Vaginal Qaşınmanın Səbəbləri Nədir? Hansı Halda Risklidir?
Vaginal qaşınma bir çox qadının həyatının müəyyən dövrlərində baş verən və onların həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərən bir vəziyyətdir. Vaginada qaşınmanın bir çox səbəbi var. Bu səbəblərə infeksiyalardan allergik vəziyyətlərə, əsas xəstəliklərdən hormonal dəyişikliklərə qədər müxtəlif vəziyyətlər daxildir.
Vulva və Vagina nədir?
Qadın cinsiyyət orqanının xaricdən görünən hissəsinə "vulva" deyilir. Vulva dəri toxuması ilə örtülmüşdür. Cinsi əlaqənin baş verdiyi, cinsiyyət üzvünün daxil olduğu və aybaşı qanının xaricə axdığı boruşəkilli daxili orqana “vagina” deyilir. Vagina əzələ və birləşdirici toxumadan ibarət olub xarici mühitə, infeksiyalara açıq bir orqandır.
Vulvovaginit nədir?
Vulvovaginit bu orqanların, yəni vulva və vaginanın iltihabına (iltihabi xəstəliklərə) verilən addır. Bəzən "vulvit" və ya "vaginit" terminləri tək istifadə olunur. (Burada -it şəkilçisi iltihablı vəziyyəti göstərir)
Vulvitin əlamətləri hansılardır? Bir qadın vulvovaginit olub-olmadığını necə bilir?
Vulvit və ya vulvovaginit olan xəstənin əsas şikayəti vaginal və ya vulva qaşınması, yəni xarici nahiyədə dərinin qaşınmasıdır. Vaginada qaşınma vaginitin ən çox müşahidə olunan xüsusiyyətidir. Bəzən bu qaşınma vulvada da görünə bilər və qaşınma səbəbiylə qızartı, şişlik və qıcıqlanma da görünə bilər. Vaginada meydana gələn şişlik və iltihab cinsi əlaqə zamanı ağrıya səbəb ola bilər. Ağrılı cinsi əlaqənin (disparuniya) ən çox yayılmış səbəbi vulvovaginitdir.
Vaginal qaşınmanın səbəbləri nələrdir?
Vaginal qaşınmanın ən çox görülən səbəblərini sadalayaq:
- Vaginal infeksiyalar (vaginal kandida, bakterial vaginoz, trixomonas vaginalis),
- Hiperplastik vulva distrofiyası,
- Liken sklerozu
- Atrofik vaginit
- Genital herpes
- Genital molyusk
- Kontakt dermatit
- Genital ekzema
- Parazit xəstəlikləri
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Vaginal infeksiyalar
Vaginal qaşınmanın ən çox yayılmış səbəbi vaginal infeksiyalardır. Vaginal infeksiyalar arasında qaşınmanın ən çox yayılmış səbəbi isə "vaginal göbələk" (kandida, vaginal maya) infeksiyasıdır.
Kandida (göbələk) infeksiyası: Vagina və vulvada şiddətli qaşınma ən çox görülən şikayətləndən biridir. Adətən eyni vaxtda ağ, pendirə bənzər vaginal axıntı da müşahidə olunur. Qaşınma bəzən o qədər güclü olur ki, dəridə qızartı, şişlik və qaşınma səbəbiylə deskvamasiya (qabıqlar) və ya abraziyalar (yırtılmalar) meydana gələ bilər. Vaginada tez-tez müşahidə olunan ödem səbəbiylə disparuniya (ağrılı cinsi əlaqə) da ümumi simptomlar arasındadır.
Bakterial vaginoz: Tez-tez müşahidə olunan vaginal infeksiyalardan biri də bakterial vaginozdur. Bu infeksiyada da qaşınma baş verə bilər, baxmayaraq ki, bu, mantar infeksiyasında olduğu qədər çox müşahidə olunmur. Əsas problem vaginal floranın pozulmasıdır. Bu infeksiyada çiy balıq qoxusuna bənzədilən vaginadan gələn qoxu xarakterikdir. Bu qoxu bəzən cinsi əlaqədən sonra gəlir və cütlükləri narahat edir. Bundan başqa ağ və ya boz rəngli köpüklü axıntı da müşahidə edilə bilən simptomlar arasındadır.
