Gündəlik həyatın sürətli tempi, informasiya bolluğu və xroniki yorğunluq fonunda hər birimiz bəzən açarları hara qoyduğumuzu unudur və ya tanıdığımız insanların adlarını xatırlamaqda çətinlik çəkirik. Əksər hallarda sadəcə "yorğunluqdandır" deyib keçdiyimiz bu vəziyyət, bəzən beyin qan dövranının pozulması, ağır vitamin əskikliyi və ya erkən başlayan demensiyanın (ağılkəmliyinin) ilk xəbərdarlıq siqnalı ola bilər.
Unutqanlıq nədir?
Unutqanlıq, beynin qəbul etdiyi məlumatları kodlaşdırma, yaddaşda saxlama və ehtiyac yarandıqda geri çağırma (xatırlama) funksiyalarının müvəqqəti və ya daimi olaraq zəifləməsi, yaxud tamamilə pozulması ilə xarakterizə olunan nevroloji vəziyyətdir. Sağlam bir insanda qocalma ilə əlaqədar yüngül xatırlama çətinlikləri normal qəbul edilsə də, gündəlik həyatın axarını pozan və idrak qabiliyyətini aşağı salan unutqanlıq mütləq araşdırılmalı olan tibbi bir problemdir.
Unutqanlığın əlamətləri nələrdir?
Yaddaş problemləri fərqli intensivliklərdə özünü göstərə bilər. Problemə çevrilən unutqanlığın əsas klinik əlamətləri bunlardır:
Qısamüddətli yaddaşın itməsi: Bir neçə dəqiqə və ya saat əvvəl baş verən hadisələri, deyilən sözləri xatırlamamaq (halbuki illər əvvəlki hadisələr çox net xatırlanır).
Təkrarlama: Eyni sualları və ya hekayələri qısa zaman aralığında dəfələrlə təkrar etmək.
Əşyaların yerini səhv salma: Gündəlik istifadə olunan əşyaları (telefon, açar, eynək) qəribə və məntiqsiz yerlərə qoymaq (məsələn, açarı soyuducuya qoymaq).
Söz tapmaqda çətinlik: Gündəlik ünsiyyət zamanı tanış əşyaların və ya insanların adlarını xatırlaya bilməmək, cümləni tamamlamaqda çətinlik çəkmək.
Məkan və zaman oriyentasiyasının pozulması: Yaxşı tanınan küçələrdə azmaq, həftənin gününü və ya ayı tez-tez qarışdırmaq.
Unutqanlıq niyə yaranır? (Səbəbləri)
Beyin hüceyrələrinin (neyronların) məlumatı işləməsi üçün davamlı oksigenə, enerjiyə və sağlam neyromediatorlara ehtiyacı var. Bu zənciri qıran əsas səbəblər aşağıdakılardır:
B12 vitamini və Fol turşusu əskikliyi: B qrupu vitaminləri beyin hüceyrələrinin qidalanması və sinir örtüyünün (mielin) qorunması üçün ən vacib elementlərdir. Çatışmazlığı birbaşa yaddaşın dumanlanmasına səbəb olur.
Qalxanabənzər vəzi problemləri (Hipotireoz): Zob vəzinin kifayət qədər hormon ifraz etməməsi bütün metabolizmanı, o cümlədən beyin fəaliyyətini kəskin şəkildə yavaşladır.
Xroniki stress və depressiya: Uzunmüddətli stress zamanı ifraz olunan yüksək miqdarda kortizol hormonu beynin yaddaş mərkəzi olan "hipokampus" hüceyrələrini kiçildir və zədələyir.
Beyin damarlarının aterosklerozu: Qanda xolesterinin yüksək olması nəticəsində beyinə gedən damarların daralması və ya tıxanması neyronların oksigensiz (hipoksiya) qalmasına və ölməsinə səbəb olur.
Yuxu pozuntuları: Beyin gün ərzində toplanan məlumatları məhz dərin yuxu fazasında qalıcı yaddaşa köçürür. Xroniki yuxusuzluq bu prosesi bloklayır.
Neyrodegenerativ xəstəliklər: Alzheimer xəstəliyi və digər demensiya (ağılkəmliyi) növləri, beyində xüsusi zülalların toplanaraq yaddaş hüceyrələrini məhv etməsi ilə nəticələnən ağır unutqanlıq səbəbləridir.
Unutqanlıq üçün istifadə olunan vitaminlər
Zəifləmiş yaddaşı gücləndirmək və neyronların funksiyasını bərpa etmək üçün beyinin birbaşa ehtiyac duyduğu bioloji maddələr və vitaminlər mövcuddur:
B Qrupu Vitaminləri (Xüsusilə B12, B6 və B9): Bu vitaminlər sinir hüceyrələrinin qidalanması, məlumat ötürülməsi və damarlara zərər verən "homosistein" adlı zülalın parçalanması üçün əvəzolunmazdır.
