Arıqlamamaq — uzun müddət çəkinin dəyişməməsi və ya artması deməkdir. Bu vəziyyət çox vaxt enerji balansının pozulması, hormonal dəyişikliklər və metabolik problemlərlə əlaqəli olur.
Normalda orqanizm qəbul etdiyi enerjini yandırır. Lakin bəzi hallarda bu proses zəifləyir və nəticədə yağ yandırma prosesi dayanır.
👉 Vacib qeyd:
Arıqlamamaq hər zaman “az yemək – çox hərəkət etmək” prinsipi ilə həll olunmur. Çox vaxt bunun arxasında tibbi səbəblər dayanır.
🔍 Arıqlamamağın əsas səbəbləri
1. Qalxanabənzər vəz problemləri (Hipotireoz)
Qalxanabənzər vəz maddələr mübadiləsini tənzimləyir. Onun zəif işləməsi metabolizmi yavaşladır.
Əlamətlər:
- Yorğunluq və yuxululuq
- Soyuğa həssaslıq
- Qəbizlik, quru dəri
- Çəkinin artması
Diaqnostika: TSH, FT4
Müalicə: hormon əvəzləmə (levotiroksin)
2. İnsulin müqaviməti və prediyabet
İnsulinə qarşı həssaslıq azaldıqda bədən yağ yığmağa meyilli olur.
Əlamətlər:
- Qarın piylənməsi
- Tez-tez aclıq hissi
- Yeməkdən sonra yuxululuq
- Dərinin tündləşməsi
Analizlər: HOMA-IR, HbA1c, qlükoza
3. Polikistik yumurtalıq sindromu (PKOS)
Hormonal balanssızlıq yaradır və çəki artımına səbəb olur.
Əlamətlər:
- Menstrual pozğunluq
- Sızanaq və tüklənmə
- Qarın nahiyəsində çəki artımı
4. Kortizolun artması və xroniki stress
Uzunmüddətli stress kortizol hormonunu artırır və yağ yandırmanı azaldır.
Əlamətlər:
- Qarın və üz nahiyəsində piy
- Yuxu problemləri
- Yüksək təzyiq
5. Yuxu pozğunluğu və yuxu apnesi
Yuxu çatışmazlığı metabolizmi zəiflədir və hormon balansını pozur.
Əlamətlər:
- Xorultu
- Səhər baş ağrısı
- Gün ərzində yorğunluq
6. Psixoloji faktorlar
Depressiya və stress iştahanı və hormonları dəyişir.
👉 Bəzi antidepressantlar da çəki artımına səbəb ola bilər.
7. Hormonal dəyişikliklər (menopauza və andropauza)
Yaşla bağlı hormon azalması metabolizmi zəiflədir.
8. Dərmanların yan təsiri
- Kortikosteroidlər
- Antidepressantlar
- Beta-blokerlər
- Bəzi diabet dərmanları
⚠️ Qeyd: Dərmanları özbaşına dayandırmaq olmaz.
9. Qidalanma və həyat tərzi
- Yüksək şəkərli və rafinə qidalar
- Hərəkətsizlik
- Yuxusuzluq
- Stress
Həll yolları:
- Gündəlik 8–10 min addım
- Kifayət qədər su qəbulu
- Düzgün yuxu rejimi
🧪 Arıqlamamaq zamanı hansı analizlər verilməlidir?
- TSH, FT4, Anti-TPO
- Qlükoza və insulin (HOMA-IR)
- Kortizol, DHEA-S
- Estrogen, testosteron, LH, FSH
- D vitamini, B12, dəmir
⚙️ Arıqlamamaqla mübarizə yolları
✔️ Səbəbi müəyyən edin
✔️ Həkimlə məsləhətləşin
✔️ Zülal və liflə zəngin qidalanın
✔️ Gündə 30–40 dəqiqə aktiv olun
✔️ Stressi azaldın (meditasiya, nəfəs məşqləri)
✔️ Yuxu rejimini bərpa edin
📌 Nəticə
Arıqlamamaq sadəcə pəhriz problemi deyil.
Bu vəziyyət çox vaxt hormonal və metabolik pozğunluqların göstəricisi olur.
Əgər:
- pəhriz və idman effekt vermirsə
- çəki dəyişmirsə
👉 mütləq endokrinoloq və dietoloq müayinəsi lazımdır.
❓ Tez-tez verilən suallar
1. Arıqlamamaq yalnız tiroidlə bağlıdır?
Xeyr. İnsulin müqaviməti, stress və yuxu problemləri də əsas səbəblərdəndir.
2. Arıqlamaq üçün dərman qəbul etmək olarmı?
Yalnız həkim nəzarəti ilə.
3. Stress çəkiyə təsir edir?
Bəli. Stress kortizolu artırır və yağ yığılmasını sürətləndirir.
Dr. Amalya Rəhimova
