Təzyiqi Aşağı Salmaq Üçün Nə Etməliyəm? Hipertoniya Nədir?
Normal qan təzyiqi təxminən 120/80 mmHg olsa da, müxtəlif amillərə görə bu dəyər arta və hipertoniya deyilən bir vəziyyət yarana bilər. Hipertoniya nəzarət edilmədikdə isə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb olur. Ürək xəstəliyi, böyrək çatışmazlığı və insult kimi ağırlaşmalar yüksək təzyiqin uzunmüddətli nəticələri arasındadır. Buna görə də qan təzyiqini balanslı saxlamaq və yüksəldikdə onu aşağı salmaq önəmlidir.
Hipertoniya nədir?
Hipertoniya xəstəliyi, yəni yüksək qan təzyiqi, qan damarlarında təzyiqin normadan yüksək olması vəziyyətidir. Uzun müddət nəzarətsiz qaldıqda ürək-damar xəstəlikləri, insult və böyrək problemləri kimi ciddi sağlamlıq risklərinə səbəb ola bilər. Hipertoniya əksər hallarda ilkin mərhələdə əlamət vermədiyi üçün “səssiz təhlükə” adlandırılır.
Hipertoniya niyə yaranır?
Hipertoniyanın yaranmasına genetik meyillilik, artıq çəki, stress, duzlu qidaların həddindən artıq qəbulu, siqaret və alkoqol istifadəsi səbəb ola bilər. Həmçinin hərəkətsiz həyat tərzi və bəzi xroniki xəstəliklər də yüksək qan təzyiqinin inkişaf riskini artırır.
Qan təzyiqi niyə qalxır?
Bir çox müxtəlif amillər hipertoniyaya səbəb ola bilər, o cümlədən:
Genetik faktorlar. Bu vəziyyətin inkişafında genetik irsiyyət mühüm rol oynayır. Yəni ailəsində sözü gedən problem olan insanlarda hipertoniya riski daha yüksəkdir.
Yaş və cins. Bu halın riski yaşla birlikdə artır. Xüsusilə 45 yaşdan sonrakı insanlarda sözü gedən halla daha çox rastlaşırıq. Bundan əlavə, bu hal kişilərdə daha çox gənc yaşlarda müşahidə olunsa da, menopozdan sonra qadınlarda onun tezliyi artır.
Həddindən artıq duz istehlakı. Həddindən artıq duz istehlakı bədəndə suyun tutulmasına, qan həcminin artmasına səbəb olur ki, bu da təzyiqin artmasına səbəb olur.
Piylənmə. Həddindən artıq çəki ürəyin daha çox işləməsinə və danışdığımız halın artmasına səbəb olur. Piylənmə hipertoniyanın artmasına səbəb olan əsas faktordur.
Fiziki fəaliyyətin olmaması. Fiziki fəaliyyət ürək-damar sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır, ona görə də müntəzəm məşq etməmək hipertoniyanın əsas səbəblərindəndir.
Alkoqol və siqaret. Həddindən artıq spirt istehlakı və siqaret damarları daraldaraq qanın damara təzyiqini artırır.
Stres və psixoloji faktorlar. Xroniki stres, əsəbilik, davamlı düşünmək kimi psixiloji amillər hipertoniyanın əsas səbəblərindən biridir.
Yanlış qidalanma. Doymuş yağ və xolesterinlə zəngin qidaların istehlakı ateroskleroza səbəb olmaqla təzyiqi artırır.
Xroniki xəstəliklər. Diabet, böyrək xəstəlikləri və yuxu apnesi kimi xroniki vəziyyətlər hipertoniya səbəbdir.
Dərmanlar. Bəzi dərmanlar, xüsusən də doğuşa nəzarət həbləri və soyuqdəymə dərmanları yantəsir kimi sözü gedən vəziyyətə səbəb ola bilər.
Bu amillər hipertoniyanın əsas səbəblərindəndir və bunları idarə etməkdikdə təzyiq daha ciddi sağlamlıq problemləri yarada bilər.
Hipertoniya hansi ciddi xəstəliklərə səbəb ola bilər?
Qeyd etdiyimiz kimi, hipertoniya nəzarət edilmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Onun səbəb olduğu problemlərə aşağıdakılar daxildir:
Ürək xəstəlikləri. Bura daxildir;
Koronar arteriya xəstəliyi. Sözü gedən hal ürəyi qidalandıran damarların daralmasına və sərtləşməsinə səbəb olaraq infarkt riskini artırır.
Ürək çatışmazlığı. Nəzarətsiz hipertoniya ürəyin daha çox işləməsinə, ürək əzələlərinin zəifləməsinə və ürək çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Sol mədəciyin hipertrofiyası. Təzyiq ürək əzələlərinin qalınlaşmasına səbəb olur və ürəyin düzgün işləməsini çətinləşdirir.
