Gündəlik həyatda qarşılaşdığımız çətinliklər və ya gözlənilməz hadisələr qarşısında müəyyən qədər narahatlıq və qorxu hiss etmək bədənimizin təbii müdafiə mexanizmidir. Lakin bu qorxu hissi heç bir real təhlükə olmadığı halda, səbəbsiz və davamlı olaraq ortaya çıxırsa, insanın günlük fəaliyyətini, yuxusunu və sosial həyatını iflic edirsə, bu artıq sadəcə keçici bir stress deyil.
Müasir dövrün ən geniş yayılmış problemlərindən biri olan təşviş pozuntusu bir çox hallarda birbaşa ağır psixiatrik dərmanlarla (antidepresanlarla) basdırılmağa çalışılır. Bəs beynimizi və sinir sistemimizi kimyəvi yolla uyuşdurmadan, bədənin təbii balansını bərpa edərək bu daxili qorxudan xilas olmaq mümkündürmü? İnteqrativ Təbabət bu suala qəti şəkildə "bəli" cavabını verir.
Təşviş pozuntusu nədir?
Təşviş pozuntusu (Anxiety disorder) insanın özünü davamlı olaraq gərgin, panika içində, hər an pis bir hadisə baş verəcəkmiş kimi bir təhlükə altında hiss etməsi halıdır. Normal qorxudan fərqli olaraq, təşviş pozuntusunda ortada konkret bir qorxu obyekti yoxdur; beyin gələcəkdə ola biləcək mənfi ssenariləri dayanmadan istehsal edir. Bu vəziyyət özünü yalnız psixoloji düşüncələrlə deyil, həm də kəskin fiziki əlamətlərlə (ürək döyüntüsünün artması, nəfəs darlığı, titrəmə, tərləmə, mədə-bağırsaq spazmları) büruzə verir.
Təşviş pozuntusu niyə yaranır?
Bu vəziyyətin yaranmasının təməl mexanizmi vegetativ sinir sisteminin tənzimləmə qabiliyyətini itirməsidir. Bədənimiz təhlükə anında bizi qorumaq üçün "qaç və ya xilas ol" (simpatik) rejiminə keçir və qana külli miqdarda adrenalin və kortizol ifraz edir. Təhlükə keçdikdən sonra isə "dincəl və həzm et" (parasimpatik) rejim aktivləşməlidir. Təşviş pozuntusundan əziyyət çəkən insanlarda isə bu "söndürmə düyməsi" işləmir. Sinir sistemi qısaqapanmaya məruz qalır və beyin 24 saat ərzində, hətta yatarkən belə bədəni saxta bir təhlükə siqnalı daxilində saxlayır.
Təşviş pozuntusunun arxasındakı səbəblər
Klassik yanaşma bu problemi sadəcə "psixoloji" adlandırsa da, İnteqrativ Təbabət sübut edir ki, təşvişin arxasında çox dərin bioloji və metabolik pozuntular dayanır:
Bağırsaq florasının (Mikrobiomun) pozulması: Bizim xoşbəxtlik və sakitlik hormonumuz olan serotoninin 90 faizi, həmçinin rahatladıcı GABA neyrotransmitteri məhz bağırsaqlarda istehsal olunur. Faydalı bakteriyalar məhv olduqda (disbakterioz) beyinə gedən sakitləşdirici siqnallar kəsilir və daxili panika yaranır.
Xroniki neyroiltihab və ağır metallar: Qida əlavələrindən və ya çirklənmiş sudan bədənə daxil olan ağır metallar, o cümlədən xroniki infeksiyalar beyin hüceyrələrində iltihab (neyroiltihab) yaradaraq təşviş mərkəzini (amiqdaladanı) hiperaktiv edir.
Hormonal disbalans: Qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq işləməsi (hipertireoz), böyrəküstü vəzinin xroniki yorğunluğu (kortizol partlamaları) birbaşa təşviş və panika ataklara səbəb olur.
Vitamin və mineral aclığı: Maqnezium, B12, D vitamini və Dəmir əskikliyi sinir sisteminin elektrik siqnallarını bir-birinə ötürməsini çətinləşdirir, sinirləri "çılpaq" və həssas vəziyyətə gətirir.
Təşviş pozuntusunun diaqnozu
Düzgün diaqnoz qoymaq üçün problemi yaradan bioloji kökləri araşdırmaq şərtdir. Çünki bir çox daxili xəstəliklər təşviş pozuntusunu təqlid edə bilir:
Tiroid testləri (TSH, T3, T4): Zob xəstəliyinin olub-olmadığını yoxlamaq üçün.
Qan və vitamin analizləri: Qanazlığı (anemiya), maqnezium və B qrupu vitaminlərinin çatışmazlığı yoxlanılır.
Kardioloji yoxlanış (EKQ): Ürək ritm pozuntularının (aritmiyaların) psixoloji deyil, orqanik olub-olmadığı aydınlaşdırılır.
