Gündəlik həyatın qaçhaqaçında açarları hara qoyduğumuzu unutmaq, otağa nə üçün girdiyimizi xatırlamamaq və ya tanış birinin adını dilimizin ucunda olsa da deyə bilməmək... Bir çoxumuz bu halları yaşadıqda bunu sadəcə "yaşlanmaq", "çox işləmək" və ya "stress" ilə əlaqələndirərək üzərindən keçirik. Lakin müasir dövrdə yaddaş zəifliyi və "beyin dumanlanması" (brain fog) sadəcə yaşlıların deyil, 30-40 yaşlı gənclərin də ən böyük kabusuna çevrilib.
Bəs beynimiz niyə əvvəlki kimi iti və sürətli işləmir? Niyə öyrəndiklərimiz yadımızda qalmır? Klassik tibbin təklif etdiyi kimyəvi beyin stimullaşdırıcıları (nootroplar) problemi həqiqətən həll edirmi, yoxsa beyni daha da yoraraq tükədir? Gəlin orqanizmimizin ən mürəkkəb kompyuteri olan beynimizin niyə zəiflədiyini və İnteqrativ Təbabətin təbii üsulları ilə onu necə yenidən gücləndirə biləcəyimizi araşdıraq.
Yaddaş zəifliyi nədir və niyə yaranır?
Yaddaş zəifliyi sadəcə məlumatların unudulması deyil, beynin neyronları (sinir hüceyrələri) arasındakı siqnal ötürülməsinin ləngiməsi və qırılmasıdır. Beynimiz bədən çəkimizin cəmi 2 faizini təşkil etsə də, orqanizmdəki oksigenin və enerjinin düz 20 faizini təkbaşına istehlak edir. Əgər beyin hüceyrələri kifayət qədər qidalanmırsa, oksigensiz qalırsa və ya toksinlərlə boğulursa, o, ilk növbədə özünün ən çox enerji tələb edən funksiyasını – yaddaşı və diqqəti zəiflədir.
Yaddaşın və koqnitiv (zehni) funksiyaların pozulmasının əsas bioloji səbəbləri bunlardır:
Beynin xroniki oksigen aclığı (İşemiya): Boyun fəqərələrindəki problemlər (osteoxondroz, boyun yırtığı) və ya damar daralmaları beynin qanla təchizatını pisləşdirir. Oksigen və qida çatmayan beyin hüceyrələri sürətlə qocalır və yaddaş mərkəzi (hippokamp) kiçilməyə başlayır.
Ağır metal intoksikasiyası (Zəhərlənmə): Gündəlik istifadə etdiyimiz dezodorantlardan, alüminium qablardan, keyfiyyətsiz sulardan və ya dəniz məhsullarından bədənə daxil olan alüminium, civə və qurğuşun kimi ağır metallar beyin toxumasında toplanır. Bu toksinlər sinir hüceyrələrinin ətrafında təbəqə yaradaraq Alzheimer və erkən demensiyaya (ağılkəmliyinə) zəmin hazırlayır.
Bağırsaq florasının pozulması: İkinci beynimiz olan bağırsaqların florası pozulduqda (disbakterioz, Sızan Bağırsaq Sindromu) qana daima toksinlər ifraz olunur. Bu toksinlər beyin bariyerini keçərək "Neyroiltihab" (beyin hüceyrələrinin iltihabı) yaradır ki, bu da diqqət dağınıqlığı və unutqanlığın birbaşa səbəbidir.
Xroniki stress və kortizol partlaması: Davamlı stress altında yaşamaq bədəndə "kortizol" hormonunu kəskin artırır. Yüksək kortizol beynin yaddaş və öyrənmə mərkəzi olan hippokampusun hüceyrələrini birbaşa öldürür.
Beynimiz bizə hansı əlamətlərlə xəbərdarlıq edir?
Yaddaş zəifliyi birdən-birə başlamır, o özünü gündəlik həyatda kiçik, lakin narahatedici siqnallarla göstərir:
Mütaliə edərkən və ya film izləyərkən diqqəti cəmləyə bilməmək, eyni səhifəni dəfələrlə oxumaq.