İflic. İflicin işemik insult, hemarragik insult növlərinin riski var.
Böyrək xəstəlikləri. Bura daxildir;
Xroniki böyrək xəstəliyi. Qadının damara etdiyi təzyiq böyrəklərdəki qan damarlarını zədələyərək böyrək funksiyasının pisləşməsinə, nəticədə isə xroniki böyrək xəstəliyinə səbəb ola bilər.
Böyrək çatışmazlığı. Sözü gedən problem səbəbilə olan qabaqcıl böyrək zədələnməsi dializ və ya böyrək nəqli tələb edən böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Göz xəstəlikləri. Bura daxildir;
Retinopatiya. Hipertoniya gözün kiçik qan damarlarını zədələyərək retinopatiyaya səbəb ola bilər. Bu hal görmə itkisi yaradacaq qədər ciddi vəziyyətdir.
Optik neyropatiya. Optik neyropatiya optik sinirlərə qan axınının azalması nəticəsində baş verə bilər ki, bu da daimi görmə itkisinə səbəbdir.
Periferik arteriya xəstəliyi. Hipertoniya ayaqlarda və bədənin digər hissələrində damarların daralmasına və sərtləşməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət ayaqlarda ağrıya və yerimə çətinliyinə səbəbdir.
Anevrizma. Qan divara təzyiq göstərdikcə damar zəifləyir və genişlənir ki, bu da anevrizmaya gətirib çıxarır. Anevrizma yırtılırsa, həyati təhlükə olan qanaxmaya səbəb ola bilər.
Demans. Beyinə qan axınının azalması nəticəsində beyin zədələnməsi damar demensiyasına səbəb ola bilər.
Bu problemlərin qarşısını almaq üçün qan təzyiqini normalda saxlamaq və qalxan zaman aşağı salmaq mütləqdir.
Təzyiqi aşağı salmaq üçün nə etmək lazımdır?
Bu vəziyyəti düzgün idarə etmək sağlamlığınızı qorumaq və ürək xəstəlikləri riskini azaltmaq üçün çox vacibdir. Qanın damara ehtiyi təzyiqi aşağı salmaq üçün bunları edə bilərsiniz.
Balanslaşdırılmış qidalanma
Daimi məşq
Sağlam çəki
Alkoqol qəbulunun məhdudlaşdırılması
Siqareti atmaq
Stresi idarəetmə
Daimi tibbi müayinələr
Balanslaşdırılmış qidalanma. Sağlam və balanslı qidalanma bu vəziyyətin aşağı salınmasında mühüm rol oynayır. Bol tərəvəz, meyvə, tam taxıl və az yağlı süd məhsulları ilə qidalanmağa çalışın və çox duz qəbulunu azaldın.
Daimi məşq. Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta aerobik məşq (gəzinti, üzgüçülük, velosiped sürmə) etməklə qan təzyiqinizi aşağı salmağınız mümkündür. Daimi idman ürək sağlamlığınızı da yaxşılaşdırır.
Sağlam çəki. Artıq çəki itirmək qan axınını idarə etməyə kömək edir.
Alkoqol qəbulunun məhdudlaşdırılması. Alkoqol qəbulunu azaltmaqla qanda olan təzyiqi aşağı sala bilərsiniz.
Siqareti atmaq. Siqaret qan damarlarını daraldır, qanın damara təyziqinin artmasına səbəb olur. Ona görə də siqareti tərgitmək vəziyyətin idarəsində faydalıdır.
Stresi idarəetmə. Meditasiya, dərin nəfəs və yoqa kimi stres idarə üsullarını tətbiq edərək narahatlığı nəzarət altında saxlaya bilərsiniz.
Daimi tibbi müayinələr. Təzyiqi müntəzəm olaraq ölçmək və həkim nəzarətində olmaq sözü gedən halı idarə etməyə kömək edir.
Bu addımlara əməl etməklə hipertoniyanın aşağı sala və sağlam həyat sürə bilərsiniz.
Təzyiqi aşağı salan qidalar hansılardır?
Təzyiqi aşağı salan bir sıra qidalar var:
Göyərtilər
Meyvələr
Süd və süd məhsulları
Yulaf
Balıq
Qoz, badam, fındıq
Paxlalılar
Günəbaxan toxumu
Sarımsaq
Zeytun yağı
Təzyiqi aşağı salmağın tibbi üsulları nələrdir?
Ev şəraitində olan üsullar işə yaramasa və təzyiq yüksək olsa, həkimə müraciət etmək mütləqdir. Həkim vəziyyətdən asılı olaraq bu üsullardan birini təyin edəcək:
ACF inhibitorları. ACF inhibitorları angiotensin çevirən ferment inhibitorları kimi tanınır və qan damarlarını genişləndirərək damara təzyiq edən qanın təzyiqini aşağı salır. Bu dərmanlar qan damarlarının daralmasının qarşısını almaqla işləyir və bununla da qan təzyiqini idarə edir.