Trikomonas vaginalis: Bu, sarı-yaşıl rəngli, köpüklü vaginal axıntının müşahidə edildiyi və çanaq ağrısı ilə müşayiət oluna bilən vaginitin daha ciddi vəziyyətidir. Uşaqlıq boynu infeksiyası (servisit) adətən bu vəziyyətlə müşayiət olunur. Vaxtında müalicə olunmazsa, infeksiya irəliləyərək uşaqlıq və borular kimi daxili cinsiyyət orqanlarını əhatə edərək PID (çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi) yarada bilər.
Bütün vaginal infeksiyalar üçün mümkün qədər tez müvafiq müalicəyə başlamaq lazımdır. Bəzən infeksiyanın törədicisini müəyyən etmək üçün vaginal ifrazatın mikroskopiyası,kultivasiyası və antibioqramma edilir. Müalicə ağızdan qəbul edilən dərmanlar və ya vaginal təyin edilən şamlarla aparıla bilər.
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Hiperplastik vulva distrofiyası
Hiperplastik vulva distrofiyası vulvaya təsir edən ümumi bir dəri xəstəliyidir. Onun yeni adı "Squamoz Hüceyrəli Hiperplaziya"dır və vulvanın, yəni xarici cinsiyyət orqanının qeyri-neoplastik (xərçəng olmayan) epiteliya xəstəlikləri qrupuna daxildir. Bu nadir xroniki xəstəlikdir. Ən çox postmenopozal dövrdə müşahidə olunur. Hiperplastik vulva distrofiyasında vulva dərisi lazım olduğundan daha qalın olur. Dəri zamanla qalınlaşır, qaşınma və rəng dəyişiklikləri (boz-ağ) görünür. Bu hal tez-tez anogenital bölgədə (vulva, anus ətrafında, perineum) meydana gəlsə də, bədənin müxtəlif yerlərində də baş verə bilər. Adətən qıcıqlandırıcı amillərdən sonra inkişaf edir. Streslə şikayətlər artır. Bu vəziyyətin vulva xərçənginə çevrilməsi nadirdir. (1-5%).
Hiperplastik vulva distrofiyasının səbəbləri hələ tam məlum deyil. Adətən bu vəziyyət dərinin kimyəvi, fiziki və ya allergik qıcıqlandırıcılara uzun müddət məruz qalmasından yarandığı deyilir. Vulva distrofiyasının ən ümumi simptomu davamlı qaşınmadır. İltihabi proses yanma hissi ilə artır, bu da qıcıqlanma və qaşınmanı daha da artırır, narahatlığa səbəb olur. Lezyonlar əsasən böyük dodaqlarda olur. Hiperplastik vulva distrofiyasının müalicəsinin əsas məqsədi şikayətləri azaltmaqdır. Müalicələr iltihab prosesini azaltmaqla qaşınmanı aradan qaldırmaq üçün xüsusi olaraq verilir. Xəstəliyin şiddəti insandan insana çox dəyişir. İlk növbədə cinsiyyət orqanlarının gigiyenasını təmin etmək çox vacibdir. Xroniki qıcıqlandırıcılardan da çəkinmək lazımdır. Müalicədə ilk seçim qaşınmanı azaltmaq üçün topikal kortikosteroidlərin (kortizon tərkibli kremlər) istifadəsidir. Bundan əlavə, ağır hallarda xəstələrə cərrahi əməliyyatlar da tətbiq oluna bilər.