Danışarkən sözləri tapmaqda çətinlik çəkmək, fikri toparlaya bilməmək (Beyin dumanlanması).
Yeni məlumatları öyrənmək qabiliyyətinin kəskin aşağı düşməsi.
Səhərlər yuxudan tamamilə yorğun, sanki beyin heç dincəlməmiş kimi oyanmaq.
Yaxın keçmişdə olan hadisələri unutmaq, lakin illər əvvəl baş verənləri çox dəqiq xatırlamaq.
Yaddaşı gücləndirən qidalar
Beyin hüceyrələrinin sağlamlığını qorumaq və neyronlar arası əlaqəni sürətləndirmək üçün gündəlik qidalanmamıza mütləq şəkildə beyni qidalandıran məhsullar daxil etməliyik. Yaddaşı itiləşdirən və neyroiltihabı azaldan ən güclü təbii qidalar bunlardır:
Qoz və yağlı balıqlar (Qızılbalıq, skumbriya): Beynin demək olar ki, 60 faizi yağdan ibarətdir və bu qidalar Omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin olduğu üçün beyin hüceyrələrinin bərpası üçün birbaşa tikinti materialı rolunu oynayır.
Yumurta sarısı: Tərkibindəki yüksək "xolin" maddəsi yaddaş və öyrənmə üçün ən vacib neyrotransmitter olan asetilxolinin istehsalını birbaşa artırır.
Qaragilə və digər giləmeyvələr: Çox güclü antioksidant (antosianin) mənbəyidir. Beyni sərbəst radikalların zərərindən və vaxtından əvvəl yaşlanmadan qoruyur.
Tünd şokolad (minimum 70% kakao): Tərkibindəki flavonoidlər beynə gedən qan axınını gücləndirir, yaddaşı və diqqəti sürətlə aktivləşdirir.
Zərdəçal (Kurkumin): Beyindən toksinlərin təmizlənməsinə kömək edir və neyronların çoxalmasını stimullaşdıran beyin hormonunu (BDNF) artıraraq Alzheimer riskini azaldır.
İspanaq və brokoli (Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər): K vitamini və fol turşusu ilə zəngin olduqları üçün beyin dumanlanmasının qarşısını alır və zehni itiliyi qoruyur.
Yaddaşı gücləndirən vitaminlər
Qidalanma ilə yanaşı, beyin funksiyalarının düzgün işləməsi üçün orqanizmin bəzi spesifik vitaminlərə kəskin ehtiyacı var. Bu vitaminlərin əskikliyi birbaşa unutqanlıq yaradır:
B12 Vitamini (Kobalamin): Neyronların üzərini örtən və siqnalların sürətlə ötürülməsini təmin edən "miyelin" qişasının qorunması üçün ən kritik vitamindir. Əskikliyi geri dönməz yaddaş itkisinə və beyin kiçilməsinə səbəb ola bilər.
D3 Vitamini: Yalnız sümüklər üçün deyil, həm də beyin üçün vacibdir. Beynin yaddaş mərkəzində D vitamini reseptorları var və onun əskikliyi depressiya, xroniki yorğunluq və koqnitiv zəifləmə yaradır.
B9 (Folat) və B6 Vitaminləri: Qanda homosistein adlı zərərli maddənin səviyyəsini aşağı salaraq beyin damarlarının tıxanmasının və gələcəkdə yarana biləcək demensiyanın qarşısını alır.
E Vitamini: Çox güclü antioksidant xüsusiyyətinə görə beyin hüceyrələrinin membranlarını oksidativ stressdən və zədələnmələrdən (paslanmadan) qoruyur.
C Vitamini: Beyindəki neyrotransmitterlərin (siqnal ötürücü maddələrin) sintezində iştirak edir və qocalma ilə bağlı yaddaş zəifləməsinin sürətini ləngidir.
