Bu məqalədə beyin qan dovrani pozgunlugu elametleri, səbəbləri və onun müalicəsindən bəhs edirik. İnsan beyni orqanizmin ən mürəkkəb, ən həssas və enerjiyə ən çox ehtiyac duyan orqanıdır. O, bədən çəkisinin cəmi 2%-ni təşkil etməsinə baxmayaraq, ürəyin nasos kimi vurduğu qanın və qəbul etdiyimiz oksigenin təxminən 20%-ni təkbaşına istehlak edir. Beyin hüceyrələrinin (neyronların) qidalanması və fasiləsiz işləməsi birbaşa qan damarlarının sağlamlığından asılıdır. Məhz buna görə də, damarlarda yaranan ən kiçik tıxanma, daralma və ya qan axınının zəifləməsi bütün bədənin idarəetmə mərkəzində ciddi fəsadlara yol açır. Beyin qan dövranı pozğunluğu adlanan bu vəziyyət, günümüzdə həm gənclərdə, həm də yaşlılarda ən çox rast gəlinən, əlilliyə və hətta ölümə səbəb ola bilən təhlükəli patologiyalardan biridir.
Beyin qan dövranı pozğunluğu nədir?
Beyin qan dövranı pozğunluğu, beyin toxumalarını qidalandıran damarlarda qan axınının müxtəlif səbəblərdən ləngiməsi, azalması və ya tamamilə dayanması nəticəsində yaranan tibbi vəziyyətdir. Qan axını zəiflədikdə beyin hüceyrələri ehtiyac duyduqları oksigeni və qlükozanı (şəkəri) ala bilmir. Tibbdə bu vəziyyət hipoksiya (oksigen aclığı) və işemiya (qan təchizatının pozulması) adlanır. Beyin toxuması oksigensizliyə qarşı son dərəcə həssasdır; qan axını cəmi bir neçə dəqiqə dayandıqda neyronlar kütləvi şəkildə ölməyə başlayır.
Bu pozğunluq özünü iki əsas formada göstərir:
Kəskin pozğunluq: Qəfildən baş verir (İnsult və ya Mikroinsult) və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
Xroniki pozğunluq (Xroniki beyin işemiyası): İllər ərzində yavaş-yavaş, səssizcə inkişaf edir, xəstənin idrak qabiliyyətini və həyat keyfiyyətini tədricən aşağı salır.
Beyin qan dövranı pozğunluğunun yaranma səbəbləri
Qanın beyinə sağlam şəkildə çatmasına mane olan bir çox amillər mövcuddur. Xəstəliyin inkişafına səbəb olan əsas faktorlar bunlardır:
Ateroskleroz (Damar sərtliyi): Qanda xolesterinin səviyyəsinin yüksək olması nəticəsində damarların daxili divarlarında yağ piləkləri (ərplər) toplanır. Bu piləklər damar mənfəzini daraldaraq qanın hərəkətini çətinləşdirir.
Arterial Hipertenziya (Yüksək qan təzyiqi): Daimi yüksək təzyiq damar divarlarının elastikliyini pozur, onları kövrək edir və yırtılma (qansızma) riskini artırır.
Boyun osteoxondrozu: Beyni qanla təmin edən ən vacib damarlardan ikisi boyun fəqərələrinin arasından keçir. Boyun fəqərələrində yaranan duzlaşma, yırtıq və ya əzələ spazmları bu damarları sıxaraq beynin oksigen təchizatını kəskin şəkildə azaldır.
Qanın qatılaşması və Tromboz: Qanın laxtalanmağa meylli olması damar daxilində trombların (qan laxtalarının) yaranmasına gətirib çıxarır. Yerindən qopan tromb qan axını ilə beyinə gedərək kiçik damarları tıxaya bilər.
Xroniki stress və hərəkətsizlik: Oturaq həyat tərzi və daimi stress damarların davamlı spazm vəziyyətində qalmasına, qan dövranının yavaşlamasına səbəb olur.
Beyin qan dövranı pozğunluğu əlamətləri nələrdir?
Əlamətlər xəstəliyin kəskin və ya xroniki olmasından asılı olaraq kəskin şəkildə fərqlənir.
Xroniki pozğunluq əlamətləri (Tədricən inkişaf edən)
Xroniki işemiya adətən yavaş inkişaf etdiyi üçün xəstələr bu əlamətləri çox vaxt sadəcə "yorğunluq" və ya "yaşlılıq" kimi qəbul edib diqqətdən qaçırırlar:
Daimi baş ağrıları və ağırlıq hissi: Xüsusilə günün sonuna doğru artan, gərginlik tipli ağrılar.
Başgicəllənmə və müvazinətin itməsi: Ayağa qalxarkən gözlərin qaralması, səndələmə, tarazlığı qorumaqda çətinlik çəkmək.
Qulaqlarda küy (Tinnitus): Beyin damarlarında qan axınının səsli və burulğanlı şəkildə hərəkət etməsindən qaynaqlanan daimi səs, cingildəmə və ya uğultu.
Koqnitiv zəiflik: Yaddaşın pisləşməsi (xüsusilə yaxın keçmişi unudqanlıq), diqqət dağınıqlığı, yeni məlumatları qavramaqda çətinlik.
