlam hüceyrələri də zədələyərək immuniteti kəskin zəiflədir. Bioloji Təbabət Klinikasında onkoloji xəstələrə tətbiq edilən inteqrativ yanaşma (İnteqrativ onkologiya) ənənəvi müalicələrin fəsadlarını minimuma endirməyə və bədənin daxili müdafiə sistemini gücləndirməyə yönəlib.
Mərkəzimizdə tətbiq edilən bioloji müalicə üsulları bunlardır:
Ozonoterapiya: Xərçəng hüceyrələri oksigensiz mühiti sevir. Qana verilən aktiv oksigen bədəndə şişin böyüməsi üçün əlverişsiz mühit yaradır və xəstənin enerjisini bərpa edir.
Bioloji Detoksikasiya: Ağır kimyəvi müalicələrdən sonra bədəndə qalan toksinlər və parçalanmış hüceyrə qalıqları xüsusi bioloji preparatlarla limfa sistemi vasitəsilə təmizlənir.
İmmunomodulyasiya: Yüksək dozalı damardaxili vitamin C və mikrobiom (bağırsaq florası) müalicələri ilə immun sisteminin təbii qatil hüceyrələri aktivləşdirilir.
Bakı, Sumqayıt, Göyçay və Masallı filiallarımızda fəaliyyət göstərən Bioloji Təbabət Klinikası onkoloji xəstələrin həyat keyfiyyətini artırmaq üçün fərdi inteqrativ müalicə proqramları tərtib edir.