Kimyəvi beyin stimullaşdırıcılarının (Nootropların) gizli təhlükəsi
Klassik tibbdə xəstə yaddaş zəifliyindən şikayət etdikdə, adətən ona dərhal kimyəvi yaddaş gücləndiricilər, beyin qan dövranını stimullaşdıran sintetik nootroplar (Pirasetam və s.) təyin olunur. Lakin bu yanaşma, yorğun, ac və oksigensiz qalmış bir atı daha sürətli qaçması üçün qamçılamağa bənzəyir.
Bu sintetik dərmanlar qısa müddətdə beyin hüceyrələrini məcbur edərək işlətsə də, hüceyrənin daxili təmizlənməsini (detoksikasiyasını) və qidalanmasını təmin etmir. Dərmanın təsiri bitdikdən sonra beyin əvvəlkindən daha yorğun və daha tükənmiş vəziyyətə düşür. Xəstə ömür boyu bu həblərdən asılı qalır, lakin yaddaş tədricən zəifləməyə davam edir.
İnteqrativ Təbabət Yanaşması: Yaddaşı təbii yolla necə gücləndirməli?
Bioloji Təbabət Klinikası olaraq qətiyyətlə bildiririk ki, beyni kimyəvi qamçılarla yormaq yox, onun daxili bərpa mexanizmlərini (reqenerasiyanı) təbii yolla oyatmaq lazımdır. Yaddaş zəifliyinin qalıcı həlli hüceyrə səviyyəsində qan dövranını, oksigenlənməni və toksinlərdən təmizlənməni bərpa etməkdən keçir. Klinikamızda beynin funksiyalarını gəncləşdirən aşağıdakı bioloji üsullar tətbiq edilir:
Ozonoterapiya ilə beynin oksigenlənməsi (Neyro-bərpa)
Beyin hüceyrələri oksigenə ən həssas toxumalardır. Qana tətbiq edilən Ozonoterapiya qan-beyin baryerini asanlıqla keçərək birbaşa neyronlara (sinir hüceyrələrinə) çatır. Ozon qazı beyindəki xroniki iltihabı (neyroiltihabı) söndürür, qanı durulaşdıraraq ən xırda kapilyarlarda belə qan dövranını açır. Oksigenlə doyan beyin hüceyrələri enerji (ATF) istehsalını artırır, beyin dumanlanması dərhal aradan qalxır və yaddaş sürətlə bərpa olunur.
Neyralterapiya ilə boyun və baş qan dövranının açılması
Əgər yaddaş zəifliyinin səbəbi boyun fəqərələrindəki sıxılmalar, qısaqapanmalar və spazmlardırsa, Neyralterapiya ən effektiv bioloji həll yoludur. Baş və boyun ətrafındakı xüsusi refleksogen zonalara edilən bu zərərsiz bioloji inyeksiyalar spazmı dərhal açır. Beynə gedən qan və limfa axını sərbəstləşir, sinir sisteminin avtonom fəaliyyəti tənzimlənir və hüceyrələrarası siqnal ötürülməsi normal vəziyyətinə qayıdır.
Ağır metal detoksikasiyası və Mikrobiomun bərpası
Zəhərli metallar beyindən təmizlənmədən heç bir qalıcı yaddaş bərpasından danışmaq olmaz. Klinikamızda (So-check müayinəsi ilə) hüceyrədaxili ağır metallar təyin edildikdən sonra xüsusi detoksikasiya və drenaj proqramları tətbiq edilir. Bitki və mineral mənşəli bioloji (homotoksikoloji) preparatlarla beyin toxumaları təmizlənir. Eyni zamanda, "ikinci beynimiz" olan bağırsaqların florası yüksək dozalı probiotiklərlə bərpa edilir ki, qana toksin axını birdəfəlik dayansın.
Məqsədimiz kimyəvi beyin stimulyatorları ilə anı qurtarmaq deyil, İnteqrativ Təbabətin gücü ilə beynin gəncliyini, xatırlama qabiliyyətini və həyat keyfiyyətini uzun illər boyu təbii yolla qorumaqdır.
