Gündəlik həyatın stresi, fiziki gərginlik və ya bəzən sadəcə yuxudan oyanarkən qəfildən sinədə hiss edilən sürətli çırpıntılar bir çox insanda narahatlıq yaradır. Ürəyin sanki sinədən çıxacaqmış kimi sürətlə döyünməsi bəzən fizioloji bir reaksiya, bəzən isə ciddi bir kardioloiji problemin xəbərdarlıq siqnalı ola bilər. Belə hallarda təşvişə düşmədən bədənin verdiyi siqnalları düzgün oxumaq və vaxtında lazımi tədbirləri görmək həyati əhəmiyyət daşıyır.
Ürək döyüntüsü nədir?
Ürək döyüntüsü, ürək əzələsinin qanı bütün bədənə pompalamaq üçün bir dəqiqə ərzində neçə dəfə yığılıb açıldığını göstərən tibbi göstəricidir. Bu, eyni zamanda nəbz olaraq da adlandırılır. Sağlam bir orqanizmdə ürək bədənin oksigen və enerji ehtiyacına uyğun olaraq öz sürətini avtomatik tənzimləyir. İstirahət zamanı yavaşlayan döyüntülər, fiziki aktivlik, həyəcan və ya qorxu anında orqanizmi daha çox qanla təmin etmək üçün təbii olaraq sürətlənir.
Yaşa görə normal ürək döyüntüsü
Ürək döyüntüsünün normal sayı insanın yaşından, fiziki hazırlığından və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. İstirahət halında qəbul edilən standart göstəricilər aşağıdakılardır:
Yeni doğulmuş körpələr (0 və 1 aylıq): Dəqiqədə 70 ilə 190 vuruş arası.
Körpələr (1 və 11 aylıq): Dəqiqədə 80 ilə 160 vuruş arası.
Uşaqlar (1 və 10 yaş arası): Dəqiqədə 70 ilə 130 vuruş arası.
Böyüklər (10 yaşdan yuxarı və yetkinlər): Dəqiqədə 60 ilə 100 vuruş arası.
Peşəkar idmançılar: Dəqiqədə 40 ilə 60 vuruş arası (ürək əzələləri çox güclü olduğu üçün daha az vuruşla kifayət qədər qan pompalaya bilirlər).
Ürək döyüntülərinin əlamətləri hansılardır?
Sürətli ürək döyüntüsü (taxikardiya) çox vaxt təkbaşına deyil, orqanizmin qan dövranı balansının pozulduğunu göstərən digər əlamətlərlə birlikdə özünü büruzə verir:
Sinədə şiddətli çırpıntı, titrəmə və ya döyüntü hissi.
Nəfəs darlığı və ya kifayət qədər hava ala bilməmək duyğusu.
Qəfil başlayan başgicəllənmə və gözlərin qaralması.
Döş qəfəsində sıxılma, küt və ya kəskin ağrı.
Səbəbsiz halsızlıq və qəfil yorğunluq.
Soyuq tər basması və təşviş (panika) hissi.
Ürək döyüntülərinə nə səbəb olur?
Ürəyin sürətlə döyünməsi həmişə ürək xəstəliyinə bağlı olmur. Bir çox xarici faktorlar və həyat tərzi vərdişləri birbaşa ürək ritmini sürətləndirir:
Xroniki stres, qəfil qorxu və panik atak halları.
Gündəlik normadan artıq kofein (qəhvə, enerji içkiləri) və alkoqol qəbulu.
Ağır fiziki məşqlər və orqanizmin həddindən artıq yorulması.
Siqaret və digər tütün məhsullarının istifadəsi.
Yüksək qızdırma və ağır infeksion xəstəliklər.
Bədənin susuz qalması (dehidratasiya) və elektrolit balansının pozulması.
Ürək döyüntüsünə faydalı olan vasitələr
Əgər yüksək ürək döyüntüsü kəskin bir patologiyadan qaynaqlanmırsa, həyat tərzində edilən bəzi dəyişikliklər və təbii vasitələr ritmi normallaşdırmağa kömək edir:
Maqnezium və Kaliumla zəngin qidalar: Ürək əzələsinin normal ritmdə işləməsi üçün bu iki mineral həyati əhəmiyyət daşıyır. İspanaq, banan, qoz və badam bu minerallarla zəngindir.
Omeqa 3 yağ turşuları: Balıq yağı, kətan toxumu və qızılbalıq ürək damarlarını qoruyaraq ritm pozuntularının qarşısını alır.
Bitki çayları: Çobanyastığı, nanə və melissa çayları sinir sistemini sakitləşdirərək stresə bağlı çırpıntıları azaldır.