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Liken sklerozu (Lichen Sclerozus)
Liken sklerozu dəri toxumasının incəlməsi ilə özünü göstərən xroniki və autoimmun dəri xəstəliyidir. Tez-tez cinsiyyət bölgəsində daxili və xarici dodaqlar, klitoris, perineum (vagina və anus arasındakı sahə), anus və vestibulum (vaginanın girişi) daxildir. Liken skleroz xəstəliyinin dəqiq səbəbi məlum deyil. Autoimmun olduğu düşünülən bu vəziyyətin ortaya çıxmasında genetik, hormonal, qıcıqlandırıcı və travmatik səbəblərin təsirli ola biləcəyi düşünülür. Liken sklerozlu xəstələrdə xüsusilə xarici cinsiyyət nahiyəsində qaşınma, yanma, sancma və ağrı kimi şikayətlər olur. Bütün bu şikayətlər şalvar, lasin və cins şalvar geyinəndə çoxalır və insanların gündəlik həyatına ciddi şəkildə mənfi təsir göstərir. Genital bölgədə qaşınma ("vulva qaşınması") olduqca narahat edici hiss verir. Likendən təsirlənən dəridə incəlmə, ləkəli ağımtıl, bəzən isə qırmızı və bənövşəyi nahiyələr müşahidə oluna bilər.
Qaşınma səbəbiylə qabarma və qanaxma da baş verə bilər. Qaşıntı şikayəti adətən gecə baş verir və bəzən o qədər şiddətli olur ki, insan yata bilmir. Dərinin incəlməsi və xroniki qaşınmanın nəticəsində dəridə cırılmalar baş verər və həmin hissələr bir-birinə yapışa bilər. Yapışma səbəbiylə klitoris basdırıla bilər, cinsi əlaqə ağrılı olur və vaginal giriş tıxana bilər. Bu da cinsi əlaqəni qeyri-mümkün edir, sidiyə çıxmada çətinlik və ya digər estetik problemlərə səbəb ola bilər. Steroid kremləri liken skleronun müalicəsində ilk addım kimi istifadə olunur və bəzən cərrahi müdaxilələr tələb olunur.
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Atrofik vaginit
Vagina və vulva hormonlara çox həssas olan toxumalardır. Menopoz zamanı qadın orqanizmində estrogen hormonunun istehsalı dayanır, bu da vaginal selikli qişanın və vulva dərisinin incəlməsinə və qurumasına səbəb olur. Bu vəziyyətə "atrofik vaginit" deyilir. Atrofik vaginiti olan xəstələr ən çox vaginal qaşınma və ya vulva qaşınmasından şikayət edirlər. Bəzən qaşınma şikayəti yanma ilə müşayiət olunur. Qaşınma şikayəti bəzən gözlənilmədən baş verə bilər, bəzən isə geyilən dar şalvarın sürtünməsi ilə qıcıqlana bilər və s. Bəzən dərinin incəlməsi o qədər şiddətli olur ki, qaşıma və ya cinsi əlaqədən sonra bəzi yerlərdə dəridə sıyrıntılar müşahidə edilə bilər.
Atrofik vaginit liken sklerozu və ya vulva distrofiyası ilə qarışdırıla bilər. Bu xəstəliklər menopoz zamanı estrogenin azalması ilə ağırlaşa bildiyi üçün diferensial diaqnostikada onların nəzərə alınması vacibdir. Bununla belə, atrofik vaginit idarə edilməsi və müalicə olunması daha asan olan bir vəziyyətdir. Zəruri hallarda diferensial diaqnoz biopsiya ilə aparılmalıdır. Atrofik vulvovaginitin müalicəsində yaxma normaldırsa və başqa obstruktiv vəziyyət yoxdursa, müalicəyə estrogen hormonunun tətbiqi ilə başlamaq lazımdır.
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Genital herpes (genital uçuq infeksiyası)
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Kontakt dermatit
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Genital ekzema
Vaginal qaşınmaya səbəb olan Parazitar xəstəliklər
Parazitlər ən çox bağırsaqlarda yerləşir. Bununla belə, bəzi parazitlər (ən çox oxyworms - qıl qurdu) gecə anusdan çıxıb vulva və perianal nahiyədə ifrazata səbəb ola bilər. Bəzən hətta vajinaya daxil olduqları da müşahidə edilmişdir. Parazitar xəstəliklər vulvovaginal qaşınmada nəzərə alınır, xüsusilə uşaq yaş qrupunda müşahidə olunur. Müalicə zamanı parazit əleyhinə preparatlardan istifadə olunur.