Psixoloji dəyərləndirmə: Xəstənin şikayətlərinin müddəti və intensivliyi xüsusi beynəlxalq şkalalarla (məsələn, Beck Təşviş Şkalası) ölçülür.
Təşviş pozuntusunun müalicəsi
Klassik tibbdə xəstə bu şikayətlərlə müraciət etdikdə, adətən ona güclü antidepresanlar, SSRİ (serotonin geri alınım inhibitorları) və sakitləşdirici trankvilizatorlar təyin edilir. Bu sintetik dərmanlar qısa müddətdə beyni uyuşduraraq panikanı azaltsa da, bədəndəki əsas problemi – məhv olmuş bağırsaq florasını, neyroiltihabı və hüceyrəvi aclığı həll etmir. Əksinə, uzunmüddətli istifadə zamanı xəstədə asılılıq, emosional donuqluq (heç nəyə sevinə və kədərlənə bilməmək), qaraciyər toksikliyi və cinsi disfunksiya kimi ağır əlavə təsirlər yaranır.
Təşviş pozuntusunun dərmansız müalicəsi
Təşvişi sintetik dərmanlara məhkum olmadan, bioloji və davranış üsulları ilə nəzarət altına almaq mümkündür:
Vaqus sinirinin stimullaşdırılması: Beyinlə daxili orqanları birləşdirən vaqus sinirini aktivləşdirmək bədənin tormoz (sakitləşmə) sistemini işə salır. Dərin diafraqmal nəfəs məşqləri (4 saniyə al, 7 saniyə saxla, 8 saniyəyə ver), soyuq su ilə üzü yumaq və ya yoqa bu siniri dərhal aktivləşdirir.
Koqnitiv Davranışçı Terapiya (KDT): Beynin yaratdığı fəlakət ssenarilərini məntiqli düşüncələrlə əvəz etməyi öyrədən ən effektiv psixoterapevtik yanaşmadır.
Yuxu gigiyenası və Qidalanma: Kofein, şəkər və enerji içkiləri simpatik sinir sistemini qamçıladığı üçün rasiondan tamamilə çıxarılmalı, maqnezium və Omeqa-3 ilə zəngin qidalara üstünlük verilməlidir.
Təşviş pozuntusu üçün faydalı bitki və çayların istifadəsi
Təbiətin özündə sinir sistemini yumşaq şəkildə sakitləşdirən və asılılıq yaratmayan güclü bitkilər mövcuddur:
Melissa (Limonotu) və Çobanyastığı: Tərkibindəki efir yağları sayəsində əzələ spazmlarını açır, həyəcanı azaldır və axşamlar rahat yuxuya getməyə kömək edir.
Pasiyflora (Çarkıfelek bitkisi): Beyindəki təbii sakitləşdirici olan GABA miqdarını artıraraq, panika və daxili gərginliyi xeyli yüngülləşdirir. (Sintetik sakitləşdiricilərin təbii və zərərsiz alternativi hesab olunur).
Valerian (Pişikotu): Xüsusilə ürək çırpıntıları və boğulma hissi ilə müşayiət olunan təşviş atakları zamanı mərkəzi sinir sisteminin oyanıqlığını azaldır.
İnteqrativ müalicə ilə təşviş pozuntusunun müalicəsi mümkündür!
Bioloji Təbabət Klinikasında məqsədimiz xəstəni ömürlük antidepresan həblərə bağlamaq deyil, təşviş yaradan bioloji səbəbləri hüceyrə səviyyəsində aradan qaldırmaqdır. Bunun üçün orqanizmin özünü bərpa mexanizmlərini oyadan aşağıdakı unikal İnteqrativ Təbabət üsulları tətbiq edilir:
Neyralterapiya ilə "Qısaqapanmanın" aradan qaldırılması: Təşviş zamanı vegetativ sinir sistemində davamlı oyanıqlıq mərkəzləri yaranır. Bədənin xüsusi refleksogen zonalarına edilən tam zərərsiz bioloji inyeksiyalar (Neyralterapiya) sinir sistemindəki bu qısaqapanmanı ləğv edir, simpatik və parasimpatik balans dərhal yerinə gəlir.
Mikrobiomun və "Bağırsaq-Beyin" oxunun bərpası: Serotonin istehsalını yenidən aktivləşdirmək üçün xüsusi mikrobioloji terapiya və yüksək dozalı probiotiklərlə bağırsaq florası sıfırdan bərpa edilir. Qidalanma proqramı tənzimlənir.
Ozonoterapiya ilə neyro-bərpa: Qana tətbiq edilən Ozonoterapiya beyin hüceyrələrini ən yüksək səviyyədə aktiv oksigenlə təmin edir, neyroiltihabı söndürür və bədəndəki stress hormonlarının (kortizol) səviyyəsini təbii yolla kəskin aşağı salır. Xəstə uyuşmadan, enerjisini və həyat sevincini itirmədən, tam aydın bir zəka ilə sağlamlığına qovuşur.