Bol su istehlakı: Qanın qatılaşmasının qarşısını almaq və ürəyin işini asanlaşdırmaq üçün gün ərzində kifayət qədər su içmək şərtdir.
Hansı xəstəliklər ürək döyüntüsünə səbəb olur?
Bəzi hallarda davamlı və səbəbsiz ürək döyüntüləri orqanizmdə gizli gedən digər xəstəliklərin birbaşa əlaməti ola bilər:
Hipertireoz (Zob xəstəliyi): Qalxanabənzər vəzinin normadan artıq hormon ifraz etməsi bütün metabolizmanı, o cümlədən ürək ritmini kəskin sürətləndirir.
Anemiya (Qan azlığı): Qanda oksigen daşıyan hüceyrələrin az olması səbəbindən ürək bədəni oksigenlə təmin etmək üçün daha sürətlə işləməyə məcbur olur.
Aritmiyalar: Ürəyin elektrik sistemindəki qüsurlar, xüsusilə qulaqcıqların fibrilyasiyası birbaşa taxikardiya yaradır.
Yüksək qan təzyiqi (Hipertoniya): Qan damarlarındakı yüksək təzyiq ürək əzələsini daha çox güc sərf etməyə vadar edir.
Ürək qapağı qüsurları və ürək çatışmazlığı: Ürəyin struktur problemləri nasos funksiyasını pozaraq ritm dəyişikliklərinə gətirib çıxarır.
Ürək döyüntüsü müalicəsi üçün istifadə olunan üsullar
Davamlı taxikardiyanın müalicəsi mütləq kardioloq tərəfindən aparılan EKQ (Elektrokardioqramma), Holter monitorinqi və ExoKQ müayinələrindən sonra təyin edilir. Klassik tibdə əsasən aşağıdakı üsullar tətbiq olunur:
Beta blokerlər: Ürək əzələsinin stres hormonlarına reaksiyasını azaldaraq ritmi yavaşladır.
Kalsium kanalı blokerləri: Ürəyin elektrik siqnallarını tənzimləyərək çırpıntıların qarşısını alır.
Antiaritmik preparatlar: Xüsusi ritm pozuntularında ürəyin normal elektrik dövrəsini bərpa etmək üçün istifadə edilir.
Kateter ablyasiyası: Dərmanla düzəlməyən ağır aritmiyalarda ürəkdəki səhv elektrik siqnalları göndərən kiçik toxuma sahəsinin yandırılması və ya dondurulması prosedurudur.
Evdə ürək döyüntüsünü necə müalicə etmək olar?
Qəfildən başlayan və panika ilə müşayiət olunan ürək çırpıntıları zamanı ev şəraitində bəzi ilk yardım manevrləri tətbiq edərək ritmi yavaşlatmaq mümkündür:
Valsalva manevri: Burnunuzu və ağzınızı bağlayaraq sanki şar şişirdirmiş kimi havaya güc verin. Bu hərəkət azan siniri (n. vagus) xəbərdar edərək ürək ritmini anında yavaşladır.
Soyuq su tətbiqi: Üzə qəfildən buz kimi soyuq su vurmaq məməlilərin dalğıc refleksini işə salır və ürək döyüntüsünü avtomatik olaraq aşağı salır.
Dərin nəfəs məşqləri: Burunla yavaşca dərin nəfəs alıb (4 saniyə), nəfəsi tutmaq (2 saniyə) və ağızdan yavaşca vermək (6 saniyə) sinir sistemini stres rejimindən dincəlmə rejiminə keçirir.
Uzanmaq və dincəlmək: Dərhal rahat bir yerə uzanaraq gözləri bağlamaq və bədəni tamamilə sərbəst buraxmaq ürəyin üzərinə düşən fiziki yükü azaldır.
Hamiləlik zamanı ürək döyüntüsü üçün nə yaxşıdır?
Hamiləlik dövründə ananın bədənindəki qan həcmi təxminən 30-50% artır. Bu əlavə qanı pompalamaq üçün ürək təbii olaraq daha sürətlə işləyir. Hamiləlikdə ürək döyüntüsünü rahatlatmaq üçün sol böyrü üstə uzanmaq ən təsirli üsuldur (bu poza ana damara düşən təzyiqi azaldır). Eyni zamanda bol su içmək, qəhvədən uzaq durmaq, qan azlığının qarşısını almaq üçün dəmir və fol turşusu qəbulunu həkim nəzarətində saxlamaq şərtdir.
Nə zaman həkimə müraciət etməlisiniz?