ARB-lər. Angiotensin II reseptor blokerləri (ARB) qan damarlarını genişləndirərək problem aradan qaldırır.
Beta blokerlər. Beta blokerlər ürək döyüntüsünü yavaşlatmaqla və ürəyin iş yükünü azaltmaqla hipertoniyanın qarşısını alır.
Kalsium kanal blokerləri. Kalsium kanal blokerləri qan damarlarını genişləndirərək və ürəyin daralma qabiliyyətini azaldaraq qan damarlarının rahatlamasına və genişlənməsinə kömək edir.
Diuretiklər. Diuretiklər bədəndən artıq duz və suyu sidiklə çıxararaq hipertoniyanın qarşısını alır.
Bu dərman qruplarından hər biri vəziyyətdən asılı olaraq həkim tərəfindən təyin edilir və onların istifadəsi zamanı həkim nəzarətindən kənara çıxmaq olmaz.
Təzyiqi aşağı salmaq üçün cərrahi müdaxilə nə zaman olur?
Təyziqi aşağı salmaq üçün cərrahi müdaxilələr nadir hallarda həyata keçirilir və adətən digər müalicə üsulları (dərmanlar, həyat tərzi dəyişiklikləri) qeyri-adekvat olduqda və ya müəyyən tibbi şəraitlə qarşılaşdıqda edilir. Cərrahi müdaxilə tələb edən şərtlər aşağıdakıları əhatə edir:
Böyrək arteriyasının stenozu. Böyrək damarlarının daralması olduqda, qanın damara təzyiq etməsinə səbəb ola bilir. Bu halla yaşandıqda böyrək arteriyasının stenozunu müalicə etmək üçün angioplastika və ya stent qoyulması kimi cərrahi prosedurlar həyata keçirilə bilər.
Feoxromositoma. Böyrəküstü vəzində rast gəlinən nadir şişdir feoxromositoma qanın damara təzyiqinə səbəb olur. Bu şişin cərrahi yolla çıxarılması hipertoniyanı da aradan qaldırır.
Koarktasiya (aorta stenozu). Aortanın daralması nəticəsində yaranan yüksək təzyiq hallarında daralmış sahə cərrahi müdaxilə ilə düzəldilir.
Böyrək transplantasiyası. Xroniki böyrək xəstəliyi olan və buna görə də yüksək təzyiq inkişaf etdirən xəstələrdə böyrək transplantasiyası tələb oluna bilər. Yeni böyrək xəstənin təzyiqini aşağı sala bilir.
Bu cür cərrahi müdaxilələr yalnız yüksək təzyiqin müəyyən bir əsas səbəbi olduqda həyata keçirilir. Hipertoniyanın müalicəsində həyat tərzi dəyişikləri və dərmanlarla müalicə daha çox təyin olunur. Cərrahiyyə variantları yalnız digər müalicə üsulları uğursuz olduqda və ya müəyyən bir struktur problem olduqda nəzərə alınır.
İnteqrativ təbabətlə təzyiqi aşağı salmaq üçün bitki mənşəli əlavələr və stresi idarə etmə üsulları istifadə edilə bilər. Duz qəbulunu azaltmaq, kaliumla zəngin qidalar qəbul etmək, eyni zamanda sarımsaqı kimi bitki mənşəli əlavələrdən istifadə etmək hiportaniya üçün faydalıdır.
Bundan əlavə, meditasiya və yoqa kimi stres idarə üsulları da qan təzyiqini aşağı salmağa kömək edir.
İnteqrativ Təbabətdə yüksək təzyiqin müalicəsi xəstəliyin səbəbinin araşdırılması ilə başlanılır. Səbəbə uyğun olaraq drenaj dekoksiya, suis orqan preparatları ilə müalicə aparılır. Eyni zamanda minerallarla zəngin düzgün qidalanma rejiminin təyini də önəmlidir.
Nəticə: Tezyiqi Nece Salmaq Olar?
Tezyiqi nece salmaq olar sualı yüksək qan təzyiqindən əziyyət çəkən çox insanın gündəlik həyatında verdiyi önəmli suallardandır. Bu suala cavab tək bir yanaşma ilə kifayətlənmir – həm həyat tərzinin dəyişdirilməsi, həm də lazım gəldikdə tibbi müdaxilə vacibdir.
İlk növbədə, duz qəbulunun azaldılması, fiziki aktivliyin artırılması və stressin idarə olunması təzyiqin təbii yollarla salınmasında mühüm rol oynayır. Məsələn, gündəlik gəzinti, yoga, meditasiya və sağlam qidalanma təzyiqin normaya düşməsinə kömək edə bilər. Xüsusilə, kaliumla zəngin qidalar (banan, ispanaq, avokado) və sarımsaqın rasiona əlavə olunması təbii olaraq təzyiqin azalmasına səbəb olur.