D Vitamini: Beyin hüceyrələrini qocalmadan və degenerasiyadan qoruyan ən güclü nevroloji qalxanlardan biridir. D vitamini əskikliyi olanlarda idrak qabiliyyətinin zəifləməsi daha sürətli gedir.
C və E Vitaminləri: Beyin yüksək oksigen istifadə etdiyi üçün sərbəst radikalların (zərərli maddələrin) hücumuna ən çox məruz qalan orqandır. Bu antioksidant vitaminlər beyni oksidativ stresdən (paslanmadan) qoruyur.
Omeqa-3 Yağ Turşuları: Vitamin olmasa da, yaddaş üçün ən az vitaminlər qədər vacibdir. Beynin təxminən 60%-i yağdan ibarətdir və Omeqa-3 birbaşa beyin toxumasının fiziki strukturunu dəstəkləyərək məlumat axınını sürətləndirir.
Unutqanlığın təbii yolla müalicəsi mümkündür?
Bəli, mümkündür. Təbii müalicə sadəcə qida əlavələri qəbul etmək deyil, beyinə zərər verən həyat tərzini dəyişmək və orqanizmin özünü bərpa gücünü işə salmaqdır. Aralıq dənizi pəhrizi (sağlam yağlar, zəngin balıq məhsulları, qoz-fındıq, tünd yaşıl yarpaqlı göyərtilər) beynin ən yaxşı təbii dərmanıdır. Rafinə edilmiş şəkər və ağ un məmulatlarından imtina etmək beyin dumanlanmasını kəskin şəkildə azaldır. Keyfiyyətli yuxu (gündə 7-8 saat) və mütəmadi zehni məşqlər (yeni dil öyrənmək, kitab oxumaq) yaddaşın möhkəmlənməsi üçün şərtdir.
Lakin dərinləşmiş unutqanlıq zamanı yalnız qidalanma kifayət etmir; bu zaman İnteqrativ Təbabətin bioloji üsulları tətbiq olunaraq beyin təbii yolla qidalandırılır.
Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əgər unutqanlıq insanın peşə fəaliyyətinə və sosial həyatına mane olmağa başlayıbsa, vəziyyət ciddidir. Aşağıdakı "qırmızı bayraq" əlamətləri müşahidə edildikdə vaxt itirmədən nevroloqa müraciət edilməlidir:
Unutqanlığın xəstənin özü tərəfindən deyil, ətrafdakılar tərəfindən fərq edilməsi və xəstənin bunu inkar etməsi.
Qazı, ütünü və ya suyu açıq qoymaq kimi həyati təhlükə yaradan davranışlar.
Şəxsiyyət və xarakter dəyişiklikləri (qəfil aqressiya, şübhəçilik və ya içinə qapanma).
Gündəlik elementar işləri (yemək bişirmək, paltar geyinmək, pul hesablamaq) sərbəst icra edə bilməmək.
İnteqrativ Təbabət ilə unutqanlığın müalicəsi
Klassik tibdə unutqanlığın müalicəsi adətən qan dövranını yaxşılaşdıran standart nootrop dərmanların təyini ilə məhdudlaşır. Lakin problem bağırsaq-beyin oxunun pozulması, ağır metal toksikasiyası və ya hüceyrədaxili oksigen aclığıdırsa, bu dərmanların effekti çox qısa müddətli olur. Bioloji Təbabət Klinikasında unutqanlığın müalicəsinə orqanizmin tam bioloji və metabolik bərpası kimi yanaşılır:
Ozonoterapiya (Beynin oksigenlənməsi): Unutqanlığın ən böyük düşməni hipoksiyadır (oksigensizlik). Qana tətbiq edilən yüksək dozalı Ozonoterapiya beyin damarlarında mikrodövranı açır, qanın axıcılığını artırır və ən xırda kapilyarlara belə oksigen daşınmasını təmin edir. Ozon həmçinin neyronların özünü bərpa (reqenerasiya) sürətini artırır.
Mikrobiom bərpası (Bağırsaq-Beyin oxu): Yaddaş və xoşbəxtlik üçün vacib olan neyromediatorların (serotonin) və B vitaminlərinin böyük qismi bağırsaqlarda sintez olunur. Bağırsaq florası (mikrobiom) xüsusi bioloji preparatlar və probiotiklərlə bərpa edilmədən beynin tam sağlam işləməsi mümkün deyil.
Bioloji Tənzimləmə və Detoksikasiya: Beyin toxumasında toplanmış ağır metallar (alüminium, civə) və metabolik tullantılar homotoksikologiya (bioloji drenaj) üsulu ilə hüceyrələrarası sahədən təmizlənir. Xəstəyə birbaşa hüceyrə səviyyəsində sorulan aktiv vitamin kompleksləri təyin edilərək yaddaş mərkəzinin qidalanması bərpa olunur.
Erkən mərhələdə diaqnoz qoyulub İnteqrativ Təbabətin bioloji üsulları ilə müdaxilə edildikdə, yaddaş pozuntularını dayandırmaq və zehni itiliyi geri qaytarmaq tamamilə mümkündür.