Psixo-emosional dəyişikliklər: Səbəbsiz əsəbilik, apatiya (həyata marağın itməsi), depressiv ruh halı və daimi yuxululuq.
Kəskin pozğunluq əlamətləri (Təcili vəziyyətlər)
Əgər aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı biri anidən baş verərsə, bu, insultun (beyin infarktı) xəbərdarçısı ola bilər və dərhal təcili yardım çağırılmalıdır:
Bədənin bir tərəfində (üzdə, qolda və ya qıçda) qəfil yaranan keyimə, uyuşma və ya iflic (hissiyyatın itməsi).
Nitqin anidən pozulması, sözləri tələffüz edə bilməmək və ya qarşıdakı insanın danışdığını anlamamaq.
Gözlərdən birində və ya hər ikisində qəfil görmənin itməsi, ikigörmə.
Səbəbi bilinməyən, həyatda hiss edilən ən şiddətli baş ağrısı.
Xəstəliyin diaqnozu necə qoyulur?
Düzgün müalicəyə başlamaq üçün problemin harada (boyunda, yoxsa birbaşa beyin damarlarında) olduğunu təyin etmək şərtdir. Əsas diaqnostik metodlar bunlardır:
Boyun və beyin damarlarının Doppler USM (Rəngli Doppler): Qan axınının sürətini, damarlardakı daralmaları və xolesterin piləklərini göstərir.
Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT): Beyin toxumasının vəziyyətini, keçirilmiş gizli mikroinsultları (işemik ocaqları) dəqiq təyin edir.
Qan analizləri: Qanın laxtalanma göstəriciləri (koaquloqramma), xolesterin profili (lipidoqramma) və şəkər səviyyəsi yoxlanılır.
Beyin qan dövranı pozğunluğunun müalicəsi
Klassik tibbdə xroniki beyin qan dövranı pozğunluqlarının müalicəsi əsasən qan təzyiqini tənzimləmək, qanı durulaşdırmaq və beyin maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırmaq üzərində qurulur. Xəstəyə qandurulaşdırıcılar (aspirin və s.), xolesterini aşağı salan dərmanlar (statinlər) və beynin fəaliyyətini stimullaşdıran nootroplar təyin edilir. Lakin bu dərmanlar çox vaxt yalnız mövcud vəziyyəti qoruyub saxlamağa xidmət edir və uzunmüddətli qəbulu mədə-bağırsaq və qaraciyər sistemini yorur.
İnteqrativ Təbabətin beyin qan dövranı pozğunluğunun müalicəsində rolu
Müasir İnteqrativ Təbabət (Bioloji Təbabət) beyin qan dövranı xəstəliklərinə daha dərindən yanaşır. Burada məqsəd sadəcə qanı durulaşdırmaq deyil, damarların elastikliyini bərpa etmək, boyundakı mexaniki sıxılmaları açmaq və hüceyrələri xaricdən təmizləməkdir:
Ozonoterapiya: Xroniki beyin işemiyasının müalicəsində ən güclü silahlardan biridir. Qanın ozonlaşdırılması eritrositlərin (qırmızı qan hüceyrələrinin) elastikliyini artırır, onların ən dar kapilyarlardan belə keçərək beyni bol oksigenlə təmin etməsinə şərait yaradır. Ozon, baş ağrılarını və "dumanlı beyin" hissini sürətlə aradan qaldırır.
Osteopatiya və Manual Terapiya: Əgər beyinə gedən qan axını boyun osteoxondrozu və ya əzələ spazmı tərəfindən bloklanıbsa, heç bir dərman tam kömək etməyəcək. Osteopat həkim əlləri ilə boyun fəqərələrindəki gərginliyi və sıxılmaları açaraq qanın beyinə sərbəst axışını (drenajı) bərpa edir.
Biotənzimləyici və Ortomolekulyar Terapiya: Xüsusi bioloji preparatlar və vitamin-mineral infuziyaları (venadaxili sistemlər) vasitəsilə damar divarının endotel qatı bərpa edilir, hüceyrədaxili zəhərli toksinlər təmizlənir və damarların tıxanmasının kökündə duran iltihabi proseslər dayandırılır.
Hirudoterapiya (Zəli ilə müalicə): Zəlinin tüpürcəyində olan "hirudin" maddəsi ən güclü təbii qandurulaşdırıcıdır. O, həm laxtalanmanın qarşısını alır, həm də mikrosirkulyasiyanı kəskin şəkildə yaxşılaşdıraraq qan təzyiqini təbii yolla endirir.
Beyin hüceyrələri qüsursuz işləyən bir mühərrik kimidir. Ona ehtiyacı olan təmiz qanı, oksigeni və hərəkəti verdiyiniz təqdirdə, o, özünü qorumaq və bərpa etmək üçün möhtəşəm bir qabiliyyətə malikdir. Sağlam qidalanma, aktiv həyat tərzi və vaxtında aparılan bioloji bərpaedici müalicələr sizi gələcəkdə yarana biləcək ağır fəsadlardan və insult riskindən tamamilə sığortalaya bilər.