Ürək çırpıntısı bəzən infarkt və ya həyati təhlükəsi olan aritmiyaların başlanğıcı ola bilər. Aşağıdakı təhlükə əlamətləri varsa dərhal təcili yardıma müraciət edilməlidir:
Ürək döyüntüsü ilə bərabər sinədə sol qola və çənəyə yayılan şiddətli, sıxıcı ağrı varsa.
Döyüntü huşun itirilməsi və ya qəfil bayılma ilə nəticələnirsə.
Tənəffüsün kəskin çətinləşməsi, boğulma hissi yaranıbsa.
Çırpıntılar bir neçə dəqiqədən çox davam edir və heç bir istirahətlə keçmirsə.
İnteqrativ təbabət ilə yüksək ürək döyüntüsünün müalicəsi
Klassik tibdə taxikardiya adətən ritm tənzimləyici dərmanlarla (ömürboyu istifadə tələb edən) basdırılır. Bioloji Təbabət Klinikasında isə problemə inteqrativ yanaşılır, yəni ürək ritmini pozan əsas bioloji kök (sinir gərginliyi, oksigensizlik, toksik yüklənmə) tapılıb aradan qaldırılır:
Neyralterapiya: Ürək ritmi vegetativ sinir sistemi tərəfindən idarə olunur. Boyun və döş qəfəsindəki xüsusi refleksogen zonalara tətbiq edilən neyralterapiya inyeksiyaları sinir sistemindəki qısaqapanmaları açır, simpatik (sürətləndirici) və parasimpatik (sakitləşdirici) sinirlər arasındakı balansı bərpa edərək taxikardiyanı təbii yolla dayandırır.
Ozonoterapiya: Ürək əzələsinin (miokardın) xroniki oksigen aclığı ritm pozuntularının əsas səbəblərindən biridir. Qana verilən yüksək dozalı ozon qazı qan dövranını sürətləndirir, ürək toxumasını aktiv oksigenlə doyurur və damar tıxanıqlıqlarının qarşısını alır.
Bioloji Detoksikasiya və Homotoksikologiya: Bədəndə toplanmış ağır metallar, keçirilmiş infeksiyaların qalıqları və toksinlər ürəyin elektrik yollarına mənfi təsir edir. Xüsusi bioloji preparatlarla orqanizmin limfa və qaraciyər vasitəsilə təmizlənməsi ürək hüceyrələrinin normal fəaliyyətini bərpa edir.
Mikrobiom bərpası: Bağısaq florasının pozulması bədəndə xroniki iltihab yaradaraq qan damarlarını zədələyir. Probiotik müalicələrlə mikrobiomun bərpa edilməsi immuniteti gücləndirir və damar sağlamlığını qoruyaraq ürəyin işini asanlaşdırır.
Çox soruşulan suallar
1 dəqiqədə ürək döyüntüsü nə qədər olur?
Sağlam, yetkin bir insanda istirahət halında ürək dəqiqədə 60 ilə 100 vuruş arası döyünür. Uşaqlarda bu göstərici daha yüksək (80-130 vuruş), peşəkar idmançılarda isə daha aşağı (40-60 vuruş) olur.
Taxikardiya nədir?
Taxikardiya, yetkin bir insanda istirahət halında ürək döyüntüsünün dəqiqədə 100 vuruşdan yuxarı olması vəziyyətidir. Bu, ürəyin qulaqcıqlarında və ya mədəciklərində yaranan elektrik anomaliyaları səbəbindən yaranan kardioloiji bir termindir.
Ani ürək döyüntüsü niyə olur?
Ani başlayan çırpıntılar adətən qəfil panika atakları, şiddətli stres, yüksək dozada kofein qəbulu, qəfil fiziki hərəkət (məsələn, yerdən qəfil qalxmaq) və ya ürəyin elektrik sistemində yaranan anidən keçici aritmiyalar səbəbindən baş verir.
Ürək döyüntüsü üçün dərman qəbul etmək lazımdır?
Əgər döyüntü sadəcə qorxu, yorğunluq və ya kofeinlə bağlıdırsa (fizioloji), dərmana ehtiyac yoxdur, istirahətlə keçir. Lakin döyüntü kəskin aritmiya, tiroid problemi və ya hipertoniya kimi xəstəliklərə bağlıdırsa (patoloji), kardioloq tərəfindən təyin edilmiş ritm nizamlayıcı dərmanların qəbulu mütləqdir.
Normal ürək döyüntüsü necə olmalıdır?
Normal ürək döyüntüsü ritmik, nizamlı və istirahət halında dəqiqədə 60 ilə 100 vuruş arasında olmalıdır. Döyüntülər arasında fasilələr bərabər olmalı, ürək fiziki iş zamanı sürətlənib, istirahət zamanı sürətlə normal ritminə qayıtmağı bacarmalıdır.
