Zəhərlənmə Əlamətləri - İlkin Müdaxilə Necə Olmalıdır?

Bəzən gündəlik həyatın axışı içində sadə görünən bir səhv ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Soyuducuda unudulmuş yemək, səhv içilən dərman və ya evdə açıq qalan qaz, bunların hamısı zəhərlənmə riskini artırır. İnsanlar əksər hallarda bu vəziyyətlə qarşılaşanda nə baş verdiyini dərhal başa düşmür. Halbuki, zəhərlənmənin ilk əlamətləri vaxtında tanınsa, vəziyyətin ağırlaşmasının qarşısı alınar. Bu yazıda zəhərlənmə əlamətləri, səbəbləri və ilk yardım addımları haqqında aydın və praktik məlumatları tapa bilərsiniz.

Zəhərlənmə nədir?

Zəhərlənmə bədənə zərərli maddənin daxil olması nəticəsində orqanizmdə normal funksiyaların pozulmasıdır. Bu maddələr gündəlik həyatda rast gəlinən qidalar, dərmanlar, kimyəvi maddələr və ya qazlar ola bilər. Əsas məsələ bu maddələrin miqdarı və orqanizmlə təmas formasıdır.
Zəhərlənmə birdən baş verə bilər və çox vaxt fərqinə varmaq çətindir. Xüsusilə uşaqlar, yaşlılar və xroniki xəstəliyi olan şəxslər üçün risk daha yüksəkdir. İnsan bədəni müəyyən həddə qədər zəhərlərə müqavimət göstərə bilər, amma bu hədd aşıldıqda təhlükəli proseslər başlayır.

Zəhərlənmənin əlamətləri

Əlamətlər təsir edən maddənin növü, miqdarı və daxilolma yoluna görə dəyişir. Ancaq diqqət yetirilmədikdə ciddi nəticələrə səbəb ola biləcək ümumi simptomlar:

Bulantı və qusma
Qarın ağrısı və ishal
Başgicəllənmə, baş ağrısı, zəiflik
Tərləmə, dəridə solğunluq və ya qızartı
Şüur bulanıqlığı və nəfəs almaqda çətinlik

Simptomlar bir neçə dəqiqə və ya saat ərzində inkişaf edə bilər. Vacib olan, əlamətləri görən şəxsin vəziyyətinin dəyişməsini izləməkdir.

Zəhərlənmə necə olur?

Ən çox rast gəlinən zəhərlənmə yolları:

Qida yolu ilə udulma – bakteriyalar, viruslar və toksinlər
Tənəffüs yolu ilə qəbul – qazlar, buxarlar
Dəri ilə təmas – kimyəvi maddələr
Daxilə vurulma – dərman və ya digər toksik maddələr

Hər yolun özünəməxsus riskləri və simptomları var. Məsələn, kimyəvi maddə ilə təmasda dəridə yanma və qızartı, tənəffüs yolu ilə qəbulda isə nəfəs darlığı və başgicəllənmə müşahidə olunur.

Qida zəhərlənməsinin əlamətləri

Tez-tez qusma və ishal
Qarın ağrısı və kramp
Yüksək hərarət və halsızlıq

Simptomlar qidanın qəbulundan bir neçə saat sonra başlayır və 1–2 gün davam edə bilər. Əgər ishal qanlıdırsa və ya qusma kəsilmirsə, bu ciddi zəhərlənmə göstəricisidir.

Dərman zəhərlənməsi

Yuxululuq, huşun zəifləməsi
Qan təzyiqində kəskin dəyişiklik
Nəbzin yavaşlaması və ya sürətlənməsi
Nəfəs almaqda çətinlik və qıcolmalar

Dərhal tibbi müdaxilə tələb olunur.

Kimyəvi maddələr və qazlardan zəhərlənmə

Kimyəvi maddələr: dəridə yanma, qızartı, qaşınma; nəfəs almaqda çətinlik
Qaz (karbon monoksid): baş ağrısı, başgicəllənmə, ürəkbulanma, huş itkisi

Qapalı yerlərdə havalandırma daim işlək olmalıdır.

Uşaqlarda zəhərlənmə

Qusma və ishal
Davranış dəyişiklikləri, əsəbilik və yuxululuq
Tərləmə və bədən temperaturunda kəskin dəyişikliklər

Valideynlər ilk simptomları gördükdə dərhal hərəkətə keçməlidirlər.

Zəhərlənmənin yüngül, orta və ağır əlamətləri

Yüngül: qısa müddətli bulantı, qarın ağrısı, başgicəllənmə
Orta: qusma, ishal, halsızlıq, yüksək hərarət
Ağır: qıcolmalar, nəfəs dayanması, şüur itkisi, orqan çatışmazlığı

Zəhərlənmə zamanı təcili müdaxilə tələb edən hallar

Şüur itkisi
Davamlı qusma və ya ishal
Qanlı ifrazatlar
Nəfəs almaqda ciddi çətinlik
Uşaqlarda və yaşlılarda əlamətlərin sürətlə artması

İlk görülməli addımlar

Zəhərin mənbəyini müəyyən edin və şəxsi təhlükəsizliyi təmin edin
Açıq havaya çıxarın və otağı havalandırın
Qusma varsa, nəfəs yolunu açıq saxlayın
Qablaşdırmanı saxlayın (mümkünsə)

Qida zəhərlənməsi zamanı nə etməli

Yemək və içməni dayandırın
Bədəni istirahətə buraxın
Susuzluğu azaltmaq üçün duzlu su, rehidratasiya məhlulu və ya saf su qəbul edin
Qazlı və şəkərli içkilərdən uzaq durun
Simptomlar 24 saat ərzində keçmirsə, tibbi yardım alın

Zəhərlənmənin qarşısını almaq üçün tövsiyələr

Qida təhlükəsizliyinə ciddi əməl edin (son istifadə tarixi, çiy və bişmiş qidaların ayrılması, əllərin yuyulması, qabların təmizliyi, soyuducunun düzgün işləməsi)
Kimyəvi maddələri, dərmanları uşaqların əli çatmayan yerdə saxlayın
Qaz cihazlarının texniki baxışını vaxtında aparın və havalandırmanı təmin edin
Məhsul etiketlərini oxumadan istifadə etməyin
Tibb təyinatlı olmayan maddələri qəbul etməyin
Uşaqları və yaşlıları nəzarətdə saxlayın

Nəticə

Zəhərlənmə qarşısı alınabilən problemdir. Sadə qaydalara əməl etməklə yüzlərlə riskin qarşısını effektiv şəkildə almaq mümkündür.
Əgər müəyyən simptomlar və ya xəstəliklər uzun müddət davam edirsə, problemin səbəbini araşdırmaq və düzgün müalicə planını təyin etmək üçün mütləq İnteqrativ Tibb həkimi ilə məsləhətləşin.

Dr.Yeganə Heydərova