Vaginal qaşınma müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Əsas səbəblərdən asılı olmayaraq insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pozur, cinsi və sosial həyatına təsir edir. Vulva və vaginal qaşınma şikayəti ilə gələn pasiyentlərimizdə ilk növbədə əsas səbəb tapılır, diaqnozu təsdiqlədikdən sonra müalicəyə başlanılır.
Vaginada Qaşınma ilə Bağlı Suallar
Vaginal qaşıntı nədən yaranır?
Vaginal qaşıntı, göbələk infeksiyası, bakterial vaginoz və hormonal dəyişikliklər kimi səbəblərlə yaranır. Əgər qaşıntı şiddətlidirsə və axıntı ilə müşayiət olunursa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
Vaginada qaşıntı hansı hallarda təhlükəlidir?
Vaginada qaşıntı axıntı, qızartı və ya yanma ilə birlikdədirsə və bir neçə gündən çox davam edirsə, bu, infeksiya və ya iltihab göstəricisi ola bilər və risklidir.
Vaginada qaşınma necə keçir?
Vaginada qaşınma səbəbə görə fərqli yollarla aradan qaldırılır. Gigiyena qaydalarına riayət edilməli və qıcıqlandırıcı məhsullardan uzaq durulmalıdır.
Qadın cinsiyyət orqanında qaşınma hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir?
Qadın cinsiyyət orqanında qaşınma ən çox vulvovaginit, kandida infeksiyası və dermatoloji xəstəliklərlə müşahidə olunur. Diaqnoz mütləq həkim tərəfindən qoyulmalıdır.
Cinsiyyət dodaqlarında qaşınma nədən olur?
Cinsiyyət dodaqlarında qaşınma, kontakt dermatit, liken skleroz və hiperplastik vulva distrofiyası kimi səbəblərlə ortaya çıxır. Xroniki halda həkim müayinəsi vacibdir.
Hamiləlikdə vaginada qaşınma normaldırmı?
Hamiləlikdə vaginada qaşınma hormonal dəyişikliklər səbəbilə ola bilər. Ancaq axıntı, qoxu və yanma da müşahidə olunursa, infeksiya ehtimalı araşdırılmalıdır.
Vajinal bölgədə qaşınma necə keçici ola bilər?
Vajinal bölgədə qaşınma, gigiyenik qaydalara əməl etməklə və qıcıqlandırıcı faktorlardan uzaq qalmaqla azaldıla bilər. Səbəb infeksiyadırsa, tibbi müdaxilə tələb olunur.
Genital bölgədə qaşınma hansı hallarda müşahidə olunur?
Genital bölgədə qaşınma, ekzema, allergik reaksiyalar, herpes və hormonal dəyişikliklərlə bağlı ola bilər. Gecələr artan qaşınmalar diqqətlə izlənilməlidir.
Cinsi orqanda qaşınma dərmanı olmadan nə etmək olar?
Cinsi orqanda qaşınma dərmanı istifadə etmədən əvvəl səbəb müəyyən olunmalıdır. Qıcıqlandırıcı gigiyena məhsullarından uzaq durmaq və həkim məsləhəti almaq vacibdir.
Vaginada qaşıntı gündəlik həyatı necə təsir edir?
Vaginada qaşıntı yuxu keyfiyyətini, cinsi həyatı və gündəlik fəaliyyəti ciddi şəkildə poza bilər. Uzun müddətli davam edərsə, diaqnoz və müalicə şərtdir.
Qadın cinsiyyət orqanında göynəmə hansı hallarda baş verir?
Qadın cinsiyyət orqanında göynəmə selikli qişanın quruluğu, infeksiyalar və ya kimyəvi maddələrə qarşı həssaslıq səbəbilə ola bilər. Geyim və məhsul seçimi bu simptomu təsir edə bilər.