Əgər həyat tərzi dəyişiklikləri kifayət etmirsə, həkim təyinatı ilə təzyiq salan dərmanlardan istifadə olunmalıdır. Dərman qəbulu zamanı həkim nəzarəti vacibdir. Nəticə etibarilə, tezyiqi nece salmaq olar sualının cavabı həm həyat tərzinə, həm də şəxsin tibbi vəziyyətinə uyğun olaraq fərqlənir.
Yüksək Təzyiq ilə Bağlı Çox Soruşulan Suallar
Yüksək qan təzyiqi zamanı ilk yardım necə edilməlidir?
Yüksək qan təzyiqi zamanı insan sakit bir yerə oturdulmalı və dincəlməsi təmin edilməlidir. Təzyiq mütəmadi ölçülməli, həkimin əvvəldən təyin etdiyi dərman varsa qəbul edilməlidir. Güclü baş ağrısı, sinə ağrısı və ya nəfəs darlığı yaranarsa, təcili tibbi yardım çağırmaq vacibdir.
Yüksək təzyiqin təbii yolla müalicəsi necə edilir?
Yüksək təzyiqin təbii müalicəsi üçün sağlam qidalanma, duz qəbulunun azaldılması və müntəzəm fiziki aktivlik tövsiyə edilir. Stressin azaldılması, kifayət qədər yuxu və çəkinin normada saxlanılması da qan təzyiqinin balanslaşdırılmasına kömək edə bilər.
Təzyiq aşağı düşəndə nə etməli?
Təzyiq aşağı düşdükdə insan uzanmalı və ayaqları bir qədər yuxarı qaldırılmalıdır. Kifayət qədər maye qəbul etmək və yüngül duzlu qidalar yemək bəzi hallarda faydalı ola bilər. Əgər başgicəllənmə və ya huş itkisi müşahidə olunarsa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Tezyiq asagi dusende ne etmeli sualının detallı cavabı üçün məzmuna nəzər yetirin.
Yüksək təzyiq dərmanları necə istifadə olunmalıdır?
Yüksək təzyiq dərmanları yalnız həkim təyinatı ilə və göstərilən dozada istifadə edilməlidir. Dərmanların özbaşına dayandırılması və ya dozanın dəyişdirilməsi qan təzyiqinin təhlükəli şəkildə yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Müalicə müddətində təzyiqin mütəmadi izlənməsi vacibdir.
Təzyiq qalxanda nə etmək lazımdır?
Təzyiq qalxdıqda sakitləşmək, fiziki gərginlikdən uzaq durmaq və qan təzyiqini yenidən ölçmək tövsiyə olunur. Həkimin təyin etdiyi dərman qəbul edilməli və vəziyyət yaxşılaşmırsa tibbi yardım alınmalıdır. Sinə ağrısı və ya görmə pozğunluğu kimi əlamətlər ciddi qiymətləndirilməlidir.
Ev şəraitində təzyiqi necə salmaq olar?
Ev şəraitində təzyiqi azaltmaq üçün sakit mühitdə istirahət etmək, dərin nəfəs məşqləri etmək və bol su içmək faydalı ola bilər. Duzlu qidalardan uzaq durmaq və həkim tərəfindən təyin olunmuş dərmanları vaxtında qəbul etmək də qan təzyiqinin normallaşmasına kömək edir.
Təzyiq qaldıran dərmanlar hansılardır?
Bəzi dərmanlar qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Buraya bəzi ağrıkəsicilər, burun açıcı preparatlar, hormonal dərmanlar və bəzi antidepressantlar daxildir. Hər hansı dərman istifadəsi zamanı təzyiqə təsiri barədə həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşmək vacibdir.
Təzyiq qaldıran qidalar hansılardır?
Həddindən artıq duzlu qidalar, emal olunmuş ət məhsulları, fast-food yeməklər və yüksək natrium tərkibli qəlyanaltılar qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, enerji içkiləri və həddindən artıq kofein qəbulu da bəzi insanlarda təzyiqi artıra bilər. Bu səbəbdən bu növ təzyiqi qaldıran qidaların çox istifadə olunmaması tövsiyyə olunur.
Təzyiqi salan qidalar hansılardır?
Meyvə və tərəvəzlər, xüsusilə banan, ispanaq və çuğundur qan təzyiqinin aşağı salınmasına dəstək verə bilər. Tam taxıllar, balıq məhsulları və kaliumla zəngin qidalar da ürək-damar sağlamlığını qorumağa və yüksək təzyiqin idarə olunmasına kömək edir.
